เมืองเทียนซุย
เมืองเทียนสุ่ย (Tianshui City) ซึ่งในสมัยโบราณรู้จักกันในชื่อกุ้ย (Gui) และอีกชื่อหนึ่งคือฉินโจว (Qinzhou) เป็นเมืองระดับจังหวัดในมณฑลกานซู (Gansu) ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคสำหรับหลงหยูทางตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นเมืองสำคัญในที่ราบกวนจง (Guanzhong Plain)
เมืองเทียนซุย
เทียนสุ่ย ซึ่งในสมัยโบราณรู้จักกันในชื่อกุ้ย หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าฉินโจว เป็นเมืองระดับมณฑลในมณฑลกานซู ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางระดับภูมิภาคสำหรับหลงหยูทางตะวันออกเฉียงใต้ และเป็นเมืองสำคัญในกลุ่มเมืองที่ราบกวนจง ตั้งอยู่ในมณฑลกานซูตอนใต้ เทียนสุ่ยเป็นประตูยุทธศาสตร์สู่ภูมิภาคหลงหยูและเป็นปราการสำหรับที่ราบกวนจงมาโดยตลอด ตั้งอยู่คร่อมลุ่มแม่น้ำแยงซีและแม่น้ำเหลือง มีภูมิอากาศอบอุ่นกึ่งชื้น และเป็นฐานป่าธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน มีพื้นที่ทั้งหมด 14,300 ตารางกิโลเมตร ณ สิ้นปี 2024 มีประชากรอาศัยอยู่ถาวร 2,891,800 คน ณ เดือนมีนาคม 2025 เทียนสุ่ยบริหารจัดการ 2 อำเภอและ 5 ตำบล โดยมีที่ทำการเทศบาลตั้งอยู่ในอำเภอฉินโจว เทียนสุ่ยเป็นบ้านเกิดของชาวฉินและรัฐฉิน ในปี 890 ก่อนคริสตกาล อิงเฟยจื่อได้รับดินแดนฉิน (ปัจจุบันคือพื้นที่เทียนสุ่ย) จากจักรพรรดิโจวในฐานะขุนนางผู้ใต้ปกครอง โดยตั้งเมืองหลวงที่ฉินอี้และใช้พระยศว่าฉินอิง อำเภอกุยและอำเภอจีที่ฉินก่อตั้งขึ้นภายในอาณาเขตของตนถือเป็นอำเภอแรกๆ ในประวัติศาสตร์จีน ในปี 114 ก่อนคริสตกาล จักรพรรดิอู่แห่งฮั่นได้ก่อตั้งมณฑลเทียนสุ่ยขึ้น ในปี 220 คริสตกาล ได้มีการก่อตั้งเมืองฉินโจวขึ้น โดยตั้งชื่อตามฉินอี้ เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 1949 ได้มีการจัดตั้งเขตการปกครองเทียนสุ่ยขึ้น และในเดือนกรกฎาคม 1985 มณฑลเทียนสุ่ยได้ถูกปรับโครงสร้างใหม่เป็นเมืองเทียนสุ่ยภายใต้ระบบการปกครองแบบเมือง-อำเภอ เทียนสุ่ยเป็นศูนย์กลางการคมนาคมที่สำคัญในภาคตะวันตกของจีนและเป็นเมืองท่องเที่ยวที่โดดเด่น วัดฟู่ซีเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับชาวจีนทั่วโลกในการสืบหาต้นกำเนิดและเคารพบรรพบุรุษ เทียนสุ่ยเป็นแหล่งกำเนิดที่สำคัญของชาติจีนและอารยธรรมหัวเซี่ย เป็นเมืองประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงระดับชาติ มีประวัติศาสตร์ทางวัฒนธรรมยาวนาน 8,000 ปี บันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร 3,000 ปี และประวัติศาสตร์เมืองกว่า 2,700 ปี เป็นบ้านเกิดของจักรพรรดิฟู่ซี วัฒนธรรมทางประวัติศาสตร์ที่โดดเด่น ได้แก่ วัฒนธรรมฟู่ซี วัฒนธรรมต้าตี้หวาน วัฒนธรรมฉินตอนต้น วัฒนธรรมถ้ำไมจี้ซาน และวัฒนธรรมสนามรบสามก๊ก บุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ ได้แก่ หยินซี หลี่กวง จ้าวฉงกัว กุ้ยเสี่ยว เจียงเว่ย จักรพรรดิฟู่เจี้ยนแห่งฉินตอนต้น จักรพรรดิหลี่หยวน (ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ถัง) กวีหญิงซู่ฮุย และซ่างกวนว่านเอ๋อร์ เทียนสุ่ยยังเป็นฐานการผลิตเครื่องมือที่สำคัญของมณฑลกานซู และเป็นฐานการผลิตผักและผลไม้ที่ดีที่สุดในภาคเหนือของจีน วงจรรวม, เครื่องมือกล CNC, สวิตช์เกียร์แรงดันปานกลางถึงสูง รวมถึงแอปเปิ้ลหว่านหนิว, เชอร์รี่เทียนสุ่ย, ลูกพีชฉินอัน, พริกกังกู และผักอู่ซาน ต่างก็ได้รับชื่อเสียงระดับชาติอย่างสูง ในปี 2025 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของภูมิภาคอยู่ที่ 98.088 พันล้านหยวน (ประมาณ 13.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 3.1% จากปีก่อนหน้า
วิวัฒนาการของชื่อ
ตามตำราภูมิศาสตร์สมัยราชวงศ์ฮั่น ระบุว่า มณฑลเทียนสุ่ยถูกก่อตั้งขึ้นในปีที่สามแห่งรัชสมัยของจักรพรรดิอู่ ชื่อเทียนสุ่ยโดยทั่วไปเชื่อกันว่ามาจาก "แม่น้ำสวรรค์ที่หลั่งไหลลงมา" มีหลายทฤษฎีเกี่ยวกับที่มาของชื่อเทียนสุ่ย ประการแรก อาจมาจากแนวคิดในคัมภีร์อี้จิงที่ว่า "สวรรค์สร้างน้ำ" เนื่องจากเป็นบ้านเกิดของจักรพรรดิฟู่ซี ผู้สร้างแปดทิศและวางรากฐานวัฒนธรรมอี้จิง เทียนสุ่ยจึงได้รับฉายาว่า "เมืองหลวงแห่งการศึกษาอี้จิง" ประการที่สอง อาจมาจากทะเลสาบเทียนสุ่ย ดังที่กล่าวไว้ในตำราภูมิศาสตร์โบราณที่บรรยายถึงทะเลสาบที่มีระดับน้ำคงที่ตลอดทั้งปี ประการที่สาม ตำนานเล่าว่าในช่วงภัยแล้งอย่างรุนแรง แผ่นดินได้แยกออกในเวลากลางคืนและน้ำจากสวรรค์ได้ไหลลงมาทำให้เกิดทะเลสาบ จึงเป็นที่มาของชื่อ "แม่น้ำสวรรค์ที่หลั่งไหลลงมา" ประการที่สี่ เทียนสุ่ยเป็นแหล่งกำเนิดของแม่น้ำฮั่นก่อนสมัยราชวงศ์ฮั่น ดังที่ได้รับการยืนยันจากแผ่นไม้ไผ่ของมหาวิทยาลัยชิงหัว ซึ่งบ่งชี้ว่าบรรพบุรุษของราชวงศ์ฉินได้อพยพไปยังภูเขาจูหยูในอำเภอกังกูในปัจจุบัน ประการที่ห้า ชื่อนี้อาจเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมบูชายัญของราชวงศ์ฉินในการ "บูชาสวรรค์และจัดการน้ำ" ดังที่ปรากฏในแหล่งโบราณคดีซื่อเจียวผิง
นับตั้งแต่เจ้าชายอู่แห่งราชวงศ์ฉินทรงก่อตั้งมณฑลกุ้ยและมณฑลจี้ในปี 688 ก่อนคริสต์ศักราช ซึ่งเป็นการริเริ่มระบบมณฑลปกครองในประวัติศาสตร์จีน เมืองเทียนสุ่ยจึงมีประวัติศาสตร์เมืองยาวนานกว่า 2,700 ปี ชื่อเทียนสุ่ยในฐานะชื่อทางการปกครองนั้นถูกใช้ต่อเนื่องมาเป็นเวลา 2,140 ปีแล้ว จารึกสำริดบนหม้อม้าเทียนสุ่ยยืนยันว่าชื่อเทียนสุ่ยนั้นตั้งโดยชาวฉิน
วิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์
ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน
ในสมัยราชวงศ์ชางและโจว พื้นที่นี้เป็นของชาวหรงตะวันตก ในสมัยพระเจ้าเซียวแห่งโจว (ค.ศ. 891 ถึง 886 ก่อนคริสตกาล) อิงเฟยจื่อได้รับมอบดินแดนฉินเนื่องจากความสำเร็จในการเพาะพันธุ์ม้าในบริเวณระหว่างแม่น้ำเฉียนและแม่น้ำเว่ย ทำให้เกิดราชวงศ์อิงฉินขึ้น ชื่อฉินเป็นชื่อสถานที่ที่เก่าแก่ที่สุดในดินแดนปัจจุบันที่พบในบันทึกทางประวัติศาสตร์ เมื่ออำนาจของฉินเติบโตขึ้น ฉินจึงกลายเป็นชื่อเรียกของรัฐ ในปี ค.ศ. 842 ก่อนคริสตกาล ชาวหรงตะวันตกได้ทำลายตระกูลต้าหลัว ในปี ค.ศ. 822 ก่อนคริสตกาล จ้วงกงได้เอาชนะชาวหรงตะวันตกและได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองฉินตะวันตก ในปี ค.ศ. 762 ก่อนคริสตกาล เจ้าชายเหวินแห่งฉินได้ย้ายเมืองหลวงไปยังเฉียนอี้ ใกล้กับจุดบรรจบของแม่น้ำเฉียนและแม่น้ำเว่ย (ปัจจุบันคือทางใต้ของเมืองหลงเซียน มณฑลฉานซี) ในปี 688 ก่อนคริสตกาล พระเจ้าอู๋แห่งฉินได้พิชิตชนเผ่ากุยและจี๋หรง และก่อตั้งอำเภอกุย (ปัจจุบันคือเมืองฉินโจว) และอำเภอจี๋ (ปัจจุบันคือทางตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองกังกู) ซึ่งเป็นการแบ่งเขตการปกครองระดับอำเภอที่เก่าแก่ที่สุดที่บันทึกไว้ในประวัติศาสตร์จีน ในปี 279 ก่อนคริสตกาล พระเจ้าจ้าวเซียงแห่งฉินได้ก่อตั้งมณฑลหลงซี ซึ่งเป็นการวางรากฐานระบบมณฑล-อำเภออย่างเป็นทางการในภูมิภาคนี้
ราชวงศ์ฮั่นถึงราชวงศ์เหนือ
ในปี 114 ก่อนคริสต์ศักราช จักรพรรดิอู่แห่งราชวงศ์ฮั่นได้สถาปนาเมืองเทียนสุ่ยขึ้น โดยแบ่งพื้นที่จากเมืองหลงซีและเมืองเป่ยตี้มาปกครอง 16 อำเภอ โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่ผิงเซียง (ปัจจุบันคืออำเภอถงเหว่ย) ในสมัยราชวงศ์ซิน (คริสต์ศักราช 9) เมืองเทียนสุ่ยได้เปลี่ยนชื่อเป็นเมืองเจิ้นหรง ในปี 23 คริสต์ศักราช กุยเสี่ยวแห่งเฉิงจี้ได้ก่อการกบฏต่อต้านหวังหมัง และยึดครองเมืองเทียนสุ่ยได้ ในปี 74 คริสต์ศักราช เมืองเทียนสุ่ยได้เปลี่ยนชื่อเป็นเมืองฮั่นหยาง และย้ายศูนย์กลางไปยังอำเภอจี้ ในสมัยสามก๊ก ราชวงศ์เฉาเหว่ยได้สถาปนาเมืองฉินโจวขึ้นในปี 220 คริสต์ศักราช โดยตั้งชื่อตามฉินอี้ ในสมัยราชวงศ์จินตะวันตก เมืองฉินโจวถูกสถาปนาขึ้นในปี 269 คริสต์ศักราช โดยปกครอง 7 อำเภอ ศูนย์กลางถูกย้ายไปยังซ่างกุ้ยในปี 282 คริสต์ศักราช ในสมัยราชวงศ์จินตะวันออกและยุคสิบหกอาณาจักร ภูมิภาคนี้เกิดสงครามบ่อยครั้ง ราชวงศ์เหนือและราชวงศ์ใต้ยังคงรักษาระบบการปกครองสามระดับไว้ โดยมีการปรับโครงสร้างอย่างต่อเนื่องภายใต้ราชวงศ์เว่ยเหนือ ราชวงศ์เว่ยตะวันตก และราชวงศ์โจวเหนือ โดยมีราชวงศ์ฉินโจวปกครองหลายมณฑล
สมัยราชวงศ์สุ่ย ราชวงศ์ถัง และราชวงศ์ห้า
ในปี ค.ศ. 581 ราชวงศ์สุยได้เข้ามาแทนที่ราชวงศ์โจวเหนือ ในปี ค.ศ. 606 เมืองฉินโจวถูกเปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลเทียนสุ่ย ในปี ค.ศ. 618 ราชวงศ์ถังได้ยึดครองเทียนสุ่ยและเปลี่ยนชื่อกลับเป็นฉินโจวอีกครั้ง ในปี ค.ศ. 734 เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ทำลายเมือง ในปี ค.ศ. 763 จักรวรรดิทิเบตได้พิชิตภูมิภาคหลงหยู และฉินโจวก็ล่มสลาย ราชวงศ์ถังยึดฉินโจวคืนได้ในปี ค.ศ. 849 ในช่วงห้าราชวงศ์ ฉินโจวเปลี่ยนมือไปมาระหว่างราชวงศ์ฉู่ตอนต้น ราชวงศ์ถังตอนปลาย ราชวงศ์จินตอนปลาย ราชวงศ์ฉู่ตอนปลาย และราชวงศ์โจวตอนปลาย เจงกิสข่านเสียชีวิตเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม ค.ศ. 1227 ที่ภูเขาหลิวปานซานในปัจจุบันคืออำเภอชิงสุ่ย
ราชวงศ์ซ่ง หยวน หมิง และชิง
ในสมัยราชวงศ์ซ่งเหนือ ฉินโจวตกอยู่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์ซ่งในปี ค.ศ. 961 ราชวงศ์ซ่งได้สร้างป้อมปราการและที่ตั้งทางทหารจำนวนมากตามแนวแม่น้ำเว่ย ในสมัยราชวงศ์ซ่งใต้ กองทัพจินได้ยึดครองฉินโจวในปี ค.ศ. 1128 ในปี ค.ศ. 1141 ราชวงศ์จินได้ผนวกฉินโจวเข้าเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรอย่างเป็นทางการ ในสมัยการปกครองของมองโกลหยวน ฉินโจวปกครองมณฑลเฉิงจี้ ฉินอัน และชิงสุ่ย ในปี ค.ศ. 1369 แม่ทัพซูต้าแห่งราชวงศ์หมิงได้พิชิตฉินโจว ในปี ค.ศ. 1729 ในสมัยราชวงศ์ชิง ฉินโจวได้รับการยกฐานะเป็นเขตการปกครองโดยตรง ปกครองห้ามณฑล ในปี ค.ศ. 1862 เส้นทางการทหารกงฉินเจี๋ยได้ย้ายมาอยู่ที่ฉินโจว
สมัยสาธารณรัฐจีน
เมื่อวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 1912 การลุกฮือของฉินโจวได้ก่อตั้งรัฐบาลทหารชั่วคราวแห่งมณฑลกานซูขึ้น ในปี ค.ศ. 1913 รัฐบาลเป่ยหยางได้ยกเลิกระบบราชวงศ์โจวและจัดตั้งอำเภอเทียนสุ่ยขึ้น ในปี ค.ศ. 1914 อำเภอหนิงหยวนได้เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภออู๋ซาน ในปี ค.ศ. 1929 อำเภอฟู่โกวได้เปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอกังกู่ ในปี ค.ศ. 1935 พื้นที่ดังกล่าวได้รับการกำหนดใหม่ให้เป็นเขตการปกครองตรวจสอบที่สี่ของมณฑลกานซู ซึ่งดูแล 10 อำเภอ
หลังจากการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน
เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม พ.ศ. 2492 อำเภอเทียนสุ่ยได้รับการปลดปล่อย เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม เขตการปกครองเทียนสุ่ยได้รับการจัดตั้งขึ้น โดยดูแล 8 อำเภอ ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2493 เมืองเทียนสุ่ยได้รับการจัดตั้งขึ้นจากเขตเมืองของอำเภอเทียนสุ่ย ในปี พ.ศ. 2496 เขตปกครองตนเองจางเจียฉวนฮุยได้รับการจัดตั้งขึ้นจากบางส่วนของอำเภอชิงสุ่ย ฉินอัน จ้วงหลาง และหลงเซียน ในปี พ.ศ. 2512 จังหวัดเทียนสุ่ยได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นเขตเทียนสุ่ย ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2528 เขตเทียนสุ่ยได้รับการปรับโครงสร้างใหม่เป็นเมืองเทียนสุ่ยภายใต้ระบบการปกครองแบบเมือง-อำเภอ โดยมี 2 เขต (ฉินเฉิงและเป่ยเต่า ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นฉินโจวและหม่ายจี้ในปี พ.ศ. 2548) และ 5 อำเภอ (กังกู่ อู๋ซาน ฉินอัน ชิงสุ่ย และจางเจียฉวน)
หน่วยงานบริหาร
ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2548 เขตฉินเฉิงได้เปลี่ยนชื่อเป็นเขตฉินโจว และเขตเป่ยเต่าได้เปลี่ยนชื่อเป็นเขตหม่ายจี้ ณ เดือนมีนาคม พ.ศ. 2568 เมืองเทียนสุ่ยบริหารจัดการ 2 เขต (ฉินโจวและหม่ายจี้) และ 5 อำเภอ (กังกู่ อู๋ซาน ฉินอัน ชิงสุ่ย และจางเจียฉวน) โดยมี 10 ตำบล และ 113 อำเภอ ที่ทำการเทศบาลตั้งอยู่ที่ 34 ถนนหมินจูตะวันตก เขตฉินโจว
ภูมิศาสตร์ธรรมชาติ
ที่ตั้งและอาณาเขต
เมืองเทียนสุ่ยตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู ระหว่างลองจิจูดตะวันออก 104 องศา 35 นาที ถึง 106 องศา 44 นาที และละติจูดเหนือ 34 องศา 5 นาที ถึง 35 องศา 10 นาที มีพรมแดนติดกับเมืองเป่าจี มณฑลฉานซีทางทิศตะวันออก เมืองหลงหนานทางทิศใต้ เมืองติงซีทางทิศตะวันตก และเมืองผิงเหลียงทางทิศเหนือ มีพื้นที่ทั้งหมด 14,300 ตารางกิโลเมตร
ภูมิอากาศ
เมืองเทียนสุ่ยตั้งอยู่คร่อมลุ่มแม่น้ำแยงซีและแม่น้ำเหลือง โดยมีเทือกเขาฉินหลิงตะวันตกเป็นสันปันน้ำ ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 574 มิลลิเมตร ลดลงจากทิศตะวันออกเฉียงใต้ไปยังทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ปริมาณแสงแดดเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 2,100 ชั่วโมง สภาพอากาศอบอุ่น มีฤดูกาลที่ชัดเจน มีแสงแดดเพียงพอ และปริมาณน้ำฝนปานกลาง ฤดูหนาวไม่หนาวจัด และฤดูร้อนไม่ร้อนจัด
ธรณีวิทยา
เมืองเทียนสุ่ยครอบคลุมพื้นที่ของหน่วยทางธรณีวิทยาหลักสามหน่วย ได้แก่ แนวเทือกเขาคาเลโดเนียนเหนือ-ฉินหลิงเหนือ แนวเทือกเขาวาริสกันตอนกลางของฉินหลิง และแนวเทือกเขาอินโดซิเนียนใต้ของฉินหลิง มีระบบทางธรณีวิทยาเจ็ดระบบ โดยระบบที่ทอดยาวตามแนวละติจูดของฉินหลิง ระบบแบบเอปซิลอนของฉีหลิง-เหอซาน และระบบที่ทอดยาวไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือเป็นระบบที่เก่าแก่ที่สุดและเป็นโครงสร้างพื้นฐานของเมือง การลำดับชั้นหินแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างทิศเหนือและทิศใต้ โดยมีชั้นหินยุคพาลีโอโซอิกอยู่ในภูมิภาคนี้
ภูมิประเทศ
ลักษณะภูมิประเทศเป็นเทือกเขาทอดยาวไปหลายทิศทาง โดยมีระดับความสูงมากกว่าทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือและต่ำกว่าทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ระดับความสูงอยู่ระหว่าง 760 ถึง 3,120 เมตร ยอดเขาที่สูงที่สุดคือเทียนเย่เหลียงที่ 3,120 เมตร จุดที่ต่ำที่สุดคือหมู่บ้านหนิวเป่ยที่ 760 เมตร ภูมิประเทศแบ่งออกเป็นพื้นที่สันเขาและหุบเขาดินเลสทางทิศเหนือ หุบเขาเว่ยในบริเวณตอนกลาง และพื้นที่ภูเขาฉินหลิงและกวนซานทางตอนกลางและตะวันออก
อุทกวิทยา
แม่น้ำในเมืองเทียนสุ่ยส่วนใหญ่ได้รับน้ำจากปริมาณน้ำฝน เมืองนี้ตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำเว่ยของแม่น้ำเหลืองและลุ่มน้ำเจียหลิงของแม่น้ำแยงซี โดยมีเทือกเขาฉินหลิงตะวันตกเป็นเส้นแบ่ง ลุ่มน้ำเว่ยครอบคลุมพื้นที่ 11,673 ตารางกิโลเมตร (81.49% ของพื้นที่ทั้งหมด) ในขณะที่ลุ่มน้ำเจียหลิงครอบคลุมพื้นที่ 2,652 ตารางกิโลเมตร (18.51%) แม่น้ำเว่ยไหลผ่านพื้นที่ประมาณ 280 กิโลเมตร ลำน้ำสาขาที่สำคัญ ได้แก่ แม่น้ำบังซา แม่น้ำซานตู แม่น้ำหูลู่ แม่น้ำจี และแม่น้ำหนิวโถว
ดิน
ความแตกต่างของระดับความสูงที่มากถึงกว่า 2,300 เมตร และสภาพธรรมชาติที่หลากหลาย ส่งผลให้เกิดดินหลายประเภท จากการสำรวจดินในปี 1980 และ 1987 พบว่าเมืองนี้มีดิน 8 ประเภทหลัก 12 กลุ่มดิน 26 กลุ่มย่อย 67 วงศ์ดิน และ 104 ชนิดดิน ประเภทดินหลัก ได้แก่ ดินเฮยหลูและดินหวงเมี่ยนในทุ่งหญ้าเขตอบอุ่นในพื้นที่ราบสูงดินเหลืองที่ระดับความสูงต่ำกว่า 2,000 เมตร และดินสีน้ำตาลและดินสีน้ำตาลอมเทาในป่าผลัดใบเขตอบอุ่นในพื้นที่ป่าหลงซานและฉินหลิงที่ระดับความสูงสูงกว่า 2,000 เมตร
ทรัพยากรธรรมชาติ
ทรัพยากรน้ำ
ปริมาณน้ำทั้งหมดโดยเฉลี่ยหลายปีอยู่ที่ 1,546.47 ล้านลูกบาศก์เมตร โดยมีอัตราส่วนผลผลิตน้ำอยู่ที่ 108,000 ลูกบาศก์เมตรต่อตารางกิโลเมตร น้ำผิวดินที่เกิดขึ้นในท้องถิ่นคิดเป็น 98.1% ของปริมาณทั้งหมด ปริมาณน้ำที่ประชาชนแต่ละคนเป็นเจ้าของอยู่ที่ 444.7 ลูกบาศก์เมตร เมื่อรวมกับน้ำผิวดินที่ไหลเข้ามา 942.71 ล้านลูกบาศก์เมตร ปริมาณน้ำทั้งหมดที่มีอยู่จึงสูงถึง 2,489.18 ล้านลูกบาศก์เมตร
ทรัพยากรที่ดิน
ในปี 2024 ปริมาณที่ดินก่อสร้างของรัฐในเขตเมือง (รวมถึงเขตพัฒนาเศรษฐกิจ) รวมทั้งหมดอยู่ที่ 1,366.05 เฮกตาร์ (ประมาณ 20,490 หมู่) ซึ่งประกอบด้วยที่ดินเพื่อการพาณิชย์ 293.3 เฮกตาร์ ที่ดินเพื่อการจัดเก็บและผลิตของอุตสาหกรรมและเหมืองแร่ 251.8 เฮกตาร์ ที่ดินเพื่อการอยู่อาศัย 346.57 เฮกตาร์ ที่ดินเพื่อบริการสาธารณะ 67.44 เฮกตาร์ ที่ดินเพื่อการคมนาคม 266.76 เฮกตาร์ และที่ดินประเภทอื่น ๆ 140.18 เฮกตาร์
ทรัพยากรแร่
เทียนสุ่ยมีทรัพยากรแร่ธาตุที่อุดมสมบูรณ์ แร่โลหะหลัก ได้แก่ ทองคำ เงิน เหล็ก ทองแดง และตะกั่ว-สังกะสี โดยมีแร่ทังสเตน โมลิบเดนัม ดีบุก โครเมียม นิกเกล ลิเธียม และยูเรเนียม ปะปนอยู่บ้าง แร่ที่ไม่ใช่โลหะ ได้แก่ หินปูน ไดออปไซด์ โดโลไมต์ เฟลด์สปาร์ ฟลูออไรต์ ฟอสฟอรัส และหินก่อสร้าง แร่พลังงานส่วนใหญ่เป็นพลังงานความร้อนใต้พิภพ ณ สิ้นปี 2020 มีการค้นพบแหล่งแร่และแหล่งแร่ 335 แห่ง รวมถึงแหล่งแร่ขนาดใหญ่ 28 แห่ง และแหล่งแร่ขนาดกลาง 30 แห่ง
ทรัพยากรชีวภาพ
เทียนสุ่ยตั้งอยู่บริเวณรอยต่อของเขตพืชพรรณภาคเหนือของจีน ภาคกลางของจีน มองโกเลีย-ซินเจียง และเทือกเขาหิมาลัย มีองค์ประกอบของพันธุ์ไม้ที่ซับซ้อนและทรัพยากรป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์ พื้นที่ป่าทั้งหมด 5.8991 ล้านหมู่ คิดเป็น 26.5% ป่าธรรมชาติส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่ป่าหลงซานทางตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ ป่าฉินหลิงตะวันตก และป่ากวนซาน มีพืชไม้ 804 ชนิด กระจายอยู่ใน 87 วงศ์ และ 224 สกุล รวมถึงไม้ยืนต้น 312 ชนิด ไม้พุ่ม 437 ชนิด และไม้เลื้อย 55 ชนิด พืชคุ้มครองระดับชาติ ได้แก่ เมตาเซควอยา (ชั้นที่ 1) และเซอร์ซิดิฟิลลัม จาโปนิคัม ยูคอมเมีย อัลมอยเดส และแปะก๊วย (ชั้นที่ 2) มีการบันทึกพืชสมุนไพรป่ากว่า 660 ชนิด โดย 220 ชนิดใช้กันทั่วไป สัตว์ป่าในพื้นที่นี้มีทั้งสายพันธุ์จากภูมิภาคพาลีอาร์กติกและโอเรียนทัล สัตว์ป่าหายาก 19 ชนิดอยู่ภายใต้การคุ้มครองระดับชาติ รวมถึงทาคินและกวางซิกา (ประเภทที่ 1) และกวางชะมดป่า แมวทอง เสือดาวลายเมฆ และซาลาแมนเดอร์ยักษ์จีน (ประเภทที่ 2) เขตอนุรักษ์ธรรมชาติสัตว์น้ำหายากแห่งชาติมณฑลกานซู ฉินโจว และเขตอนุรักษ์ธรรมชาติไมเฉาโกว ทำหน้าที่ปกป้องแหล่งที่อยู่อาศัยที่สำคัญในภูมิภาคนี้
การเมือง
ระบบการเมืองระดับเทศบาลเป็นไปตามโครงสร้างการปกครองแบบจีนมาตรฐาน โดยมีคณะกรรมการพรรคคอมมิวนิสต์จีนประจำเทศบาลและรัฐบาลประชาชนประจำเทศบาลเป็นผู้บริหารกิจการของเมือง ส่วนสภาประชาชนประจำเทศบาลและคณะกรรมการประจำสภาทำหน้าที่ด้านนิติบัญญัติและการกำกับดูแล
ประชากร
ขนาดประชากร
ณ สิ้นปี 2024 ประชากรประจำถิ่นมีจำนวน 2,891,800 คน ลดลง 15,400 คนจากปีก่อนหน้า ประชากรในเขตเมืองมีจำนวน 1,458,900 คน โดยมีอัตราการขยายตัวของเมืองอยู่ที่ 50.45% เพิ่มขึ้น 1.42 จุดเปอร์เซ็นต์ อัตราการเกิดอยู่ที่ 8.41 ต่อพันคน และอัตราการตายอยู่ที่ 9.57 ต่อพันคน ส่งผลให้อัตราการเติบโตตามธรรมชาติอยู่ที่ติดลบ 1.15 ต่อพันคน
กลุ่มชาติพันธุ์
จากข้อมูลสำมะโนประชากรแห่งชาติครั้งที่ 6 ณ สิ้นปี 2023 เมืองเทียนสุ่ยมีกลุ่มชาติพันธุ์ 46 กลุ่ม ประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อยมีจำนวน 301,200 คน คิดเป็น 8.1% ของประชากรทั้งหมด ชาวฮุยเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อยที่ใหญ่ที่สุด มีจำนวน 243,000 คน คิดเป็น 99% ของประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อยทั้งหมด ชุมชนชาวแมนจู ชาวมองโกล และชาวทิเบต แต่ละชุมชนมีสมาชิกมากกว่าหนึ่งร้อยคน อำเภอปกครองตนเองชาวฮุยจางเจียฉวนเป็นอำเภอปกครองตนเองของกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อยแห่งเดียวในมณฑลกานซูตะวันออก โดยมีประชากรชาวฮุย 220,000 คน จากประชากรทั้งหมด 318,000 คน (69%)
ภาษาถิ่น
ภาษาถิ่นเทียนสุ่ยจัดอยู่ในกลุ่มย่อยตะวันตกเฉียงเหนือของภาษาถิ่นจีนตอนเหนือ โดยพิจารณาจากความแตกต่างภายใน สามารถแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มภูมิภาค ได้แก่ ภาษาถิ่นอำเภอจี (รวมถึงเมืองกังกูและเมืองอู๋ซานในปัจจุบัน) ภาษาถิ่นฉินโจว (อำเภอฉินโจวและอำเภอไมจี) ภาษาถิ่นเฉิงจี (เมืองฉินอันและบางส่วนของอำเภอใกล้เคียง) และภาษาถิ่นชิงสุ่ย (เมืองชิงสุ่ยและเมืองจางเจียฉวน)
ความเชื่อทางศาสนา
เทียนสุ่ยไม่มีศาสนาที่เป็นเอกภาพ แต่มีความเชื่อพื้นบ้านและประเพณีที่เกี่ยวข้องแพร่หลาย ฟู่ซี ซึ่งเชื่อกันว่าเกิดในเทียนสุ่ย ได้รับการยกย่องว่าเป็นบรรพบุรุษของมนุษยชาติ วัดฟู่ซี ซึ่งเป็นสิ่งก่อสร้างที่มีชื่อเสียงในสมัยราชวงศ์หมิง สร้างขึ้นเพื่อบูชาฟู่ซี บุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ เช่น ซื่อจั่วซู่ จ้าวฉงกัว หลี่กวง และเจียงเว่ย ก็ได้รับการยกย่องด้วยวัดและสุสานในพื้นที่นี้เช่นกัน ความเชื่อพื้นบ้านรวมถึงการบูชาเทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์ เทพเจ้าแห่งภูเขา (โดยเฉพาะเทพเจ้าแห่งภูเขาไท่) และการเคารพบรรพบุรุษ การบูชาบรรพบุรุษส่วนใหญ่จะกระทำในระหว่างพิธีศพและในเทศกาลชิงหมิง เทศกาลจงหยวน และเทศกาลฮั่นยี่ ผู้ปฏิบัติธรรมพื้นบ้านที่รู้จักกันในชื่อปรมาจารย์หยินหยาง ทำหน้าที่ทั้งเป็นนักบวชและนักโหราศาสตร์ นำพิธีกรรมต่างๆ โดยอิงจากทฤษฎีหยินหยางและธาตุทั้งห้า
เศรษฐกิจ
ภาพรวม
เทียนสุ่ยเป็นฐานการผลิตผลไม้และผักที่สำคัญในภาคเหนือของจีน และเป็นฐานการเพาะพันธุ์สัตว์อวกาศในภาคตะวันตกของจีน โดยมีผลิตภัณฑ์พิเศษ ได้แก่ แอปเปิ้ลหว่านหนิว ลูกพีชฉินอัน เชอร์รี่ฉินโจว วอลนัทชิงสุ่ย พริกกังกู และผักอู่ซาน ในฐานะอดีตฐานอุตสาหกรรมแนวรบที่สาม เทียนสุ่ยมีโครงสร้างอุตสาหกรรมที่หลากหลาย ครอบคลุมถึงอิเล็กทรอนิกส์ อุปกรณ์ไฟฟ้า การผลิตอุปกรณ์ ยา การบำรุงรักษาการบิน และวัสดุก่อสร้าง ในปี 2024 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของภูมิภาคอยู่ที่ 95.225 พันล้านหยวน (ประมาณ 13.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 6.1% อัตราส่วนโครงสร้างอุตสาหกรรมอยู่ที่ 18.3:21.7:60.0 GDP ต่อหัวอยู่ที่ 32,842 หยวน (ประมาณ 4,560 ดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 7.3%
ในปี 2025 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของภูมิภาคอยู่ที่ 98.088 พันล้านหยวน (ประมาณ 13.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 3.1% การลงทุนในสินทรัพย์ถาวรลดลง 19.4% รายได้จากงบประมาณแผ่นดินอยู่ที่ 4.26 พันล้านหยวน (ประมาณ 590 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) ลดลง 9.4% รายจ่ายงบประมาณแผ่นดินอยู่ที่ 33.22 พันล้านหยวน (ประมาณ 4.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) ลดลง 2.3% รายได้สุทธิต่อหัวของประชากรในเมืองอยู่ที่ 39,422 หยวน (ประมาณ 5,475 ดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 5.3% รายได้สุทธิต่อหัวของประชากรในชนบทอยู่ที่ 13,175 หยวน (ประมาณ 1,830 ดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 5.8%
อุตสาหกรรมหลัก
ในปี 2025 ผลผลิตธัญพืชรวมอยู่ที่ 1,419,200 ตัน เพิ่มขึ้น 1.0% ผลผลิตผักอยู่ที่ 2,702,100 ตัน เพิ่มขึ้น 5.52% ผลผลิตผลไม้อยู่ที่ 2,351,700 ตัน เพิ่มขึ้น 6.86% จำนวนปศุสัตว์ ณ สิ้นปีประกอบด้วย สุกร 894,200 ตัว (ลดลง 1.83%) โค 267,900 ตัว (เพิ่มขึ้น 0.26%) แกะ 366,000 ตัว (เพิ่มขึ้น 1.19%) และสัตว์ปีก 6,466,300 ตัว (เพิ่มขึ้น 0.4%)
อุตสาหกรรมรอง
ในปี 2024 มูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมขนาดที่กำหนดเติบโต 7.4% โดยมูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมการก่อสร้างอยู่ที่ 6.835 พันล้านหยวน (ประมาณ 949 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 3.6% ในปี 2025 มูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมขนาดที่กำหนดเติบโต 2.9% อุตสาหกรรมการผลิตเติบโต 1.0% ในขณะที่อุตสาหกรรมเหมืองแร่ลดลง 7.9% ตั้งแต่เดือนมกราคมถึงพฤศจิกายน 2025 วิสาหกิจอุตสาหกรรมขนาดที่กำหนดมีรายได้ 15.74 พันล้านหยวน (ประมาณ 2.19 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) ลดลง 49.2% โดยมีกำไรสุทธิ 190 ล้านหยวน (ประมาณ 26.4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ)
อุตสาหกรรมบริการ
ในปี 2025 มูลค่าเพิ่มของภาคบริการเติบโต 3.5% ยอดขายปลีกสินค้าอุปโภคบริโภครวมอยู่ที่ 33.14 พันล้านหยวน (ประมาณ 4.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) ลดลง 5.6% ยอดขายปลีกรถยนต์พลังงานใหม่เติบโต 57.6% ยอดขายปลีกออนไลน์โดยวิสาหกิจที่ได้รับมอบหมายเติบโต 13.0% ณ สิ้นปี เงินฝากของสถาบันการเงินอยู่ที่ 248.67 พันล้านหยวน (ประมาณ 34.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 8.9% และสินเชื่ออยู่ที่ 172.48 พันล้านหยวน (ประมาณ 23.9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 3.0%
การพัฒนาสังคม
การศึกษา
ในปี 2024 การศึกษาระดับอาชีวศึกษาตอนปลายมีนักเรียนลงทะเบียน 7,200 คน โดยมีนักเรียนเข้าเรียนทั้งหมด 19,600 คน โรงเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายทั่วไปมีนักเรียนลงทะเบียน 30,300 คน โดยมีนักเรียนเข้าเรียนทั้งหมด 79,500 คน โรงเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นมีนักเรียนลงทะเบียน 43,900 คน โดยมีนักเรียนเข้าเรียนทั้งหมด 130,800 คน โรงเรียนประถมศึกษามีนักเรียนลงทะเบียน 36,000 คน โดยมีนักเรียนเข้าเรียนทั้งหมด 242,000 คน การศึกษาพิเศษมีนักเรียนลงทะเบียน 100 คน โดยมีนักเรียนเข้าเรียนทั้งหมด 777 คน และโรงเรียนอนุบาลมีเด็กเข้าเรียน 84,800 คน
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ภายในสิ้นปี 2024 เมืองนี้มีห้องปฏิบัติการสำคัญ 6 แห่ง (ระดับชาติ 1 แห่ง ระดับจังหวัด 5 แห่ง) ศูนย์บ่มเพาะธุรกิจเทคโนโลยี 5 แห่ง ศูนย์นวัตกรรมเทคโนโลยีระดับจังหวัด 14 แห่ง และวิสาหกิจไฮเทคกว่า 150 แห่ง เมืองนี้จดทะเบียนผลงานทางวิทยาศาสตร์ระดับเทศบาล 281 รายการ และลงนามในสัญญาเทคโนโลยี 3,123 ฉบับ มูลค่า 4.898 พันล้านหยวน (ประมาณ 680 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) มีการให้สิทธิบัตรทั้งหมด 1,124 รายการ รวมถึงสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ 126 รายการ
วัฒนธรรม
ในปี 2024 เมืองนี้มีศูนย์วัฒนธรรม 8 แห่ง สถานีวัฒนธรรมระดับตำบล 123 แห่ง ห้องสมุดสาธารณะ 8 แห่งที่มีหนังสือ 1,216,600 เล่ม และกลุ่มศิลปะการแสดง 42 กลุ่ม การครอบคลุมประชากรทางวิทยุและโทรทัศน์สูงถึง 99.51%
กีฬา
เมื่อสิ้นปี 2024 เมืองนี้มีสถานที่เล่นกีฬา 11,869 แห่ง ครอบคลุมพื้นที่ 6,738,500 ตารางเมตร คิดเป็น 2.32 ตารางเมตรต่อประชากรหนึ่งคน นักกีฬาได้รับเหรียญทอง 53 เหรียญ เหรียญเงิน 71 เหรียญ และเหรียญทองแดง 97 เหรียญ ในการแข่งขันระดับจังหวัดและระดับสูงกว่า
การปกป้องสิ่งแวดล้อม
ในปี 2024 เมืองเทียนสุ่ยมีวันที่มีคุณภาพอากาศดี 356 วัน (97.3%) ความเข้มข้นเฉลี่ยรายปีของ PM2.5 อยู่ที่ 28 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร อัตราการปฏิบัติตามมาตรฐานคุณภาพน้ำในเขตพื้นที่ควบคุมมลพิษทางน้ำในเขตเมืองและส่วนตรวจสอบคุณภาพน้ำผิวดินนั้นสูงถึง 100%
ประกันสังคม
ในปี 2024 มีการจ้างงานใหม่ในเขตเมืองถึง 39,700 ตำแหน่ง ซึ่งรวมถึงผู้ที่กลับมาทำงานใหม่ 14,500 คน มีการจัดการโยกย้ายแรงงานรวม 736,400 ตำแหน่ง การปรับปรุงชุมชนแออัดแล้วเสร็จ 2,852 แห่ง และการปรับปรุงบ้านทรุดโทรมในชนบท 1,356 หลัง ณ สิ้นปี มีผู้เข้าร่วมโครงการประกันบำนาญขั้นพื้นฐานสำหรับผู้อยู่อาศัยในเมืองและชนบท 2.0246 ล้านคน ขณะที่ 35,400 คนได้รับความคุ้มครองขั้นต่ำในการดำรงชีวิตในเขตเมือง และ 253,900 คนได้รับความคุ้มครองขั้นต่ำในการดำรงชีวิตในชนบท
การขนส่ง
ภาพรวม
เมืองเทียนสุ่ยตั้งอยู่กึ่งกลางระหว่างเมืองหลวงของสี่มณฑล (หลานโจว ซีอาน หยินฉวน และเฉิงตู) และเป็นเมืองศูนย์กลางที่สำคัญบนเส้นทางเศรษฐกิจสายไหมและกลุ่มเมืองที่ราบกวนจง ทางรถไฟหลงไห่ ทางรถไฟความเร็วสูงเป่าจี-หลานโจว และทางด่วนเหลียนหยุนกัง-ฮั่วเอ๋อกัวซี วิ่งจากตะวันออกไปตะวันตก ในขณะที่ทางรถไฟเทียนสุ่ย-ผิงเหลียงและทางด่วนซือหยาน-เทียนสุ่ยเชื่อมต่อจากเหนือจรดใต้ สนามบินเทียนสุ่ยมีเที่ยวบินตรงไปยังเทียนจิน หางโจว หนานจิง ฉงชิ่ง ซีอาน และหยินฉวน
ทางหลวง
Tianshui มีทางด่วน Lianyungang-Huoerguosi, ทางด่วน Shiyan-Tianshui และทางด่วน Tianshui-Pingliang รวมถึงทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 310 และ 316 ในปี 1949 ถนนเปิดเพียง 255 กม. ภายในปี 2563 ระยะทางรวมของถนนถึง 14,139.619 กม. รวมทางด่วน 272.865 กม. ในปี 2566 ระยะทางรวมบนถนนอยู่ที่ 14,400 กม. เพิ่มขึ้น 0.55%
ทางรถไฟ
เส้นทางรถไฟประกอบด้วยทางรถไฟหลงไห่ ทางรถไฟความเร็วสูงซูโจว-หลานโจว (ช่วงเป่าจี้-หลานโจว) และทางรถไฟเทียนสุ่ย-ผิงเหลียง สถานีต่างๆ ได้แก่ เทียนสุ่ย เทียนซู่หนาน ตงฉา ฉินอัน และกังกู ทางรถไฟเทียนสุ่ย-หลงหนาน (215.258 กิโลเมตร) เป็นทางรถไฟที่มณฑลกานซูลงทุนเองเป็นครั้งแรก เชื่อมต่อทางรถไฟหลงไห่และทางรถไฟหลานโจว-ฉงชิ่ง
การบิน
สนามบินเทียนสุ่ยหม่ายจี้ซานเป็นสนามบินพลเรือน-ทหารระดับ 3C ตั้งอยู่ในเขตหม่ายจี้ มีรันเวย์ยาว 2,800 เมตร เปิดให้บริการเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2551 ในปี 2563 มีผู้โดยสารใช้บริการ 177,500 คน และสินค้าขนส่ง 136.1 ตัน สนามบินกลับมาเปิดให้บริการอีกครั้งในเดือนธันวาคม 2566 ส่วนสนามบินเทียนสุ่ยจงเหลียงที่วางแผนไว้ มีรันเวย์ยาว 3,200 เมตร และอาคารผู้โดยสารขนาด 7,000 ตารางเมตร เริ่มก่อสร้างในเดือนตุลาคม 2563
ระบบขนส่งสาธารณะ
ระบบรถรางเทียนสุ่ยเปิดให้บริการเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2563 ทำให้เทียนสุ่ยเป็นเมืองแรกในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีนที่มีรถรางให้บริการ สายที่ 1 มีระยะทาง 12.9 กิโลเมตร และมี 12 สถานี ส่วนสายที่ 2 ระยะทาง 21.597 กิโลเมตร และมี 19 สถานี กำลังอยู่ระหว่างการก่อสร้าง สถานีขนส่งผู้โดยสารเทียนสุ่ย ซึ่งเป็นสถานีผู้โดยสารที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลกานซู ให้บริการ 56 เส้นทาง โดยมีรถโดยสาร 582 คัน และมีเที่ยววิ่ง 500 เที่ยวต่อวัน ให้บริการผู้โดยสารกว่า 8,000 คน ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 13 ได้มีการเพิ่มป้ายรถเมล์อัจฉริยะ 418 ป้าย และเส้นทางเดินรถใหม่ 34 เส้นทาง พร้อมด้วยรถโดยสารใหม่ 558 คัน รวมถึงรถยนต์ไฟฟ้าล้วน 295 คัน ทำให้จำนวนผู้โดยสารระบบขนส่งสาธารณะรวมทั้งสิ้นสูงถึง 157 ล้านคน
วัฒนธรรมและมนุษยศาสตร์
ภาพรวม
เทียนสุ่ยเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดที่สำคัญของชาติจีนและอารยธรรมหัวเซี่ย ได้รับการกำหนดให้เป็นหนึ่งในเมืองประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงระดับชาติแห่งแรกๆ เป็นที่รู้จักในฐานะบ้านเกิดของจักรพรรดิฟู่ซี มีอารยธรรมยาวนานกว่า 8,000 ปี ประวัติศาสตร์ลายลักษณ์อักษรกว่า 3,000 ปี และประวัติศาสตร์เมืองกว่า 2,700 ปี ห้าวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่ (วัฒนธรรมฟู่ซี วัฒนธรรมต้าตี้หวาน วัฒนธรรมฉินตอนต้น วัฒนธรรมถ้ำ และวัฒนธรรมสนามรบสามก๊ก) เป็นรากฐานของทรัพยากรทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอันอุดมสมบูรณ์ กวีตู้ฝูได้ประพันธ์บทกวี 117 บทขณะเยือนเทียนสุ่ย รวมถึงบทกวีที่มีชื่อเสียงเกี่ยวกับดวงจันทร์ที่ส่องสว่างที่สุดในบ้านเกิด
ห้าวัฒนธรรมที่ยิ่งใหญ่
วัฒนธรรมฟู่ซี: เทียนสุ่ยเป็นสถานที่เกิดของฟู่ซี หนึ่งในสามจักรพรรดิองค์แรก และเป็นแหล่งกำเนิดของวัฒนธรรมฟู่ซี นับตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฉิน ฟู่ซีได้รับการเคารพและบูชามาตลอดหลายยุคหลายสมัย วัดฟู่ซีในเมืองฉินโจวกลายเป็นศูนย์กลางการบูชาฟู่ซีที่สำคัญที่สุดของประเทศ ในปี 2548 พิธีบูชาครั้งใหญ่ได้รับการยกระดับเป็นระดับมณฑล และในปี 2549 พิธีบูชาฟู่ซีไท่ห่าวได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ชุดแรกของประเทศ พิธีบูชาร่วมกันระหว่างสองฝั่งช่องแคบไต้หวันได้จัดขึ้นในไต้หวันตั้งแต่ปี 2557 เป็นต้นมา
วัฒนธรรมต้าตี้หวัน: แหล่งโบราณคดีต้าตี้หวัน ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากอำเภอฉินอันไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 45 กิโลเมตร เป็นแหล่งโบราณคดีที่เก่าแก่ที่สุดและคงอยู่ยาวนานที่สุดในยุคหินเก่าถึงยุคหินใหม่ในลุ่มแม่น้ำเหลืองตอนกลาง มีอายุราว 60,000 ถึง 4,800 ปีที่แล้ว แสดงให้เห็นถึงความก้าวหน้าในยุคแรกเริ่มด้านสถาปัตยกรรม ศิลปะ เกษตรกรรม การเขียน และศาสนา และถือเป็นจุดเริ่มต้นของอารยธรรมจีน
วัฒนธรรมถ้ำไมจี้ซาน: ไมจี้ซานเป็นหนึ่งในสี่ถ้ำที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของจีน ได้รับชื่อมาจากการที่มันมีลักษณะคล้ายกองฟ่อนข้าวสาลี ก่อตั้งขึ้นในสมัยราชวงศ์ฉินตอนปลาย (ค.ศ. 384 ถึง 417) และได้รับการพัฒนาอย่างกว้างขวางในสมัยราชวงศ์เว่ยเหนือ ปัจจุบันถ้ำแห่งนี้ได้รับการอนุรักษ์ไว้ 221 ถ้ำ รูปปั้นดินเผา 10,632 ชิ้น และภาพเขียนฝาผนังกว่า 1,000 ตารางเมตร ได้รับการยกย่องว่าเป็นหอศิลป์ประติมากรรมตะวันออก และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกตั้งแต่ปี 2014
วัฒนธรรมฉินยุคต้น: เทียนสุ่ยเป็นสถานที่กำเนิดของรัฐฉิน อิงเฟยจื่อได้รับมอบดินแดนฉิน ณ ที่แห่งนี้เมื่อปี 890 ก่อนคริสตกาล ฉินได้ก่อตั้งมณฑลกุ้ยและจี่ขึ้นในปี 688 ก่อนคริสตกาล ซึ่งเป็นมณฑลแรกๆ ในประวัติศาสตร์จีน หลังจากพัฒนามานานกว่า 200 ปี ฉินได้เคลื่อนทัพไปทางตะวันออกสู่ภูมิภาคกวนจงในปี 762 ก่อนคริสตกาล เริ่มต้นการรุกคืบเพื่อรวมหกรัฐให้เป็นหนึ่งเดียว
วัฒนธรรมสนามรบสมัยสามก๊ก: ในช่วงยุคสามก๊ก เทียนสุ่ยเป็นแนวหน้าของความขัดแย้งระหว่างฉู่และเว่ย เหตุการณ์สำคัญต่างๆ รวมถึงการยกทัพขึ้นเหนือหกครั้งของจูกัดเหลียง การเสียเจียติง การเกณฑ์เจียงเว่ย และการสังหารจางเหอ ล้วนเกิดขึ้นที่นี่ ยังคงมีโบราณสถานสนามรบมากมายหลงเหลืออยู่ รวมถึงเจียติง (ที่หลงเฉิง ห่างจากฉินอันไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 40 กิโลเมตร) ด่านเทียนสุ่ย มู่เมินเต๋า และค่ายทหารของจูกัดเหลียง
โบราณวัตถุทางวัฒนธรรม
ณ เดือนเมษายน 2567 เทียนสุ่ยมีแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมระดับชาติ 21 แห่ง แหล่งมรดกระดับมณฑล 58 แห่ง และแหล่งมรดกระดับเทศบาลและอำเภอ 410 แห่ง วัดฟู่ซีและภูเขากัวไท่ ซึ่งเป็นสถานที่ที่ฟู่ซีสร้างอักษรแปดทิศ เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับชาวจีนโพ้นทะเล แหล่งโบราณคดีต้าตี้หวานทำให้ประวัติศาสตร์อารยธรรมจีนย้อนกลับไปถึง 3,000 ปี ถ้ำไมจี้ซาน หนึ่งในถ้ำใหญ่สี่แห่งของจีน เป็นมรดกโลกที่มีประติมากรรมกว่า 7,730 ชิ้น ซึ่งครอบคลุมระยะเวลาประมาณ 1,600 ปี ร่วมกับต้าเซียงซาน ถ้ำซุยเหลียน ลาเส้าซี มู่ตี้ซี และเซียนเหรินย่า ก่อให้เกิดระเบียงศิลปะถ้ำบนเส้นทางสายไหมตะวันออก
มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
ณ เดือนตุลาคม 2565 เทียนสุ่ยมีมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติ 8 รายการ ระดับจังหวัด 50 รายการ ระดับเทศบาล 144 รายการ และระดับอำเภอ 570 รายการ โดยมีผู้สืทอดมรดกที่เป็นตัวแทน 956 คน นอกจากนี้ยังมีสถาบันถ่ายทอดมรดก 70 แห่ง ฐานถ่ายทอดมรดก 15 แห่ง และศูนย์ฝึกอบรมอาชีพด้านมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับจังหวัด 8 แห่ง
ประเพณีท้องถิ่น
ในช่วงเทศกาลปีใหม่ของชาวเทียนสุ่ย จะรับประทานข้าวผสมธัญพืช (ข้าวที่ทำให้สับสน) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการมุ่งมั่นตั้งใจในปีใหม่เพียงอย่างเดียว ในวันที่ 23 ของเดือนที่ 12 ตามปฏิทินจันทรคติ ผู้คนจะอบขนมเตาและถวายขนมเตาแด่เทพเจ้าแห่งครัว โดยขนม 12 ชิ้นเป็นตัวแทนของ 12 เดือน ในวันที่ 9 ของเดือนแรกตามปฏิทินจันทรคติ ผู้คนจะไปเยี่ยมชมวัดหยูฉวนในประเพณีที่เรียกว่า ซ่างจิ่วเฉากวน ซึ่งเป็นกิจกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรมที่สำคัญที่สุดของปีใหม่เทียนสุ่ย งานวัดฟู่ซีในวันที่ 16 ของเดือนแรกตามปฏิทินจันทรคติเป็นงานเฉลิมฉลองที่สำคัญ การตามตลาด (กานจี้) เป็นประเพณีในชนบทที่ตลาดจะหมุนเวียนไปตามตารางเวลาที่แน่นอนระหว่างเมืองใกล้เคียง โดยทั่วไปจะมีตลาด 9 วันต่อเดือนต่อเมือง
สัญลักษณ์ประจำเมือง
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2529 เมืองเทียนสุ่ยได้เริ่มขอความคิดเห็นจากประชาชนเกี่ยวกับการเลือกต้นไม้และดอกไม้ประจำเมือง เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 สภาเทศบาลได้อนุมัติให้ต้นกั่วหวย (Guohuai) เป็นต้นไม้ประจำเมือง และกุหลาบจีน (Yueji) เป็นดอกไม้ประจำเมือง กุหลาบจีนซึ่งออกดอกตั้งแต่ฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูหนาวนั้นได้รับการปลูกฝังในเมืองเทียนสุ่ยมานานหลายศตวรรษ โดยเฉพาะกุหลาบกังกู (Gangu) ที่มีชื่อเสียงไปทั่วภาคตะวันตกเฉียงเหนือ ส่วนต้นกั่วหวยนั้นสูง 10-20 เมตร มีรากลึกและทนทานต่อโรคได้ดี จึงเป็นไม้ประดับที่เหมาะสมอย่างยิ่ง
จุดชมวิว
ภาพรวม
ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2567 เทียนสุ่ยมีแหล่งท่องเที่ยวระดับ A ของประเทศจำนวน 63 แห่ง รวมถึงระดับ 5A 1 แห่ง ระดับ 4A 8 แห่ง ระดับ 3A 37 แห่ง และระดับ 2A 17 แห่ง นอกจากนี้ยังมีเขตอนุรักษ์ธรรมชาติแห่งชาติ 2 แห่ง พื้นที่ทัศนียภาพแห่งชาติ 1 แห่ง อุทยานธรณีแห่งชาติ 1 แห่ง อุทยานป่าไม้แห่งชาติ 2 แห่ง (ไมจี้และเสี่ยวหลงซาน) และอุทยานป่าไม้ระดับจังหวัด 11 แห่ง ต้นไม้โบราณที่มีอายุเกิน 300 ปีมากกว่า 300 ต้นกระจายอยู่ทั่วเมืองเก่า
สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ
อุทยานแห่งชาติไมจี้ซาน: แหล่งท่องเที่ยวระดับ 5A และอุทยานแห่งชาติที่จัดตั้งขึ้นในปี 1982 ถ้ำไมจี้ซาน ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกในปี 2014 ก่อตั้งขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 5 และอนุรักษ์ถ้ำ 221 แห่ง รูปปั้น 10,632 ชิ้น และภาพเขียนฝาผนังกว่า 1,000 ตารางเมตร มีชื่อเสียงในด้านประเพณีการปั้นดินเหนียว และเป็นถ้ำแห่งเดียวที่อนุรักษ์ระบบรูปปั้นสมัยราชวงศ์เหนือไว้อย่างสมบูรณ์ และได้รับการยกย่องว่าเป็นหอศิลป์ประติมากรรมตะวันออก
วัดหยูฉวน: ตั้งอยู่เชิงเขาเทียนจิงในเขตฉินโจว ตั้งชื่อตามบ่อน้ำพุหยก เป็นสถานที่ท่องเที่ยวระดับ AAA และหน่วยอนุรักษ์โบราณสถานสำคัญระดับชาติ ภายในมีต้นไม้โบราณกว่า 50 ต้น รวมถึง 10 ต้นที่มีอายุมากกว่า 1,000 ปี
ถ้ำซู่เหลียนอู่ซาน: ตั้งอยู่ห่างจากอำเภออู่ซานไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ 25 กิโลเมตร เป็นถ้ำธรรมชาติที่มีความสูงประมาณ 50 เมตร และลึก 20 เมตร มีลำธารไหลตลอดปี ภายในถ้ำยังมีลาซาโอซี่ ซึ่งมีพระพุทธรูปแกะสลักบนหน้าผาแบบเปิดโล่งที่ใหญ่ที่สุดในเอเชีย
วัดหนานกัว: ตั้งอยู่ห่างจากตัวเมืองไปทางทิศใต้ 2 กิโลเมตร มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าพันปี กวีตู้ฝูแห่งราชวงศ์ถังได้ประพันธ์บทกวีมากกว่า 100 บทขณะมาเยือนที่นี่
ถ้ำต้าเซียงซาน: โบราณสถานสำคัญระดับชาติ ตั้งอยู่ที่ระดับความสูง 1,516 เมตร ในอำเภอกังกู มีชื่อเสียงด้านทิวทัศน์ ถ้ำ สถาปัตยกรรมโบราณ และกิจกรรมทางพุทธศาสนา
ถนนซ่างกวนหมิงชิง: ถนนประวัติศาสตร์อายุ 800 ปีในอำเภอฉินอัน มีอาคารไม้และดินแบบดั้งเดิมยาว 500 เมตร รวมถึงบ้านพักแบบมีลานภายในของตระกูลติงที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี
สุสานหลี่กวง: อนุสรณ์สถานของหลี่กวง แม่ทัพผู้มีชื่อเสียงแห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันตก ตั้งอยู่ชานเมืองทางใต้ของเทียนสุ่ย มีประตูอนุสรณ์ที่จารึกโดยเจียงไคเช็ก
ภูเขาฉีโช่ว: มีความสูง 1,951 เมตร เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำฮั่นตะวันตก และเป็นจุดแบ่งเขตลุ่มน้ำระหว่างแม่น้ำแยงซีและแม่น้ำเหลือง
อุทยานป่าไม้ภูเขาวอนหนิว: แหล่งท่องเที่ยวระดับ 3A และอุทยานป่าไม้ประจำจังหวัด ครอบคลุมพื้นที่ 7,448 เฮกตาร์ มีพืชมากกว่า 2,100 ชนิด และสัตว์มากกว่า 300 ชนิด
วัดฟู่ซี: หรือที่รู้จักกันในชื่อพระราชวังไท่ห่าว สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1483 เป็นวัดฟู่ซีที่สมบูรณ์ที่สุดและเก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ในประเทศจีน และเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับชาวจีนทั่วโลกในการสืบหารากเหง้าของตนเอง เป็นโบราณสถานสำคัญระดับชาติที่ได้รับการคุ้มครอง และเป็นแหล่งท่องเที่ยวระดับ AAAA
ผลิตภัณฑ์พิเศษเฉพาะถิ่น
ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น
ผลิตภัณฑ์ขึ้นชื่อของเทียนสุ่ย ได้แก่ แอปเปิ้ลหว่านหนิว เชอร์รี่เทียนสุ่ย ลูกพีชฉินอัน พริกกังกู ผักอู่ซาน วอลนัทชิงสุ่ย และองุ่นเซี่ยฉู่ ซึ่งทั้งหมดนี้มีชื่อเสียงระดับประเทศในด้านคุณภาพที่เป็นเอกลักษณ์
อาหารท้องถิ่น
อาหารเทียนสุ่ยสะท้อนอิทธิพลจากมณฑลฉานซีทางตะวันออกและมณฑลเสฉวนทางใต้ ผสมผสานประเพณีการทำก๋วยเตี๋ยวของราชวงศ์ฉินเข้ากับความเผ็ดร้อนของเสฉวน อาหารจานเด่น ได้แก่ หม่าล่าถัง (หม้อไฟรสเผ็ด) ทำจากพริกกังกูซึ่งขึ้นชื่อเรื่องเปลือกบาง เนื้อหนา และรสชาติเผ็ดหอม; เทียนสุ่ยกัวกัว ขนมขบเคี้ยวจากแป้งบัควีทที่มีมาตั้งแต่ปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันตก; เมี่ยนผี (ก๋วยเตี๋ยวเย็น) เสิร์ฟพร้อมน้ำมันพริกและงาบด; เหลียงเฟิน (วุ้นเย็น) ทำจากแป้งบัควีท; กัวโจว (ปลาทำจากแป้งข้าวโพดหรือแป้งบัควีทเสิร์ฟพร้อมน้ำซุป); ก๋วยเตี๋ยวเจียงสุ่ยที่มีน้ำซุปผักหมักซึ่งมีกล่าวถึงในตำราเภสัชวิทยาว่ามีคุณประโยชน์ต่อสุขภาพ; ผักรวมรสขมเย็น; และดอกพริกเสฉวน ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นเครื่องบรรณาการของจักรพรรดิ
บุคคลที่มีชื่อเสียง
เทียนสุ่ยเป็นแหล่งกำเนิดของบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์มากมาย เป็นบ้านเกิดของจักรพรรดิฟู่ซีและหนวหวา ในยุคก่อนราชวงศ์ฉิน เทียนสุ่ยเป็นแหล่งกำเนิดของจักรวรรดิฉิน ในสมัยราชวงศ์เว่ย-จินและราชวงศ์เหนือ-ใต้ ฟู่เจี้ยนแห่งฉินเดิมได้รวมจีนตอนเหนือให้เป็นหนึ่งเดียว ในสมัยราชวงศ์สุย-ถัง ขุนนางทหารตระกูลกวนหลงจากเทียนสุ่ยกลายเป็นกำลังสำคัญในประวัติศาสตร์จีน และจักรพรรดิหลี่หยวน ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ถัง สืบเชื้อสายมาจากเทียนสุ่ย ในสมัยราชวงศ์ซ่ง เทียนสุ่ยเป็นที่ตั้งบรรพบุรุษของราชวงศ์จ้าว และราชวงศ์ซ่งได้รับการขนานนามอย่างงดงามว่าราชวงศ์เทียนสุ่ย
ฝ่ายประชาสัมพันธ์ภายนอก
ณ ปี 2025 เมืองเทียนสุ่ยได้สร้างความสัมพันธ์ฉันมิตรกับเมืองต่างๆ ในประเทศจีนจำนวน 13 เมือง
เกียรติยศที่สำคัญ
เมืองเทียนสุ่ยได้รับเกียรติและรางวัลมากมาย รวมถึงรางวัลเมืองประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงระดับชาติ เมืองท่องเที่ยวดีเด่นของจีน และการยอมรับต่างๆ ในด้านมรดกทางวัฒนธรรม ทรัพยากรการท่องเที่ยว และความสำเร็จด้านการพัฒนาเมือง
ข้อมูลการเดินทางอาจมีการเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบเวลาเปิดทำการ การสำรองที่นั่ง และข้อกำหนดในการเข้าประเทศก่อนเดินทาง




พูดคุยเรื่องเที่ยว
เริ่มต้นบทสนทนาด้วยเคล็ดลับที่เป็นประโยชน์หรือคำถาม