Podróż do Chin po swojemu
Odkryj mapę
Przewodnik turystyczny

Jedwabny Szlak

Strona głównaChiny Przewodnik Jedwabny Szlak Termin Jedwabny Szlak (po niemiecku Seidenstrassen) został po raz pierwszy użyty przez niemieckiego geografa Ferdinanda Freiherra von Richthofena (1833–1905), wuja słynnego niemieckiego pilota myśliwskiego z czasów „I wojny światowej”, Manfreda von Richthofena

Jedwabny Szlak
Przewodnik po Chinach

Jedwabny Szlak

Termin Jedwabny Szlak (Seidenstrassen, w języku niemieckim) zostało po raz pierwszy ukute przez niemieckiego geografa Ferdinanda Freiherra von Richthofena (1833-1905), wuja słynnego niemieckiego pilota myśliwskiego z czasów I wojny światowej, Manfreda von Richthofena, znanego również jako „Czerwony Baron”, w książce Ferdinanda von Richthofena „Chiny: Ergebnisse eigener Reisen und darauf gegrundeter Studien" ("Chiny: rezultaty moich podróży i oparte na nich badania„), opublikowanej w 1877 roku. Jednakże Jedwabny Szlak zidentyfikowany przez von Richthofena był znacznie bardziej ograniczony niż szlak Jedwabnego Szlaku wyznaczony przez późniejszego eksperta od Orientu, dr. Alberta Herrmanna (1886–1945) z Uniwersytetu Harvarda w USA.

Na obronę von Richthofena należy dodać, że słynny geograf opracował swój plan trasy Jedwabnego Szlaku, opierając się na obszernych, lecz być może mniej rygorystycznych pod względem historycznym, źródłach chińskich (Hanshu, geografia; Hanshu, biografia Xiyu, itd.) dotyczące szlaku handlowego między Wschodem a Zachodem, który łączył dzisiejsze zachodnie Chiny (obecny Region Autonomiczny Sinciang-Ujgur, w skrócie Sinciang) z Europą przez Bucharę i Samarkandę – oba starożytne miasta sughdyjskie, które były częścią Imperium Perskiego, ale należą do dzisiejszego Uzbekistanu, północnego sąsiada Afganistanu. Herrmann z kolei w dużej mierze opierał się na pismach Klaudiusza Ptolemeusza (90–168 n.e.), znanego również jako Ptolemeusz – greckiego geografa, matematyka, astronoma i astrologa – w określaniu przebiegu Jedwabnego Szlaku.

Ponadto, można słusznie mówić o lądowym i morskim Jedwabnym Szlaku, ponieważ istniały oba szlaki. Zgodnie z powszechną opinią, morski Jedwabny Szlak powstał wyłącznie w wyniku upadku lądowego Jedwabnego Szlaku, który powszechnie uważa się za wynik narastających konfliktów lokalnych i regionalnych, prowadzących do rozpadu Azji Środkowej na mniejsze państwa. To z kolei doprowadziło do gwałtownego wzrostu opłat celnych pobieranych od przejeżdżających karawan, ponieważ każdy lokalny wódz domagał się niejako kawałka tortu, a nagle takich wodzów było wielu. Biorąc pod uwagę fakt, że Azja Środkowa w tym czasie (XIII-XIV wiek) rzeczywiście rozpadała się na mniejsze grupy etniczne i językowe, występowanie nadmiernych opłat tranzytowych wydaje się całkiem prawdopodobne, co – wraz z rozprzestrzenianiem się dżumy dymieniczej w Chinach w 1330 roku n.e. – mogło naturalnie spowodować spadek wykorzystania lądowego Jedwabnego Szlaku.

Jak i dlaczego zbudowano Lądowy Szlak Jedwabny

Każda poważna dyskusja na temat historii Jedwabnego Szlaku musi uwzględniać pytanie o to, jak i dlaczego w ogóle powstał. To „dlaczego” Jedwabny Szlak to historia podzielona na etapy, której najkrótszym wyjaśnieniem jest to, że aspekt handlowy tego wielkiego otwarcia Chin na świat zewnętrzny ponad 2000 lat temu nastąpił przypadkowo, tj. aspekt handlowy był przypadkowy w stosunku do zupełnie innego aspektu tego, co działo się w Chinach w okresie dynastii Qin (221-207 p.n.e.) i Han (206-220 n.e.)…

Wycieczka po Bramie Jedwabnego Szlaku

Plemiona Xiongnu (plemiona tureckie, choć później nazywano je Hunami), gdy parły/migrowały na zachód, najpierw do północnej, a potem południowej Europy, a nawet złupiły Rzym w 451 r. n.e. pod wodzą Attyli (Huna), zwanego Biczem Bożym, z północy przeniosły się na tereny położone bezpośrednio na północ od Chin z końca III w. p.n.e. (należy zauważyć, że podczas gdy III w. n.e. oznacza okres 200–300 r. n.e., to III w. p.n.e. oznacza okres 300–200 r. p.n.e.), wypędzając zamieszkujące tam plemiona Yuezhi, które utrzymywały przyjazne stosunki ze swoimi chińskimi sąsiadami z dynastii Han. Plemiona Xiongnu z kolei były wrogo nastawione do swoich sąsiadów z dynastii Han – wręcz agresywnie – co skłoniło pierwszego cesarza Chin, cesarza Qin z dynastii Qin, do wzniesienia pierwszego Wielkiego Muru w 214 r. p.n.e. Mur ten, początkowo prowizoryczny, wznoszony z wszelkich znalezionych na miejscu skrawków i wymagający ciągłej naprawy, miał chronić najbardziej wysunięte na północ wioski Chin przed grasującymi bandami Xiongnu.

Ostatecznie cesarz Wu Di z dynastii Han, który rządził w latach 140–187 p.n.e., uknuł sprytny plan zjednoczenia Chińczyków Han i Da Yuezhi („Wielkiego” Yuezhi, ale najczęściej pisanego jako Dayuezhi) – ci drudzy nie zapomnieli o swojej wrogości wobec Xiongnu – przeciwko tym samym Xiongnu. Plany cesarza Wu Di były jednak znacznie szersze niż prosty sojusz między Dayuezhi a Chińczykami – chciał on uzyskać obraz natury plemion zamieszkujących dalej na zachód, formy ich społeczeństwa, formy ich rządów, tego, co produkowali, co jedli, w jakich domach mieszkali itd.

W związku z tym, wykształcony dyplomata, Zhang Qian, został wysłany na zachód, na południe od obszaru kontrolowanego przez Xiongnu, częściowo po to, by odnaleźć Dayuezhi, a częściowo po to, by po prostu zbadać region, dowiedzieć się, jak żyły różne ludy i spisać to wszystko dla dobra cesarza. Jednocześnie Zhang Qian miał pełnić funkcję chińskiego „ambasadora”, czyli wzorowego przedstawiciela swojego kraju, wobec swoich gospodarzy.

Minęły lata, a nawet dekady, zanim Zhang Qian powrócił na dwór cesarza Wu Di, aby przedstawić swoje „odkrycia” (ale cesarz panował przez wiele, wiele lat, więc był obecny, gdy powrócił jego wysłannik). W międzyczasie cesarz stracił zainteresowanie sojuszem z Dayuezhi, głównie dlatego, że problem Xiongnu został opanowany dzięki większym i lepszym fortyfikacjom wzdłuż nowego Wielkiego Muru Pekińskiego (można by wysunąć teorię, że natarcie/migracja Xiongnu cum Hunów na zachód była spowodowana tym, że ich postęp na wschód był blokowany przez Wielki Mur).

Cesarz był niezwykle zainteresowany tym, co jego wysłannik mógł mu powiedzieć o sąsiadach Chin na zachodzie (Azja Środkowa) i na południowym zachodzie (Indie). Do tych stolic wysyłano kolejnych emisariuszy z darami, w tym jedwabiem, a stopniowo zainteresowanie egzotycznymi towarami z Chin rozkwitało w tak odległych miejscach, jak partyjska stolica Nisa (położona niedaleko Aszchabadu w dzisiejszym Turkmenistanie, niedaleko granicy z dzisiejszym Iranem) i Rzym. Relacje z podróży – i „odkrycia” – Zhang Qiana pojawiają się w kronikach historycznych z wczesnej dynastii Han. Zapisy Wielkiego Historyka (znany również jako Shiji) opracowane przez Simę Qiana, „Wielkiego Historyka” z I wieku p.n.e., zwanego ojcem chińskiej historiografii, którego kroniki przedstawiają starożytną historię Chin od najdawniejszych czasów – czyli od czasów legendarnego Żółtego Cesarza, zwanego ojcem Chin – do czasów cesarza Wu Di.

„Sposób” powstania Szlaku Jedwabnego jest mniej skomplikowany, ale jest również nierozerwalnie związany z „dlaczego” Szlaku Jedwabnego: Chińczycy w czasach dynastii Qin i Han stali się mistrzami rzemiosła, biegli w sztuce tkania i hodowli jedwabników, co z kolei wymagało starannego sadzenia i pielęgnacji drzewa morwowego (rodzinnego Morwowate) – którego liście stanowiły pożywienie dla larw jedwabników – co doprowadziło do powstania najwspanialszej z tkanin, jedwabiu. Chińczycy z dynastii Han byli również mistrzami w posługiwaniu się metalami szlachetnymi, kamieniami szlachetnymi i kością słoniową, wykorzystywanymi do tworzenia wykwintnych dzieł sztuki. Innymi słowy, gdy królowie Europy i książęta Partii upodobali sobie jedwab, odkryli ekscytujący smak przypraw i zobaczyli kunsztownie wykonane chińskie dzieła sztuki ze złota, srebra, jadeitu i kości słoniowej, zapragnęli tych egzotycznych rzeczy.

Dwa inne czynniki drugorzędne odegrały znaczącą rolę w otwarciu lądowego szlaku handlowego Jedwabnego Szlaku: fakt, że Aleksander Wielki otworzył już niemal gotową trasę z zachodu na wschód, aż do Aleksandrii Eschate („Aleksandrii Najdalszej”), zwanej Chudżandem w dzisiejszym Tadżykistanie, około 100 kilometrów na południowy zachód od Taszkientu w dzisiejszym Kirgistanie; oraz fakt nabycia większych koni.

Chodżent leży przy zachodnim wejściu do Kotliny Fergańskiej, która z kolei leży tuż na północ od wąskiego pasma górskiego rozciągającego się ze wschodu na zachód, Gór Ałajskich, które oddzielają Kotlinę Fergańską od Kotliny Kyzył Suu. Ta druga, według Herrmanna (jak zobaczymy w następnej części), jest miejscem jednej z pierwszych tras lądowego Jedwabnego Szlaku.

Innym czynnikiem drugorzędnym, który odegrał znaczącą rolę w otwarciu lądowego szlaku handlowego Jedwabnego Szlaku, był fakt, że chińscy kupcy, o których mowa, jak już wspomniano, nabyli większe konie od ludu Dayuan zamieszkującego wspomnianą wcześniej Dolinę Fergańską; podczas gdy lewantyńskie karawany handlowe używały wielbłądów, ponieważ przemierzały rozległe pustynie, ich chińscy odpowiednicy woleli konie.

Dajuanie byli dużym, jasnowłosym ludem, który nie miał ani tureckiego, ani chińskiego pochodzenia. Ten fakt, a także fakt, że hodowali duże konie, przekonały wielu historyków, że Dajuanie są potomkami Aleksandra Wielkiego, zmieszanymi z miejscowymi Baktryjczykami (stąd określenie „greko-baktryjski”), którzy sami byli indoeuropejskimi migrantami, którzy przybyli do części Indii (Indie w tamtym czasie były znacznie większe niż dzisiejsze) oraz na północno-wschodnie rubieże tego, co ostatecznie stało się częścią Imperium Perskiego.

Początki Lądowego Szlaku Jedwabnego

Istnieją dwa sporne szlaki w Chinach należące do najstarszego Jedwabnego Szlaku. Spór dotyczy nazwy i lokalizacji wioski lub miasta, które stanowiło zachodni punkt końcowy chińskich karawan handlowych, czyli miejsce spotkania, w którym odbywała się wymiana towarów między Lewantynem (Bliskim Wschodem) a… seryjnie ("jedwabne", czyli chińskie) karawany, według Ptolemeusza.

Jedna z teorii głosi, że pierwszy taki szlak ciągnął się z Kaszgaru w dzisiejszym Xinjiang do wioski Kyzyl Suu nad brzegiem rzeki Kyzyl Suu w kirgiskiej dolinie o tej samej nazwie, położonej około 75 kilometrów w linii prostej na północ od jeziora Karakul w dzisiejszym Tadżykistanie. Jest to trasa Jedwabnego Szlaku zaproponowana w 1910 roku przez znanego niemieckiego znawcę Orientu, Alberta Herrmanna. Wioska Kyzyl Suu była zatem uważana przez Herrmanna za najbardziej wysunięty na zachód lub końcowy punkt chińskich karawan Jedwabnego Szlaku. Należy również zauważyć, że zarówno rzeka Kyzyl Suu (znana również jako Wachsz lub Surchob), jak i rzeka Pandż (znana również jako rzeka Pyandzh) są źródłami starożytnej rzeki Oksus w pismach Ptolemeusza, znanej dziś jako Amu-daria lub rzeka Amu.

Druga teoria, popierana przez Josepha Hackina (1896–1941), słynnego urodzonego w Luksemburgu badacza Chin, archeologa i wieloletniego pracownika Musée Guimet w Paryżu (gdzie ostatecznie awansował na stanowisko kustosza), umiejscawia szlak z Kaszgaru na zachód do miasta Tasz-Kurgan, czyli Taxkorgan Tadżycki, w dzisiejszym Xinjiang, które to starożytne miasto leży około 250 kilometrów w linii prostej na południowy zachód od Kaszgaru. Teoria ta umiejscowiłaby punkt zborny karawan lewantyńskich i chińskich po wschodniej stronie Pamiru, a nie na jego szczycie.

Według samego Ptolemeusza punktem zbornym była kamienna wieża (lithinos pyrgos) u podnóża „Wzgórz Komedai”, które wielu historyków uważa za miasto Irkeshtam w dzisiejszym Kirgistanie, miasto położone niemal na samym grzbiecie Pamiru (choć być może u podnóża jednego z tych szczytów, ponieważ szczyty górskie nieuchronnie tworzą doliny, choćby małe i płytkie), w pobliżu granicy między Kirgistanem a Xinjiangiem. Atrakcyjność tej lokalizacji – poza tym, że stanowi ona „połowę” drogi dzielącą wschodnie i zachodnie zbocza Pamiru – polega na tym, że leży ona na tej samej trasie między Kaszgarem a wsią Kyzyl Suu, którą sugerował Herrmann.

Źródła rzeki Kyzyl Suu, wysoko na zachodnich zboczach Pamiru, oddzielają źródła zbiornika wodnego (początkowo wydłużone jezioro lub naturalny zbiornik górski - czytaj: w pewnym sensie zamknięta dolina), który ostatecznie staje się płynącą na wschód rzeką Kezilesu, która z kolei przekształca się w rzekę Weiquke tuż na południe od Kaszgaru, w odległości nieco ponad 40 kilometrów w linii prostej i na płaskiej trajektorii, choć teren tutaj jest daleki od płaskiego (pomyśl o odwróconym „V” - obecna autostrada A371 łączy miasta Irkeshtam i Kyzyl Suu i biegnie doliną, która ostatecznie staje się doliną rzeki Kyzyl Suu).

Innymi słowy, chińskie karawany z jedwabiem mogły logicznie podążać doliną rzeki Kezilesu, która prowadzi w górę Pamiru od strony wschodniej, podczas gdy lewantyńskie karawany z jedwabiem przybywały i wracały przez dolinę rzeki Kyzył Suu po przeciwnej, zachodniej stronie Pamiru, gdzie rzeka Kyzył Suu łączy się z rzeką Pandż u zachodnich podnóży Pamiru, w pobliżu miasta Kunduz w dzisiejszym Afganistanie, tuż przed ujściem Pandż do rzeki Amu, rzeki Ptolemeusza Oksus.

Ponieważ istniały niezliczone lokalne odgałęzienia Jedwabnego Szlaku, jest prawdopodobne, że ostatecznie istniały dwie takie trasy przez Pamiry. Trasa przez Tasz-Kurgan prowadziłaby na zachód przez wąską dolinę (Korytarz Wachański), reprezentowaną przez wydłużony, ciągnący się na wschód kraniec, położony w północno-wschodnim narożniku dzisiejszego Afganistanu, który to wąski korytarz leży na tej samej szerokości geograficznej co miasto Kunduz dalej na zachód (odległość od miasta Eszkaszem u „ujścia” Korytarza Wachańskiego do położonego na zachód Kunduzu wynosi około 200 kilometrów w linii prostej).

Ekspansja Lądowego Szlaku Jedwabnego na Zachód

Lądowy Jedwabny Szlak, czy to łączący się z Kaszgarem przez dolinę rzeki Kyzył Suu, czy przez Korytarz Wachański, ciągnął się na wschód do starożytnej stolicy Chin, Chang'anu, dzisiejszego Xi'anu w prowincji Shaanxi, gdzie gromadzono wiele chińskich towarów, które miały być transportowane na zachód karawanami. Później stolica – a tym samym początek lądowego Jedwabnego Szlaku – przeniosła się do Luoyangu w prowincji Henan. Z Luoyangu/Chang'anu szlak na zachód prowadził do Lanzhou w prowincji Gansu, przez prowincjonalny Korytarz Hexi (który w starożytności był jedynym północnym wejściem do Chin od strony lądu), a następnie przez prowincjonalną Przełęcz Yu Men („Jadeitowa Brama”), od której to przełęczy Jedwabny Szlak rozgałęział się na dwie trasy.

Z przełęczy Yumen (jak się to powszechnie dziś pisze) szlak rozgałęział się na północ i południe, okrążając rozległy obszar pustyni Takla Makan. Południowa trasa biegła północnymi konturami gór Kunlun (tj. biegła południowym skrajem pustyni Takla Makan) najpierw do starożytnego miasta Dunhuang w prowincji Gansu, następnie do miasta Lop Nur (nazwa pochodzi od jeziora o tej samej nazwie), Xinjiang, a następnie przez słynne miasta Jedwabnego Szlaku prowincji, takie jak Loulan, obecnie pogrzebane pod piaskiem (aby dowiedzieć się więcej o starożytnym mieście Loulan), Miran, starożytna stolica Królestwa Loulan, Qarkilik, Qarqan („Qiemo” w języku chińskim, „Qarqan” to starożytna nazwa ujgurska), Niya, obecnie również pogrzebane pod piaskiem i najwyraźniej porzucone w wielkim pośpiechu (aby dowiedzieć się więcej o starożytnym mieście Niya, kliknij tutaj), Keriya, Khotan, kolejne starożytne miasto Jedwabnego Szlaku pogrzebane pod piaskiem (aby dowiedzieć się więcej o starożytnym mieście Khotan, kliknij tutaj), Yarkand, starożytne miasto buddyjskie i siedziba małego królestwa buddyjskiego, choć dzisiaj Yarkand (nazywany również „Yarkant”) zamieszkują muzułmańscy Ujgurzy, miasto pełniło również funkcję węzła na szlaku Jedwabnego Szlaku, który wiódł na południe do Indii (Kaszmiru) przez Przełęcz Karakorum, a następnie do miasta Kaszgar (aby dowiedzieć się więcej o starożytnym mieście Kaszgar).

Północna trasa biegła wzdłuż południowych konturów Gór Tian lub północnej krawędzi pustyni Takla Makan. Z Yumenu szlak przecinał wschodnie wejście, czyli szyję pustyni Takla Makan, tuż na zachód od zachodniego krańca pustyni Gobi, a następnie biegł północno-zachodnim łukiem wzdłuż północnej krawędzi Takla Makan do starożytnego miasta Hami (obecnie Kumul, historycznie uważane za Wschodnią Bramę Xinjiangu), a stamtąd do Turpan, Karashahr (zapisywanego również jako Karaxahr lub „Yanqi” po chińsku), Kuqa (zapisywanego również jako Kucha lub „Qiuci” po chińsku), Aksu, które było węzłem komunikacyjnym, czyli punktem połączenia północnego szlaku Takla Makan ze szlakiem Jedwabnego Szlaku, który odgałęział się bezpośrednio na północ przez przełęcz Muzart (i w górę przez góry Tian oraz niegościnny, mroźny (lodowcowy) krajobraz, a następnie do dzisiejszego Kirgistanu i Kazachstanu), a następnie do Tumxuk, zanim dotarł do Kaszgaru.

Zwłaszcza lądowy Jedwabny Szlak z czasem przekształcił się w labirynt alternatywnych tras lokalnych i regionalnych. Rzadko podaje się konkretne powody, choć łatwo sobie wyobrazić, że mogło być wiele powodów, w tym niesprzyjająca pogoda w danym roku (np. silna susza, która wysuszyła główne źródła wody), zmuszająca karawany do znalezienia alternatywnej trasy; mogła to być wina bandytów na zwykłej trasie; albo po prostu jakaś pionierska dusza postanowiła wypróbować inną trasę, tylko po to, by sprawdzić, czy się uda, a nowa trasa mogła okazać się łatwiejsza lub nie, ale w każdym razie stworzyłaby nowe możliwości sprzedaży towarów powrotnych z Arabii, Persji i Indii, nie wspominając o nowych rynkach zbytu towarów powrotnych z Rzymu.

Dalej na zachód, w Azji Środkowej, oraz na południe (w kierunku Indii) i północ, istniało kilka alternatywnych, wczesnośredniowiecznych tras Jedwabnego Szlaku, podobnie jak w przypadku rozwoju Szlaku Jedwabnego w Chinach, gdzie naturalne ukształtowanie terenu lokalnego i regionalnego często determinowało dokładną lokalną trasę, z kilkoma alternatywnymi trasami do wyboru. Na zachodnim krańcu lądowego Szlaku Jedwabnego, biegnącego na zachód, inne trasy rozgałęziały się na północ (do Europy Środkowej i Północnej) i na południe (do Arabii, a ostatecznie do Afryki). Transport towarów na większości tych tras był dwukierunkowy, a wiele egzotycznych zwierząt z Arabii i Afryki przybywało do Chin. Wzdłuż Jedwabnego Szlaku istniał również ożywiony „handel” ideami (wymiana kulturowa), który jest tematem następnego rozdziału.

Dwustronna wymiana kulturowa na Jedwabnym Szlaku

Wymiana kulturowa między Wschodem a Zachodem

To właśnie w epoce Jedwabnego Szlaku wiedza o wielu unikatowych chińskich wynalazkach została przekazana ze Wschodu na Zachód, takich jak wiedza o prochu strzelniczym, wytopie brązu, papiernictwie, wytwarzaniu porcelany (w tym wysoko cenionej technice celadonu), a także o sztuce rzeźbienia w ceramice (na przykład Armii Terakotowej, choć te konkretne przykłady chińskiej rzeźbienia w ceramice odkryto dopiero niedawno), stosowaniu papierowych pieniędzy, sztuce drukowania, kompasie, sztuce leczenia za pomocą określonych ziół, sztukach walki oraz hodowli jedwabników do produkcji jedwabnej nici, by wymienić tylko najbardziej oczywiste. To właśnie dzięki rozpowszechnieniu tej wiedzy na bezpośrednie sąsiedztwo Chin – zwłaszcza na Japonię – w czasach dynastii Tang Chiny zyskały reputację wysoko rozwiniętej kultury, godnej naśladowania.

Wymiana kulturowa Zachód-Wschód

Nic dziwnego, że wiele wiedzy podróżowało Jedwabnym Szlakiem w przeciwnym kierunku, tj. ze świata zewnętrznego do Chin. Jedną z pierwszych takich „idei”, które podróżowały Jedwabnym Szlakiem, był buddyzm, który pojawił się w Chinach w czasach panowania Zachodniej Dynastii Han (206 p.n.e. - 009 n.e.), gdy Jedwabny Szlak był jeszcze w powijakach. Buddyzm w Chinach rozpowszechnił się jednak dopiero po tym, jak chiński mnich buddyjski przetłumaczył kluczowe sutry, nadając im chiński charakter (na przykład chiński buddyzm, zamiast sprzeciwiać się istniejącym chińskim systemom wierzeń (taoizmowi i w mniejszym stopniu konfucjanizmowi), w rzeczywistości włączył istotne elementy tych systemów wierzeń (choć konfucjanizm jest raczej filozofią niż systemem wierzeń), co sprawiło, że buddyzm stał się bardzo przyjazny dla Chin.

Należy również zauważyć, że buddyzm chiński został wyeksportowany do sąsiednich krajów – Korei i Japonii. Oznacza to, że buddyzm, który rozpowszechnił się w tych dwóch krajach, opierał się na chińskim tłumaczeniu indyjskich sutr, a nie na oryginalnych indyjskich sutrach.

Inne ważne wierzenia i idee, które dotarły do ​​Chin dzięki Jedwabnemu Szlakowi, to chrześcijaństwo nestoriańskie, islam, astronomia, kalendarz gregoriański (choć Chiny do dziś stosują kalendarz księżycowy w odniesieniu do świąt narodowych), matematyka, a także muzyka i sztuka indyjska, perska i europejska.

Wycieczka po Złotej Jesieni w Dunhuang, Zhangye i Ejinaqi

Upadek jednego z Jedwabnych Szlaków

Upadek lądowego szlaku handlowego Jedwabnego Szlaku

Lądowy handel Jedwabnym Szlakiem doświadczał wielu wzlotów i upadków w swojej długiej historii. Pod koniec panowania dynastii Tang (618–907 n.e.) kwitnący dotąd handel lądowy Jedwabnym Szlakiem zaczął podupadać, ale na pewien czas odrodził się za czasów dynastii Song (960–1279 n.e.), a następnie podupadł aż do pojawienia się dynastii Yuan (1279–1368 n.e.). Mongolscy władcy z czasów dynastii Yuan bardzo chętnie przyjmowali chińskich muzułmanów i ich religię, w wyniku czego islam mógł swobodnie rozprzestrzeniać się po Chinach lądowym Jedwabnym Szlakiem (choć rozprzestrzenianie się islamu ograniczyło się głównie do zachodniej części Chin, gdzie żyły mniejszości tureckie, nie czyniące większych postępów w walce z buddyzmem, taoizmem (wypieranym przez buddyzm) ani konfucjanizmem (zakazanym przez wielu byłych cesarzy)), a muzułmańscy pośrednicy kupcy z Azji Środkowej w zasadzie kontrolowali handel lądowym Jedwabnym Szlakiem, który początkowo odpowiadał wszystkim.

Niestety, jedność ta wkrótce się rozpadła, wraz z rozpadem regionu na mniejsze byty polityczne i pojawieniem się potężnych, lokalnych watażków, co tylko zwiększyło zagrożenie dla dochodowego handlu lądowego na Jedwabnym Szlaku. Nie tylko wzrosła wysokość i częstotliwość „opłat celnych” wymaganych przy przekraczaniu środkowoazjatyckich stepów, ale same „towary” - wśród których znajdowały się nie tylko jedwab, przyprawy, kamienie szlachetne, metale szlachetne (złoto i srebro), kość słoniowa, egzotyczne zwierzęta i rośliny, a także zioła lecznicze, ale także niewolnicy - nagle zaczęły być całkowicie przejmowane.

Innym czynnikiem, który przyczynił się do upadku lądowego szlaku handlowego Jedwabny Szlak, była epidemia dżumy dymieniczej (zwanej też czarną śmiercią) w Chinach w 1330 r. n.e., która zniszczyła całe miasta, a wprowadzona kwarantanna praktycznie uniemożliwiła handel na Jedwabnym Szlaku (nie wspominając o tym, że nie tylko władze zniechęcały do ​​tego typu kontaktów handlowych, ale także osoby prywatne unikały ich z obawy przed zarażeniem się dżumą).

Jednak nowsi badacze kwestionują twierdzenie, że morski Jedwabny Szlak powstał w wyniku upadku lądowego szlaku. Twierdzą oni natomiast, że morski Jedwabny Szlak istniał równolegle ze szlakiem lądowym, niemal od samego początku, nawet jeśli morski Jedwabny Szlak był początkowo mniej rozwinięty i nawet jeśli zaczął dominować po upadku lądowego szlaku.

Rozkwit morskich szlaków handlowych Jedwabnego Szlaku

Już za panowania dynastii Tang (618–907 n.e.) istniał chiński morski szlak handlowy (choć generalnie nieuznawany za Jedwabny Szlak), który miał swój początek u ujścia rzeki Hong („Czerwonej”) na terenie dzisiejszego Wietnamu, w pobliżu dzisiejszego miasta Hanoi. Trasa biegła wokół Półwyspu Indochińskiego, za Półwyspem Tajlandzko-Malajskim, a następnie na północny zachód przez Cieśninę Malakka do Cejlonu i Indii, a ostatecznie przez Morze Arabskie (obecny Ocean Indyjski) na Półwysep Arabski, gdzie jedna z tras biegła wzdłuż wschodnich konturów Półwyspu Arabskiego w górę Zatoki Perskiej do miasta Al-Basra (obecnie Basra w Iraku), podczas gdy inna okrążała Półwysep Arabski i biegła w górę Morza Czerwonego.

Jeden z tych szlaków Morza Czerwonego kończył się w Suezie, mieście końcowym, skąd towary przewożono lądem do Kairu, a następnie spływano Nilem do Aleksandrii i dalej przez Morze Śródziemne na Półwysep Sycylijski, skąd handlowano nimi w całej Europie. Alternatywny szlak kończył się w pobliżu starożytnego nabatejskiego miasta Petra (pomyśl: Indiana Jones i ostatnia krucjata), skąd towary transportowano do miast portowych Nabbatei nad Morzem Śródziemnym, a następnie dalej na Sycylię. Znaczna część Bliskiego Wschodu w tym czasie znajdowała się nadal pod panowaniem Rzymu, jednak wraz z nadejściem islamu pod wodzą proroka Mahometa (632-732 n.e.) całe połacie Bliskiego Wschodu, w tym Syria, Mezopotamia i Arabia, zostały wyrwane spod panowania Rzymu.

Kupcy, którzy w tym okresie transportowali towary „orientalne” przez Morze Śródziemne, mogli być potomkami starożytnych Fenicjan, którzy prowadzili handel w regionie Morza Śródziemnego od 1500 r. p.n.e. do 300 r. p.n.e., kiedy to Fenicjanie zostali ostatecznie podbici przez Rzym. Fenicja obejmowała mniej więcej pas ziemi, na którym leży dzisiejszy Izrael, a także część starożytnej Syrii i dzisiejszego Libanu. Nabatea leżała na południe od niej, na terenie dzisiejszego Libanu.

Oczywiście Egipcjanie i Nabatejczycy byli głównymi konsumentami towarów z Jedwabnego Szlaku, a w późniejszym okresie handlu na Jedwabnym Szlaku (który nadal istnieje w nowoczesnym znaczeniu, oczywiście) znaczna część jedwabiu eksportowanego z Chin miała formę surowego jedwabiu, który wysyłano na Bliski Wschód, aby przetwarzać go na bardziej wykwintne i wyrafinowane ubrania zgodnie ze wzrastającym popytem na delikatniejsze i piękniejsze ubrania w wyniku nasycenia rynku – jak ujęliby to dzisiejsi ekonomiści – bardziej powszechnymi ubraniami jedwabnymi (pomyśl: jedwab adamaszek, którego etymologia wywodzi się od nazwy Damaszek).

W połowie XV wieku, zaledwie sto lat po upadku lądowego Jedwabnego Szlaku, większość handlu morskiego na tym szlaku ustała. Ograniczony handel morski najwykwintniejszymi przedmiotami z dynastii Ming i Qing na Jedwabnym Szlaku nadal trwał. Szczególnie takie przedmioty, jak porcelana i lakierowane meble, cieszyły się popularnością na dworach królów i królowych Europy oraz w domach rosnącej klasy burżuazyjnej.

Dziedzictwo Jedwabnego Szlaku

Choć tradycyjne szlaki Jedwabnego Szlaku mogły zaniknąć (repliki ceramiki z dynastii Ming i Qing są nadal produkowane i cieszą się sporą popularnością, nawet jeśli rynek replik jest zaprojektowany tak, aby przyciągnąć bardziej przeciętnych konsumentów), pozostawiły one trwałe dziedzictwo na świecie. Większość włoskiej ceramiki z XIV-XVII wieku, począwszy od wczesnego renesansu, nosi wyraźne, inspirowane Chinami wpływy. Podobnie, sztuka lakierowania drewna miała ogromny wpływ na renesansową produkcję mebli w Europie, zwłaszcza mebli dworskich, dla wysokich rangą ministrów i coraz bogatszej klasy mieszczańskiej, w tym na produkcję małych pudełek przeznaczonych do bezpiecznego przechowywania rozmaitych przedmiotów osobistych – od tabakier po szkatułki na biżuterię, z których te ostatnie odtwarzały muzykę, co stanowi zachodnie udoskonalenie starożytnej chińskiej koncepcji.

Krzysztof Kolumb (1451-1506), który przypadkowo odkrył Amerykę (o ile Eryk Rudy (ok. 950-1003 n.e.), rudowłosy norweski wiking, nie jest tym, który mógłby zostać uznany za tego dokonanego), wyruszył na zachód, mając nadzieję na znalezienie krótszej, a zatem szybszej drogi do Chin, otwierając w ten sposób, jeśli nie odkrywając, Amerykę, co wywarło głęboki wpływ na historię świata. Podobnie holenderski odkrywca William Barentz (1550-1597) wyruszył na północ z Amsterdamu, mając nadzieję na przekroczenie Ameryki Północnej przez Przejście Północno-Zachodnie, również w nadziei na znalezienie krótszej drogi do Chin. Wszystkie te odkrycia świadczą o tym, że w Chinach wciąż istniał ożywiony handel towarami.

Oczywiście, Marco Polo (1254-1324) był jednym z pierwszych tak sławnych podróżników po Chinach, wracając do Europy z zachwytem nad wszystkim, co chińskie. Inne znane postaci historyczne, takie jak Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) i Adam Smith (1723-1790), równie hojnie chwaliły chińskie rękodzieło, o czym świadczą poniższe cytaty:

"Wszystko, co wykwintne i godne podziwu, pochodzi z Indii Wschodnich..."
"Uczeni ludzie zauważyli, że na całym świecie nie ma handlu porównywalnego z chińskim."

Więcej artykułów na temat starożytnego Jedwabnego Szlaku

  • Dlaczego Jedwabny Szlak był tak ważny
  • Historia starożytnego Jedwabnego Szlaku
  • Morski Jedwabny Szlak
  • Ciekawe historie Jedwabnego Szlaku
  • Najlepsze atrakcje na Jedwabnym Szlaku

Informacje dotyczące podróży mogą ulec zmianie. Przed podróżą sprawdź aktualne godziny otwarcia, rezerwacje i wymagania wjazdowe.

Rozmowy podróżników

Rozpocznij rozmowę od przydatnej wskazówki lub pytania.

Podziel się przydatną wskazówką

Podziel się szczegółami z pierwszej ręki lub zadaj pytanie. Komentarze są weryfikowane przed publikacją.

Odkrywaj dalej

Odkryj wszystko
Bezpłatne porady

Twoja podróż do Chin nabiera kształtu.

Opowiedz o zainteresowaniach, kierunkach i czasie podróży. Otrzymasz bezpłatne porady.

Język

Przeczytaj w swoim języku

EnglishEnglish日本語JapaneseDeutschGermanFrançaisFrenchEspañolSpanishItalianoItalianNederlandsDutchРусскийRussianPortuguêsPortuguesePolskiPolish한국어KoreanไทยThaiTürkçeTurkish简体中文Simplified Chinese繁體中文Traditional Chinese
Bezpłatne porady

Twoja podróż do Chin nabiera kształtu.

Daty podróży, zainteresowania, miejsca docelowe, wielkość grupy lub pytania — podaj informacje, które pomogą nam zrozumieć Twoją podróż.

Twoich danych używamy wyłącznie w celu udzielenia odpowiedzi na to zapytanie. Prywatność