Zijderoute
HomeChina Gids Zijderoute De term Zijderoute (Seidenstrassen in het Duits) werd voor het eerst gebruikt door de Duitse geograaf Ferdinand Freiherr von Richthofen (1833-1905), oom van de beroemde Duitse gevechtspiloot Manfred von Richt uit de Eerste Wereldoorlog.

Zijderoute
De term Zijderoute (Seidenstrassen, in het Duits) werd voor het eerst bedacht door de Duitse geograaf Ferdinand Freiherr von Richthofen (1833-1905), oom van de beroemde Duitse gevechtspiloot uit de Eerste Wereldoorlog, Manfred von Richthofen, ook bekend als de "Rode Baron", in het boek van Ferdinand von Richthofen: "China: Ergebnisse eigener Reisen en darauf gegrundeter Studien" ("China: De resultaten van mijn reizen en de daarop gebaseerde studies"), gepubliceerd in 1877. De door von Richthofen geïdentificeerde Zijderoute was echter een veel beperktere route dan de Zijderoute die later werd uitgestippeld door een andere expert op het gebied van het Oosten, Dr. Albert Herrmann (1886-1945) van de Harvard University in de VS.
Ter verdediging van von Richthofen moet gezegd worden dat de beroemde geograaf zijn Zijderoute baseerde op uitgebreide, maar historisch gezien wellicht minder rigoureuze, Chinese bronnen.Hanshu, een aardrijkskunde; Hanshu, de biografie van Xiyuenz.) met betrekking tot de handelsroute tussen het Oosten en het Westen, die het huidige westelijke China (de huidige autonome regio Xinjiang Uyghur, of kortweg Xinjiang) met Europa verbond via Buchara en Samarkand, beide oude Sogdische steden die deel uitmaakten van het Perzische Rijk, maar die nu tot het huidige Oezbekistan behoren, de noordelijke buur van Afghanistan. Herrmann daarentegen baseerde zich grotendeels op de geschriften van Claudius Ptolemaeus (90-168 n.Chr.), ook bekend als Ptolemaeus - de Griekse geograaf, wiskundige, astronoom en astroloog - om zijn Zijderoute uit te stippelen.
Bovendien kan men terecht spreken van een zijderoute over land en een zijderoute over zee, aangezien beide routes bestonden. Volgens de gangbare opvatting ontstond de zijderoute over zee uitsluitend als gevolg van de achteruitgang van de zijderoute over land. Deze achteruitgang wordt algemeen toegeschreven aan toenemende lokale en regionale conflicten die leidden tot de opdeling van Centraal-Azië in kleinere staten. Dit resulteerde op zijn beurt in een forse stijging van de tolheffingen voor passerende karavanen, aangezien elke lokale leider een graantje wilde meepikken, en er plotseling veel van zulke leiders waren. Gezien het feit dat Centraal-Azië in deze periode (13e-14e eeuw) inderdaad bezig was met de opdeling in kleinere etnische en taalgroepen, klinkt het ontstaan van buitensporige doorvoerheffingen zeer plausibel. Dit, samen met de verspreiding van de builenpest naar China in 1330, kan vanzelfsprekend hebben bijgedragen aan de afname van het gebruik van de zijderoute over land.
Hoe en waarom de Zijderoute over land werd aangelegd
Elke serieuze discussie over de geschiedenis van de Zijderoute moet de vraag beantwoorden hoe en waarom de Zijderoute überhaupt is ontstaan. Het "waarom" van de Zijderoute is een verhaal dat zich in fasen ontvouwt. De kortste verklaring is dat het handelsaspect van deze grootschalige openstelling van China voor de buitenwereld, meer dan 2000 jaar geleden, per toeval ontstond. Met andere woorden, de handel was een bijkomstigheid van een heel ander aspect van wat er zich afspeelde in China tijdens de Qin- (221-207 v.Chr.) en Han-dynastieën (206 v.Chr. - 220 n.Chr.).
De Xiongnu-stammen (Turkse stammen, hoewel de Xiongnu later Hunnen werden genoemd toen ze westwaarts trokken, eerst naar Noord- en vervolgens naar Zuid-Europa, en zelfs Rome plunderden in 451 n.Chr. onder leiding van Attila (de Hun), ook wel bekend als de Gesel van God) uit het noorden waren het gebied direct ten noorden van het China van de late 3e eeuw v.Chr. binnengedrongen (merk op dat de 3e eeuw n.Chr. de periode 200-300 n.Chr. aanduidt, terwijl de 3e eeuw v.Chr. de periode 300-200 n.Chr. aanduidt), en verdreven de Yuezhi-stammen die daar woonden en vriendschappelijke betrekkingen onderhielden met hun Han-Chinese buren. De Xiongnu-stammen daarentegen waren vijandig tegenover hun Han-Chinese buren – zelfs zeer agressief – wat de eerste keizer van China, keizer Qin van de Qin-dynastie, ertoe aanzette om in 214 v.Chr. de eerste Grote Muur te bouwen. Deze muur, aanvankelijk een geïmproviseerde constructie van lokaal beschikbare restmaterialen en daarom voortdurend gerepareerd, was bedoeld om de plunderende Xiongnu-bendes buiten te houden die de meest noordelijke dorpen van China teisterden.
Uiteindelijk bedacht keizer Wu Di van de Han-dynastie, die regeerde van 140 tot 87 v.Chr., een slim plan om de Han-Chinezen en de Da Yuezhi ("Grote" Yuezhi, maar meestal geschreven als Dayuezhi) – die hun vijandschap jegens de Xiongnu niet waren vergeten – te verenigen tegen diezelfde Xiongnu. De plannen van keizer Wu Di reikten echter veel verder dan een simpele alliantie tussen de Dayuezhi en de Chinezen. Hij wilde een beeld vormen van de aard van de stammen die verder naar het westen woonden, hun maatschappijvorm, hun bestuursvorm, hun voedsel, hun eten, hun huizen, enzovoort.
Daarom werd een begenadigd diplomaat, Zhang Qian, westwaarts gestuurd naar het zuiden van het gebied dat door de Xiongnu werd beheerst. Zijn taak was deels om de Dayuezhi te lokaliseren en deels om de regio te verkennen, meer te weten te komen over de leefwijze van de verschillende volkeren en dit alles vast te leggen ten behoeve van de keizer. Tegelijkertijd moest Zhang Qian fungeren als een Chinese "ambassadeur", ofwel een voorbeeldige vertegenwoordiger van zijn land, bij zijn verschillende gastheren.
Het duurde jaren, zelfs decennia, voordat Zhang Qian terugkeerde naar het hof van keizer Wu Di om zijn "bevindingen" te presenteren (maar de keizer regeerde nog vele jaren, dus hij was erbij toen zijn gezant terugkeerde). In de tussentijd had de keizer zijn interesse in de alliantie met de Dayuezhi verloren, voornamelijk omdat het Xiongnu-probleem was ingedamd met grotere en betere vestingwerken langs de nieuwe Grote Muur van Peking (men zou de theorie kunnen opperen dat de westwaartse opmars/migratie van de Xiongnu en Hunnen te wijten was aan het feit dat hun oostelijke opmars werd geblokkeerd door de Grote Muur).
De keizer was zeer geïnteresseerd in wat zijn gezant hem kon vertellen over China's buren in het westen (Centraal-Azië) en in het zuidwesten (India). Meer gezanten werden naar deze hoofdsteden gestuurd met geschenken, waaronder zijde, en langzaam werd de interesse in exotische goederen uit China gewekt op verre plaatsen zoals de Parthische hoofdstad Nisa (gelegen nabij de stad Ashgabat in het huidige Turkmenistan, vlakbij de grens met het huidige Iran) en Rome. De reisverslagen – en "bevindingen" – van Zhang Qian verschijnen in de historische kronieken van de vroege Han-dynastie. Verslagen van de Grote Historicus (ook bekend als Shiji) samengesteld door Sima Qian, de "Grote Historicus" uit de 1e eeuw v.Chr., ook wel bekend als de Vader van de Chinese Geschiedschrijving, wiens kronieken de oude geschiedenis van China schetsten vanaf de vroegste tijden - dat wil zeggen, vanaf de tijd van de legendarische Gele Keizer, ook wel bekend als de Vader van China - tot de tijd van Keizer Wu Di.
Het "hoe" van de Zijderoute (hoe deze tot stand kwam) is minder ingewikkeld, maar is ook onlosmakelijk verbonden met het "waarom" van de Zijderoute: de Chinezen waren ten tijde van de Qin- en Han-dynastieën meestervaklieden geworden, bedreven in de kunst van het weven en de zijderupsenteelt, wat op zijn beurt de zorgvuldige aanplant en verzorging van de moerbeiboom (familie van de zijderupsen) vereiste. Moraceae) - waarvan de bladeren het voedsel vormden voor de zijwormlarven - wat leidde tot de creatie van die meest fantastische stof, zijde. De Han-Chinezen waren ook meesters in het gebruik van edelmetalen, edelstenen en ivoor voor het vervaardigen van prachtige kunstobjecten. Met andere woorden, toen de koningen van Europa en de prinsen van Parthië eenmaal zijde hadden gezien, de opwindende smaak van specerijen hadden ontdekt en de prachtig vervaardigde Chinese kunstwerken van goud, zilver, jade en ivoor hadden bewonderd, begeerden ze deze exotische materialen.
Twee andere factoren speelden een belangrijke rol bij de opening van de zijderoute over land: het feit dat Alexander de Grote al een bijna complete route van west naar oost had aangelegd, helemaal tot aan de stad Alexandria Eschate ("Alexandria de Verste"), ook bekend als Khujand in het huidige Tadzjikistan, ongeveer 100 kilometer ten zuid-zuidwesten van Tasjkent in het huidige Kirgizië; en de beschikbaarheid van grotere paarden.
Khujand ligt aan de westelijke ingang van de Fergana-vallei, die op haar beurt net ten noorden ligt van de smalle, oost-west georiënteerde bergstrook, het Alay-gebergte, dat de Fergana-vallei scheidt van de Kyzyl Suu-vallei. Volgens Herrmann (zoals we in het volgende hoofdstuk zullen zien) was dit laatste dal de locatie van een van de eerste routes van de zijderoute over land.
Een andere factor die een belangrijke rol speelde bij de opening van de zijderoute over land, was het feit dat de Chinese handelaren in kwestie, zoals gezegd, grotere paarden hadden aangeschaft. Deze paarden hadden ze verkregen van de Dayuan-bevolking die in de eerdergenoemde Fergana-vallei woonde. Terwijl de Levantijnse handelskaravanen kamelen gebruikten, omdat ze uitgestrekte woestijnen doorkruisten, gaven hun Chinese tegenhangers de voorkeur aan paarden.
De Dayuan waren een groot, blondharig volk dat noch van Turkse, noch van Chinese afkomst was. Dit feit, plus het feit dat ze grote paarden fokten, heeft veel historici ervan overtuigd dat de Dayuan afstammelingen zijn van Alexander de Grote, vermengd met de lokale Bactriërs (vandaar de benaming "Grieks-Bactrisch"), die zelf Indo-Europese migranten waren die delen van India (India was in die tijd veel groter dan het huidige) en de noordoostelijke randen van wat uiteindelijk deel zou gaan uitmaken van het grotere Perzische Rijk waren binnengedrongen.
Oorsprong van de Zijderoute over land
Er bestaan twee omstreden Chinese routes die deel uitmaakten van de vroegste Zijderoute. De discussie betreft de naam en de locatie van het dorp of de stad die het westelijke eindpunt vormde van de Chinese handelskaravanen, ofwel het ontmoetingspunt waar goederen werden uitgewisseld tussen de Levant en China. seric (Volgens Ptolemy) "zijdedragende", d.w.z. Chinese) karavanen.
Een theorie stelt dat de eerste zijderoute liep van Kashgar in het huidige Xinjiang naar het dorp Kyzyl Suu aan de oevers van de Kyzyl Suu-rivier in de gelijknamige Kirgizische vallei, ongeveer 75 kilometer ten noorden van het Karakul-meer in het huidige Tadzjikistan. Dit is de zijderoute die in 1910 werd voorgesteld door de beroemde in Duitsland geboren oriëntalist Albert Herrmann. Herrmann geloofde dat Kyzyl Suu het meest westelijke, of eindpunt, van de Chinese zijderoutekaravanen was. Het is ook opmerkelijk dat zowel de Kyzyl Suu-rivier (ook bekend als de Vakhsh of de Surkhob-rivier) als de Panj-rivier (ook bekend als de Pyandzh-rivier) de bronnen zijn van de oude Oxus-rivier in de geschriften van Ptolemaeus, die tegenwoordig bekend staat als de Amu Darya of de Amu-rivier.
De andere theorie, aangevoerd door Joseph Hackin (1896-1941), de beroemde in Luxemburg geboren China-ontdekkingsreiziger, archeoloog en levenslange medewerker van het Musée Guimet in Parijs (waar hij uiteindelijk conservator werd), plaatst de route van Kashgar westwaarts naar de stad Tash-Kurgan, of Taxkorgan Tajik, in het huidige Xinjiang. Deze oude stad ligt hemelsbreed ongeveer 250 kilometer ten zuidwesten van Kashgar. Volgens deze theorie lag het ontmoetingspunt tussen de Levantijnse en Chinese karavanen aan de oostkant van het Pamirgebergte, in plaats van erbovenop.
Volgens Ptolemy zelf was het ontmoetingspunt een stenen toren (lithinos pyrgos) aan de voet van de "Heuvels van Komedai", waarvan veel historici geloven dat het de stad Irkeshtam in het huidige Kirgizië is, een stad die bijna op de top van de Pamir ligt (maar misschien aan de voet van een van deze pieken, aangezien bergtoppen onvermijdelijk valleien voortbrengen, hoe klein en ondiep ook), grenzend aan de grens tussen Kirgizië en Xinjiang. De aantrekkingskracht van deze locatie – afgezien van het feit dat het het "halverwegepunt" is dat de oostelijke en westelijke hellingen van de Pamir scheidt – is dat het op dezelfde route ligt tussen Kashgar en het dorp Kyzyl Suu, zoals voorgesteld door Herrmann.
De oorsprong van de Kyzyl Suu-rivier hoog op de westelijke hellingen van het Pamirgebergte wordt gescheiden door de oorsprong van het waterlichaam (aanvankelijk een langgerekt meer, of natuurlijk bergreservoir - oftewel: een enigszins gesloten vallei) dat uiteindelijk de oostwaarts stromende Kezilesu-rivier wordt, die op zijn beurt de Weiquke-rivier wordt net ten zuiden van Kashgar, op iets meer dan 40 kilometer hemelsbreed en over een vlak traject, hoewel het terrein hier allesbehalve vlak is (denk aan een omgekeerde "V" - de huidige snelweg A371 verbindt de steden Irkeshtam en Kyzyl Suu en volgt de vallei die uiteindelijk de Kyzyl Suu-riviervallei wordt).
Met andere woorden, de Chinese zijdekaravanen zouden logischerwijs de Kezilesu-riviervallei hebben kunnen volgen die vanuit het oosten de Pamir op leidt, terwijl de Levantijnse zijdekaravanen aankwamen en terugkeerden via de Kyzyl Suu-riviervallei aan de tegenoverliggende, of westelijke, kant van de Pamir. Daar mondt de Kyzyl Suu-rivier zelf uit in de Panj-rivier aan de westelijke voet van de Pamir, nabij de stad Kunduz in het huidige Afghanistan, net voordat de Panj in de Amu-rivier, de Oxus-rivier van Ptolemaeus, uitmondt.
Aangezien de Zijderoute talloze lokale vertakkingen had, is het niet onwaarschijnlijk dat er uiteindelijk twee van zulke routes over het Pamirgebergte bestonden. De route via Tash-Kurgan zou westwaarts hebben geleid door de smalle vallei (de Wakhan-corridor), gevormd door de langgerekte, oostwaarts gerichte uitloper in de noordoostelijke hoek van het huidige Afghanistan. Deze smalle corridor ligt op dezelfde breedtegraad als de stad Kunduz, verder naar het westen (de afstand van de stad Eshkashem aan de "monding" van de Wakhan-corridor tot de westwaarts gelegen stad Kunduz bedraagt ongeveer 200 kilometer, hemelsbreed).
De westwaartse uitbreiding van de zijderoutes over land
De zijderoute over land, of deze nu via de Kyzyl Suu-riviervallei of via de Wakhan-corridor met Kashgar verbonden was, strekte zich oostwaarts uit tot de oude Chinese hoofdstad Chang'an, het huidige Xi'an in de provincie Shaanxi, waar veel van de Chinese handelswaar die per karavaan westwaarts werd vervoerd, werd verzameld. Later verplaatste de hoofdstad – en daarmee het beginpunt van de zijderoute over land – zich naar Luoyang in de provincie Henan. Vanuit Luoyang/Chang'an liep de westwaartse route naar Lanzhou in de provincie Gansu, via de Hexi-corridor (die in de oudheid de enige noordelijke toegang tot China vanaf de landzijde was), verder door de Yu Men-pas ("Jadepoort"), vanwaar de zijderoute zich in tweeën splitste.
Vanaf de Yumenpas (zoals het tegenwoordig vaak wordt geschreven) splitste de route zich in een noordelijke en een zuidelijke richting, dwars door de uitgestrekte Taklimakanwoestijn. De zuidelijke route volgde de noordelijke contouren van het Kunlun-gebergte (dat wil zeggen, de zuidelijke rand van de Taklimakan-woestijn) eerst naar de oude stad Dunhuang in de provincie Gansu, vervolgens naar de stad Lop Nur (vernoemd naar het gelijknamige meer) in Xinjiang, en daarna door de beroemde Zijderoute-steden van de provincie, zoals Loulan, nu begraven onder het zand (klik hier voor meer informatie over de oude stad Loulan), Miran, de oude hoofdstad van het koninkrijk Loulan, Qarkilik, Qarqan ("Qiemo" in het Chinees, "Qarqan" is de oude Oeigoerse naam), Niya, nu ook begraven onder het zand en blijkbaar in grote haast verlaten (klik hier voor meer informatie over de oude stad Niya), Keriya, Khotan, nog een oude Zijderoute-stad die onder het zand is begraven (klik hier voor meer informatie over de oude stad Khotan), Yarkand, een oude boeddhistische stad en zetel van een klein boeddhistisch koninkrijk, hoewel Yarkand (ook wel geschreven als "Yarkant") tegenwoordig De stad, bewoond door islamitische Oeigoeren, diende ook als knooppunt voor de Zijderoute die zuidwaarts India (Kasjmir) binnenliep via de Karakorampas en uiteindelijk naar de stad Kashgar (voor meer informatie over de oude stad Kashgar).
De noordelijke route volgde de zuidelijke contouren van het Tiangebergte of de noordelijke rand van de Taklimakanwoestijn. Vanuit Yumen stak de route de oostelijke ingang, of landtong, van de Taklimakan-woestijn over, net ten westen van het westelijke uiteinde van de Gobi-woestijn, en liep vervolgens in een noordwestelijke boog langs de noordelijke rand van de Taklimakan naar de oude stad Hami (tegenwoordig ook bekend als Kumul, historisch beschouwd als de oostelijke poort van Xinjiang), en vandaar verder naar Turpan, Karashahr (ook wel geschreven als Karaxahr, of "Yanqi" in het Chinees), Kuqa (ook wel geschreven als Kucha, of "Qiuci" in het Chinees), Aksu, dat het knooppunt vormde tussen de noordelijke Taklimakan-route en de Zijderoute die rechtstreeks naar het noorden aftakte via de Muzart-pas (en over het Tian-gebergte en een vijandig, ijskoud (gletsjer)landschap, vervolgens naar het huidige Kirgizië en Kazachstan), en vervolgens naar Tumxuk voordat Kashgar werd bereikt.
Vooral de zijderoute over land ontwikkelde zich uiteindelijk tot een doolhof van alternatieve lokale en regionale routes. De reden hiervoor wordt zelden gegeven, hoewel men zich gemakkelijk kan voorstellen dat er verschillende redenen voor waren, waaronder slecht weer in een bepaald jaar (bijvoorbeeld een ernstige droogte waardoor belangrijke waterbronnen opdroogden), waardoor de karavanen een alternatieve route moesten zoeken; het zou te wijten kunnen zijn aan de aanwezigheid van bandieten langs de gebruikelijke route; of het zou simpelweg te danken kunnen zijn aan een pionier die besloot een andere route te proberen, gewoon om te zien of het mogelijk was. De nieuwe route zou al dan niet gemakkelijker zijn gebleken, maar in ieder geval zou het nieuwe mogelijkheden hebben geboden voor de verkoop van goederen die vanuit Arabië, Perzië en India werden teruggevoerd, om nog maar te zwijgen van nieuwe afzetmarkten voor goederen die vanuit Rome werden teruggevoerd.
Verder naar het westen, in Centraal-Azië, en naar het zuiden (richting India) en noorden, bestonden er verschillende alternatieve, vroege zijderoutes, vergelijkbaar met de ontwikkeling van de zijderoute in China, waar de natuurlijke contouren van het lokale en regionale terrein vaak de exacte lokale route bepaalden, met meerdere alternatieve routes om uit te kiezen. Aan het westelijke uiteinde van de westwaartse zijderoute over land vertakten zich andere routes naar het noorden (naar Centraal- en Noord-Europa) en het zuiden (naar Arabië en uiteindelijk Afrika). Het goederenverkeer langs de meeste van deze routes was tweerichtingsverkeer, waarbij veel exotische dieren uit Arabië en Afrika in China aankwamen. Er was ook een levendige uitwisseling van ideeën (culturele uitwisseling) langs de zijderoute, waarover in het volgende hoofdstuk meer zal worden verteld.
De wederzijdse culturele uitwisseling via de Zijderoute
De culturele uitwisseling tussen Oost en West
Tijdens het tijdperk van de Zijderoute werd de kennis van vele unieke Chinese uitvindingen van oost naar west doorgegeven, zoals de kennis van buskruit, bronssmelten, papierproductie, porseleinproductie (inclusief de zeer gewaardeerde celadontechniek) en de kunst van het beeldhouwen in het algemeen (denk aan het Terracotta Leger, hoewel deze specifieke voorbeelden van Chinees beeldhouwen pas recent zijn ontdekt), het gebruik van papiergeld, de druktechniek, het kompas, de geneeskunst met behulp van specifieke kruidenbehandelingen, de krijgskunsten en het kweken van zijwormen voor de productie van zijdedraad, om er maar een paar te noemen. Dankzij de verspreiding van deze kennis naar de directe buren van China – met name Japan – tijdens de Tang-dynastie verwierf China de reputatie van een hoogontwikkelde cultuur die navolging verdiende.
De culturele uitwisseling tussen West en Oost
Het is niet verwonderlijk dat er veel kennis in de andere richting via de Zijderoute reisde, namelijk van de buitenwereld naar China. Een van de eerste 'ideeën' die via de Zijderoute reisde, was het boeddhisme. Dit deed zijn intrede in China tijdens de Westelijke Han-dynastie (206 v.Chr. - 009 n.Chr.), toen de Zijderoute nog in de kinderschoenen stond. Het boeddhisme in China zou echter pas wijdverspreid raken nadat een Chinese boeddhistische monnik de belangrijkste soetra's vertaalde en er een Chinees tintje aan gaf (zo verzette het Chinese boeddhisme zich niet tegen de bestaande Chinese geloofssystemen (taoïsme en in mindere mate confucianisme), maar nam het juist belangrijke elementen van deze systemen over (hoewel confucianisme meer een filosofie dan een geloofssysteem is)), waardoor het boeddhisme zeer Chineesvriendelijk werd.
Het is ook belangrijk op te merken dat het Chinese boeddhisme werd geëxporteerd naar de buurlanden Korea en Japan. Het boeddhisme dat zich in deze twee landen verspreidde, was dus gebaseerd op de Chinese vertaling van de Indiase soetra's, en niet op de oorspronkelijke Indiase soetra's zelf.
Andere belangrijke overtuigingen en/of ideeën die dankzij de Zijderoute in China terechtkwamen, waren het Nestoriaanse christendom, de islam, astronomie, de Gregoriaanse kalender (hoewel China tot op de dag van vandaag de maankalender hanteert voor nationale feestdagen) en wiskunde, evenals Indiase, Perzische en Europese muziek en kunst.
De neergang van een van de Zijderoutes
De neergang van de zijderoute over land.
De handel over land via de Zijderoute kende vele hoogte- en dieptepunten gedurende haar lange geschiedenis. Tegen het einde van de Tang-dynastie (618-907 n.Chr.) was de anders zo bloeiende handel over land via de Zijderoute al aan het afnemen, maar werd tijdens de Song-dynastie (960-1279 n.Chr.) tijdelijk nieuw leven ingeblazen, om vervolgens weer in verval te raken tot de opkomst van de Yuan-dynastie (1279-1368 n.Chr.). De Mongoolse heersers van de Yuan-dynastie stonden er zeer op gebrand de moslims van China en hun religie te omarmen. Dit resulteerde erin dat de islam zich vrijelijk over China kon verspreiden via de zijderoute over land (hoewel de verspreiding van de islam zich voornamelijk beperkte tot het westelijke deel van China, waar de Turkse minderheden woonden, en weinig terrein won ten opzichte van het boeddhisme, het taoïsme (dat zelf door het boeddhisme werd verdrongen) of het confucianisme (dat door verschillende voormalige keizers was verboden)). De islamitische tussenpersonen en handelaren uit Centraal-Azië beheersten in feite de handel over land via de zijderoute, een regeling die aanvankelijk iedereen welgevallig was.
Helaas viel deze eenheid al snel uiteen met de opdeling van de regio in kleinere politieke entiteiten en de opkomst van machtige, lokale krijgsheren. Dit vergrootte de dreiging voor de anders zo lucratieve handel over land via de Zijderoute; niet alleen namen de "tolgelden" die nodig waren om de Centraal-Aziatische steppe over te steken toe, ook de "goederen" zelf – waaronder niet alleen zijde, specerijen, edelstenen, edelmetalen (goud en zilver), ivoor, exotische dieren en planten en medicinale kruiden, maar ook slaven – liepen plotseling het risico regelrecht in beslag te worden genomen.
Een andere factor die bijdroeg aan de ondergang van de zijderoute over land was de uitbraak van de builenpest (ook bekend als de Zwarte Pest, Zwarte Dood, enz.) in China in 1330, waarbij complete steden werden weggevaagd en de daaropvolgende quarantaines de handel via de zijderoute vrijwel onmogelijk maakten (om nog maar te zwijgen van het feit dat niet alleen de autoriteiten dergelijke handelscontacten ontmoedigden, maar ook particulieren ze meden uit angst de pest op te lopen).
Recentere wetenschappers betwisten echter de bewering dat de maritieme Zijderoute pas ontstond als gevolg van de achteruitgang van de landroute. Zij stellen in plaats daarvan dat de maritieme Zijderoute vrijwel vanaf het begin parallel aan de landroute bestond, ook al was de maritieme Zijderoute aanvankelijk wellicht minder ontwikkeld en ging deze pas na de achteruitgang van de landroute de overhand krijgen.
De bloei van de maritieme zijderoutes
Al in de Tang-dynastie (618-907 n.Chr.) bestond er een maritieme Chinese handelsroute (die over het algemeen niet als een Zijderoute wordt beschouwd) die begon bij de monding van de Hong-rivier ("Rode" rivier) in het huidige Vietnam, nabij de huidige stad Hanoi. De route liep om het Indochinese schiereiland heen, voorbij het Thais-Maleisische schiereiland, en vervolgens noordwestwaarts door de Straat van Malakka naar Ceylon en India, en uiteindelijk over de Arabische Zee (de huidige Indische Oceaan) naar het Arabische schiereiland. Daar volgde een route de oostelijke contouren van het Arabische schiereiland langs de Perzische Golf naar de stad Al Basra (het huidige Basra in Irak), terwijl een andere route om het Arabische schiereiland heen liep en verder de Rode Zee opging.
Een van deze routes over de Rode Zee eindigde in de eindstad Suez, vanwaar de goederen over land naar Caïro werden vervoerd, vervolgens over de Nijl naar Alexandrië werden gevaren en verder over de Middellandse Zee naar het Siciliaans schiereiland, vanwaar ze door heel Europa werden verhandeld. Een alternatieve route eindigde in de buurt van de oude Nabateïsche stad Petra (denk aan: Indiana Jones en de Laatste KruistochtVan daaruit werden de goederen vervoerd naar de havensteden van Nabatea langs de Middellandse Zee en vervolgens verder naar Sicilië. Een groot deel van het Midden-Oosten stond in die tijd nog onder Romeins bewind, maar met de komst van de islam onder de profeet Mohammed (632-732 n.Chr.) werden hele gebieden in het Midden-Oosten, waaronder Syrië, Mesopotamië en Arabië, aan de Romeinse controle ontworsteld.
De handelaren die in deze periode de "Oosterse" goederen over de Middellandse Zee vervoerden, waren wellicht zelf afstammelingen van de oude Feniciërs, die van 1500 tot 300 v.Chr. handel dreven over de Middellandse Zee, totdat de Feniciërs uiteindelijk door Rome werden veroverd. Fenicië omvatte ruwweg de strook land waarop het huidige Israël ligt, plus delen van het oude Syrië en het huidige Libanon. Nabatea lag ten zuiden hiervan, in wat nu Libanon is.
Natuurlijk waren de Egyptenaren en de Nabateeërs zelf grote afnemers van goederen van de Zijderoute, en gedurende de latere periode van de handel via de Zijderoute (die in moderne zin natuurlijk nog steeds bestaat) bestond een groot deel van de zijde die vanuit China werd geëxporteerd uit ruwe zijde die naar het Midden-Oosten werd verscheept om daar te worden verwerkt tot verfijndere kledingstukken. Dit om te voldoen aan de toenemende vraag naar delicate en mooie kleding als gevolg van de verzadiging van de markt – zoals economen het tegenwoordig zouden noemen – met meer gangbare zijden kledingstukken (denk aan: zijde). damast(waarvan de etymologie is afgeleid van de naam Damascus).
Tegen het midden van de 15e eeuw, amper een eeuw na de neergang van de zijderoute over land, was het grootste deel van de handel via de zeeroute ook opgedroogd. Een beperkte handel via de zeeroute in de meest verfijnde producten uit de Ming- en Qing-dynastieën bleef bestaan. Vooral porselein en gelakt meubilair waren populair aan de hoven van de koningen en koninginnen van Europa en in de huizen van de opkomende burgerklasse.
De erfenis van de Zijderoute
Hoewel de traditionele zijderoutes wellicht verdwenen zijn (replica's van aardewerk uit de Ming- en Qing-dynastie worden nog steeds geproduceerd en zijn behoorlijk populair, ook al is de markt voor replica's gericht op de gewone consument), hebben de zijderoutes een blijvende erfenis achtergelaten in de wereld. Het meeste Italiaanse aardewerk uit de 14e tot en met de 17e eeuw, vanaf de vroege Renaissance, vertoont een duidelijke, door China geïnspireerde invloed. Ook de kunst van het lakken van hout had een grote invloed op de meubelproductie in Europa tijdens de Renaissance, met name op meubels voor het hof, hooggeplaatste ministers en de steeds welvarender wordende burgerij. Dit omvatte de productie van kleine doosjes voor het veilig bewaren van diverse persoonlijke bezittingen – van snuifdoosjes tot sieradendoosjes, waarvan de laatste zelfs muziek konden afspelen, een westerse verfijning van een oud Chinees concept.
Christopher Columbus (1451-1506), die Amerika per ongeluk ontdekte (als Erik de Rode (ca. 950-1003 n.Chr.), de roodharige Noorse Viking, deze prestatie niet op zijn naam mag schrijven), vertrok westwaarts in de hoop een kortere en dus snellere route naar China te vinden. Zo opende hij, zo niet ontdekte hij, Amerika, een ontdekking die een diepgaande invloed heeft gehad op de wereldgeschiedenis. Evenzo zette de Nederlandse ontdekkingsreiziger Willem Barentz (1550-1597) vanuit Amsterdam noordwaarts koers in de hoop Noord-Amerika over te steken via wat later de Noordwestpassage zou worden genoemd, eveneens in de hoop een kortere route naar China te vinden. Al deze ontdekkingsreizen getuigen ervan dat er nog steeds een levendige handel bestond in goederen uit China.
Marco Polo (1254-1324) was natuurlijk een van de eerste beroemde reizigers naar China en keerde met lovende woorden over alles wat Chinees was terug naar Europa. Andere beroemde historische figuren zoals Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) en Adam Smith (1723-1790) waren eveneens zeer lovend over Chinees handwerk, zoals blijkt uit de volgende citaten:
"Alles wat voortreffelijk en bewonderenswaardig is, komt uit Oost-Indië..."
"Geleerden hebben opgemerkt dat er nergens ter wereld een handel bestaat die vergelijkbaar is met die van China."
Meer artikelen over de oude Zijderoute
- Waarom de Zijderoute zo belangrijk was
- Geschiedenis van de oude Zijderoute
- Maritieme Zijderoute
- Interessante verhalen over de Zijderoute
- De leukste dingen om te doen op de Zijderoute
Reisinformatie kan wijzigen. Controleer de actuele openingstijden, reserveringsmogelijkheden en inreisvereisten voordat u op reis gaat.




Reizigersgesprek
Begin het gesprek met een handige tip of een vraag.