Qinghai
Qinghai'nin Coğrafi Konumu ve İl Genel Bakışı: Qinghai Eyaleti, Çin'in batısında, Qinghai-Tibet Platosu'nun kuzeydoğu kesiminde yer almaktadır. Yüzölçümü bakımından Çin'in dördüncü büyük il düzeyindeki idari bölgesidir.

Qinghai
Coğrafi Konum ve İl Genel Bakışı

Çin'in batısında, Qinghai-Tibet Platosu'nun kuzeydoğu kesiminde yer alan Qinghai Eyaleti, yüzölçümü bakımından Çin'in dördüncü büyük eyalet düzeyindeki idari bölgesidir. Yukarıdan bakıldığında, Qinghai'nin manzarası, muazzam tektonik kuvvetler tarafından şekillendirilmiş geniş bir jeolojik şaheserine benzemektedir. Güney bölgesi, ortalama 4200 metreyi aşan yüksekliğiyle Tibet Özerk Bölgesi ile sınır komşusu olan görkemli Güney Qinghai Platosu'ndan oluşmaktadır. Kuzeybatıda, Altun Dağları, Qilian Dağları ve Kunlun Dağları ile çevrili geniş Qaidam Havzası yer almaktadır. Doğuda ise, Qilian ve Laji Dağları arasında yer alan nispeten daha yumuşak bir koridor olan Hehuang Vadisi uzanmaktadır. Bu vadi, eyaletin toplam alanının %5'inden azını oluşturmasına rağmen, Qinghai nüfusunun yaklaşık üçte ikisine ev sahipliği yapmaktadır.
Qinghai, Çin'in en büyük üç nehrinin -Yangtze Nehri, Sarı Nehir ve Lancang Nehri (uluslararası alanda Mekong Nehri olarak bilinir)- doğduğu yerdir ve bu nedenle "Çin'in Su Kulesi" unvanını kazanmıştır. Sarı Nehir, Yueguzonglie Havzası'nda küçük bir dere olarak başlayıp Qinghai'den ayrıldığında çamurlu dalgalarla akan güçlü bir nehre dönüşerek, eyalet içinde yaklaşık 1700 kilometre boyunca kıvrılarak akar.
Çin'in en büyük iç su gölü olan Qinghai Gölü, eyaletin kuzeydoğu kesiminde yer almaktadır. Deniz seviyesinden 3.196 metre yükseklikte bulunan göl, yaklaşık 4.549 kilometrekarelik (2022 verileri) bir alanı kaplamakta ve platodaki dağ çayırlarının ortasına yerleştirilmiş devasa bir safir gibi görünmektedir.
Qinghai, yaklaşık 722.300 kilometrekarelik bir alanı kaplamakta olup, doğudan batıya yaklaşık 1.200 kilometre ve kuzeyden güneye 800 kilometre uzanmaktadır. Çin'in 2020 yılındaki Yedinci Ulusal Nüfus Sayımına göre, eyaletin kalıcı nüfusu yaklaşık 5,924 milyondur ve bu da onu Tibet'ten sonra Çin'deki en az nüfuslu ikinci eyalet bölgesi yapmaktadır; ortalama nüfus yoğunluğu ise kilometrekare başına dokuz kişiden azdır.
İdari olarak Qinghai, Xining ve Haidong olmak üzere iki ilçe düzeyindeki şehirden ve altı özerk bölgeden oluşmaktadır: Haibei Tibet Özerk Bölgesi, Hainan Tibet Özerk Bölgesi, Haixi Moğol ve Tibet Özerk Bölgesi, Huangnan Tibet Özerk Bölgesi, Golog Tibet Özerk Bölgesi ve Yushu Tibet Özerk Bölgesi.
Eyalet başkenti Xining, Doğu Qinghai'deki Hehuang Vadisi'nde yer almakta olup, Kuzeydoğu Qinghai-Tibet Platosu'nun siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi konumundadır. Aynı zamanda, nüfusu bir milyonu aşan eyaletin tek şehridir.
Qinghai'nin doğu giriş kapısı konumunda bulunan Haidong, eyaleti komşu Gansu Eyaleti ve Orta Çin ile bağlayan önemli bir köprü görevi görmektedir. Haixi İli tarafından yönetilen Golmud, Qaidam Havzası'nın ana şehri ve Tibet ile Sincan'ı birbirine bağlayan stratejik bir ulaşım merkezidir. Hem Qinghai-Tibet Demiryolu hem de Qinghai-Tibet Karayolu burada birleşerek güneye doğru devam etmektedir.
Güney Qinghai Platosu'nda yer alan Yushu şehri, Tibet kültürünün önemli bir merkezidir. 2010'daki yıkıcı Yushu depreminin ardından yeniden inşa edilmesiyle geniş çapta tanınmış ve bugün Sanjiangyuan Milli Parkı'nın çekirdek bölgelerinden birini oluşturmaktadır.
Qinghai, birçok önemli Asya nehrinin kaynağı olması nedeniyle sıklıkla "Nehirlerin Kaynağı" olarak anılır. "Dünyanın Doğu Çatısı" olarak da bilinen bu yaygın adlandırma, bölgenin belirleyici coğrafi kimliğini vurgular. Qinghai-Tibet Platosu'nun ayrılmaz bir parçası olan bu eyaletin ortalama rakımı 3.000 metrenin üzerindedir ve bu da onu Batı Çin coğrafyasını anlamada vazgeçilmez bir unsur haline getirir.
---
Tarihsel Gelişim
Çinhindi'deki insan faaliyetleri, on binlerce yıl öncesine, Paleolitik Çağ'a kadar uzanmaktadır. Yaklaşık 4.000 yıl önce, Hehuang Vadisi, gelişen bir boyalı çömlek kültürüne ev sahipliği yaparak, Sarı Nehir havzasının üst kesimlerindeki Majiayao Kültürü'nün çekirdek bölgelerinden birini oluşturmuştur.
Yaklaşık 3.500 ila 2.600 yıl önce, Bronz Çağı'nda, Doğu Qinghai'de, erken Qiang halkının arkeolojik kanıtı olarak kabul edilen kendine özgü Kayue Kültürü ortaya çıktı. Çin tarih metinlerinde Qinghai'nin bilinen en eski sakinleri olarak kaydedilen Qianglar, platoda çok sayıda kabile topluluğu kurmuş ve yaşam biçimlerinin temelini hayvancılık oluşturmuştur.
Han Hanedanlığı: Qinghai Çin Tarihine Kaydediliyor
Han Hanedanlığı, Qinghai'nin Çin tarihine resmen girişini işaret etti.
MÖ 121'de Han süvari generali Huo Qubing, Xiongnu'yu mağlup etti ve günümüz Xining yakınında Xiping Köşkü'nü kurdu; bu, Hehuang bölgesi üzerinde etkili merkezi hükümet yönetiminin başlangıcını işaret ediyordu.
Han İmparatoru Wu'nun saltanatı sırasında, Qiang kabileleriyle ilişkileri denetlemek üzere Qiang Koruyucusu makamı kuruldu. MS 4 yılında Wang Mang, günümüz Haiyan İlçesi'nde Xihai Komutanlığı'nı kurarak Qinghai Gölü'nü resmen merkezi hükümetin idari çerçevesine dahil etti.
Doğu Han Hanedanlığı döneminde, Xiping Komutanlığı'nın kurulmasıyla Hehuang bölgesi, Çin'in orta kesimini batı bölgeleriyle bağlayan önemli bir ulaşım koridoruna dönüştü.
Bu döneme ait en önemli arkeolojik kalıntılardan biri, Haiyan İlçesi'ndeki Xihai Komutanlığı antik kent alanıdır; burada günümüze kadar ulaşan toprak surlar, şehrin eski büyüklüğüne tanıklık etmektedir.
Tuyuhun Krallığı ve İpek Yolu
Dördüncü ve altıncı yüzyıllar arasında, Wei, Jin, Kuzey ve Güney Hanedanlıkları dönemlerinde, Qinghai rekabet halindeki etnik grupların kesişme noktası haline geldi.
Aslen Liaodong'dan gelen Xianbei halkının bir kolu olan Tuyuhunlar, batıya göç ederek Qinghai Gölü çevresinde Tuyuhun Krallığı'nı (313-663) kurdular. 350 yıldan fazla süren bu güçlü bozkır krallığı, Çin'in orta kesimini, Batı Bölgelerini ve Tibet'i birbirine bağlayan ticaret yollarını kontrol ediyordu.
Tuyuhun Yolu veya Qinghai Yolu olarak bilinen bu güzergâhlar, İpek Yolu'nun önemli bir kolunu oluşturuyordu.
Tuyuhun ekonomisi esas olarak hayvancılığa dayanıyordu ve at yetiştiriciliği özellikle önemli bir yer tutuyordu. Ünlü Qinghai Cong atları, ardı ardına gelen Çin hanedanlıkları tarafından üstün askeri binekler olarak çok değer görüyordu.
Günümüzdeki Dulan ilçesinde bulunan antik mezarlardan büyük miktarda ipek, altın, gümüş ve diğer değerli eserler çıkarılmış olup, bu eserler bir zamanlar Qinghai'den geçen gelişmiş Doğu-Batı ticaretinin çarpıcı kanıtlarını sunmaktadır.
Tibet İmparatorluğu ve Tang-Tibet Antik Yolu
Yedinci yüzyılın ortalarında, genişleyen Tibet İmparatorluğu 663 yılında Tuyuhun Krallığı'nı fethetti ve Qinghai'nin büyük bir bölümünü Tibet yönetimi altına aldı.
Sonraki iki yüzyıl boyunca, çok sayıda Tibetli bölgeye göç etti ve yerli Qiang halkı ve Tuyuhun soyundan gelenlerle kademeli olarak bütünleşti. Hep birlikte, bugün Qinghai'deki Tibet nüfusunun temelini oluşturdular.
Tang Hanedanlığı döneminden kalma eski Tibet Yolu, Chang'an ile Lhasa'yı birbirine bağlayan ana güzergah haline geldi. Shanzhou (günümüzdeki Ledu) ve Shancheng (günümüzdeki Xining) şehirleri bu güzergah üzerindeki önemli durak noktalarıydı.
Prenses Wencheng ve Prenses Jincheng'in her ikisi de bu yoldan Tibet'e seyahat etmiş ve Yushu'daki Prenses Wencheng Tapınağı da dahil olmak üzere sayısız efsane ve tarihi mekan bırakmıştır.
Dokuzuncu yüzyılın ortalarında Tibet İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından Qinghai, rekabet halindeki kabile güçlerinin egemen olduğu uzun bir siyasi parçalanma dönemine girdi.
Song, Yuan, Ming ve Qing Hanedanlıkları
11. yüzyılın başlarında, Tibet kraliyet ailesinin soyundan gelenler, günümüzdeki Xining'de merkezlenen Gusiluo Krallığı'nı (yaklaşık 1008-1104) kurdular.
Batı Xia'ya karşı Song hanedanıyla ittifak kuran krallık, doğu Qinghai'yi iki güç arasında çekişme konusu olan bir sınır bölgesi haline getirdi. 1104'te Song kuvvetleri Shanzhou'yu ele geçirdi, ancak Jin hanedanı kısa süre sonra kuzeybatı Çin'de Song'un yerini alarak baskın güç oldu.
On üçüncü yüzyılda, Moğol İmparatorluğu'nun yükselişi, Cengiz Han'ın Batı Xia'yı fethiyle birlikte Qinghai'yi Moğol kontrolü altına aldı.
Ming Hanedanlığı döneminde, merkezi hükümet Wei-Suo askeri garnizon sistemini uygulamaya koydu. Xining Muhafızlığı önemli bir sınır kalesi haline gelirken, çay-at ticareti gelişti ve Hehuang Vadisi'ne kalıcı olarak yerleşen çok sayıda Hui tüccarını çekti.
16. yüzyılın sonlarında, Tibet Budizminin Gelug okulunun kurucusu Tsongkhapa'nın doğum yeri olan Kumbum Manastırı'nın inşaatına başlandı. Zamanla Amdo bölgesinin en önemli dini merkezi haline geldi.
Tümed Moğollarının lideri Altan Han'ın Qinghai Gölü çevresinde nüfuz kurması ve Gelug okuluyla ittifak kurmasının ardından, Qinghai'deki Moğol ve Tibet toplulukları yüzyıllarca hem çatışma hem de kültürel bütünleşme yaşadı ve bu durum, eyaletin kendine özgü çok etnikli yapısını şekillendirdi.
Modern Qinghai
Çing Hanedanlığı döneminde, İmparator Yongzheng'in 1724'te Moğol prensi Lobzang Danjin önderliğindeki isyanı bastırmasının ardından, Xining Muhafız Birliği Xining Vilayeti olarak yeniden organize edildi ve Moğol ve Tibet işlerini doğrudan yönetmek üzere Xining'de İmparatorluk Temsilciliği Ofisi kuruldu.
Bu idari sistem, Moğol ve Tibet topluluklarının ayrı ayrı yönetişimini sağlayarak ve onların gelenek ve göreneklerine saygı göstererek bir yüzyıldan fazla bir süre yürürlükte kaldı.
1929 yılında, Çin Cumhuriyeti döneminde, Qinghai resmen bir eyalet olarak kuruldu ve Xining başkenti olarak belirlendi. Şehir daha sonra bir modernleşme dönemine girdi.
Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun ardından, 1950 yılında Qinghai Eyaleti Halk Hükümeti kuruldu. Qaidam Havzası'nın geliştirilmesi kısa sürede ulusal bir öncelik haline geldi ve Çin'in dört bir yanından gelen inşaatçılar, bir zamanlar ıssız olan Gobi Çölü'nü Golmud ve Delingha gibi yeni sanayi şehirlerine dönüştürdü.
Bugün, Qinghai'nin zengin tarihi mirası açıkça görülebilmektedir. Han Hanedanlığı'ndan kalma işaret kulelerinden ve antik Tuyuhun mezarlarından, Tang-Tibet Antik Yolu boyunca korunmuş at ayak izlerine ve Kumbum Manastırı'nın yaldızlı çatılarına ve beyaz stupalarına kadar her anıt, bu olağanüstü yüksek platoda binlerce yıl boyunca evrimleşmiş bir medeniyetin öyküsünü anlatmaktadır.
Kültürel Miras
Qinghai'nin kültürel manzarası, çeşitli etnik grupların yüzyıllarca süren birlikte yaşamının bir ürünüdür. Tibet, Hui, Tu, Salar ve Moğol halklarının egemen olduğu bu eyalet, kendine özgü dağlık karakteriyle öne çıkan bir kültürel kimlik geliştirmiştir. Burada göçebe ve tarım medeniyetleri yan yana gelişirken, Tibet Budizmi ve İslam da yakın bir şekilde bir arada var olmaktadır. Binlerce yıllık etkileşim boyunca, farklı diller, giyim tarzları, gelenekler ve görenekler, birbirlerini sürekli etkileyip zenginleştirirken, kendi özgün kimliklerini de korumuşlardır.
Dil, belki de Qinghai'nin kültürel çeşitliliğinin en doğrudan yansımasını sunar. Eyaletin dilsel manzarası genel olarak iki ana sisteme ayrılır. Birincisi, esas olarak Hehuang Vadisi'nde yaklaşık üç milyon kişi tarafından konuşulan ve kısaca Qinghaihua olarak da bilinen Mandarin dilinin Qinghai lehçesidir. Qinghaihua, Klasik Çince kelime dağarcığı ve gramerinin birçok özelliğini korurken, Tibetçe ve Moğolca'dan önemli sayıda ödünç kelimeyi de bünyesine katarak kendine özgü bir melez lehçe ortaya çıkarır.
İkinci önemli dil sistemi ise, ağırlıklı olarak Güney Qinghai Platosu ve Haibei ile Haixi'nin geniş kırsal bölgelerinde konuşulan Amdo Tibetçesidir. Yaklaşık 1,5 milyon konuşmacısıyla Qinghai, eski Tibet dilinin birçok özelliğini koruyan Amdo lehçesinin başlıca merkezlerinden birini temsil etmektedir.
Ayrıca, Altay dil ailesinin Moğol koluna ait Tu dili, Türk dilleri koluna ait Salar dili ve Moğolca, kendi etnik toplulukları içinde konuşulmaya devam etmektedir.
Hehuang bölgesinde Çince, Tibetçe ve Tu dillerini konuşanlar genellikle günlük temel iletişim için yeterli kelime dağarcığına sahiptir. Bu dikkat çekici dilsel kaynaşma, dillerin ve kültürlerin doğal karışımını canlı bir şekilde anlatan yerel bir ifade olan "rüzgarın karı savurması" ile sıklıkla dile getirilir.
Halk Gelenekleri ve Festivalleri
Qinghai'nin geleneksel festivalleri, dini inançlardan ve mevsimlerin ritminden derinden etkilenir.
Tibet takviminin ilk ayında düzenlenen Büyük Dua Festivali, Tibet Budist manastırları için en önemli yıllık kutlamadır. Festivalin en önemli etkinliklerinden biri, ay takviminin ilk ayının on beşinci gününde Kumbum Manastırı'nda düzenlenen ünlü Tereyağı Heykel Sergisi'dir. Zorlu kış aylarında, zanaatkarlar Budist öykülerini, tarihi figürleri, çiçekleri, kuşları ve uğurlu hayvanları tasvir eden karmaşık figürleri renkli tereyağından özenle yontarlar. Olağanüstü işçilikleri ve parlak renkleriyle ünlü bu heykeller, Tibet dünyasında büyük beğeni toplamaktadır.
Bir diğer önemli kültürel etkinlik ise, Tongren şehri merkezli Regong bölgesine özgü geleneksel bir halk ritüeli olan Haziran Festivali'dir. Tibet takviminin altıncı ayının ikinci yarısı boyunca köyler sırayla törenlere ev sahipliği yapar ve kutlamalar on günden fazla sürer. Ritüeller arasında kutsal maskeli danslar, ejderha davulu gösterileri ve törensel vücut delme uygulamaları yer alır. Bu gelenekler 2009 yılında UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne dahil edilmiştir.
Qinghai'deki Müslüman topluluklar için Ramazan Bayramı ve Kurban Bayramı, Xining'deki Dongguan Büyük Camii'nde on binlerce ibadet edenin bir araya gelerek muhteşem bir dini bağlılık gösterisi sergilediği toplu namazlarla kutlanır.
Tu halkının Nadun Festivali, sıklıkla "dünyanın en uzun karnavalı" olarak anılır. Ay takvimine göre yedinci ayın on ikinci gününden dokuzuncu ayın on beşinci gününe kadar süren festivalde, her köy sırayla Budist ilahileri, Zhuangjiaqi dansı ve geleneksel Nuo opera gösterileriyle kutlama yapar. Festival, eski şamanistik inançların ve tarımsal ritüellerin yaşayan bir fosilini temsil eder.
Sanatsal Gelenekler
Qinghai'nin en ünlü kültürel hazineleri arasında Regong Sanatı da yer almaktadır.
Tibet dilinde "Hayallerin Gerçekleştiği Altın Vadi" anlamına gelen Regong kelimesi, uzun zamandır Amdo Tibet bölgesinin sanatsal kalbi olarak kabul edilen Tongren şehrinin çevresindeki bölgeyi ifade eder.
Regong sanatı dört ana biçimi kapsar: Thangka resim sanatı, duvar resimleri, aplike nakış ve heykel. Birkaç yüzyılı kapsayan bir geçmişe sahip olan bu sanat dalı, Hindistan, Nepal ve geleneksel Çin Budist sanatından gelen sanatsal etkileri birleştirerek, canlı renkler ve son derece incelikli çizgi çalışmalarıyla karakterize edilen eserler ortaya koymaktadır.
Regong, Çin Halk Edebiyatı ve Sanat Derneği tarafından resmen "Çin Thangka Sanatının Doğduğu Yer" olarak tanınmıştır. 2009 yılında Regong Sanatları, UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne dahil edilmiştir.
Bu bölgede, Thangka resim sanatı erkekler arasında oldukça yaygın bir beceridir ve birçok yetenekli sanatçı sadece Lhasa ve Chengdu'da değil, yurt dışında da atölyeler kurmuştur.
Bir diğer özgün sanatsal gelenek ise Hehuang Vadisi'nde gelişen bir halk şarkısı türü olan Qinghai Hua'er'dir. "Shaonian" olarak da bilinen bu şarkılar, yükselen melodilerle Çince olarak seslendirilir ve genellikle doğaçlamadır. Geleneksel olarak tarlalarda veya özel Hua'er festivallerinde karşılıklı olarak söylenen bu şarkılar, Han, Hui, Tu, Salar, Tibet ve diğer etnik topluluklar tarafından benimsenen ortak bir kültürel mirası temsil eder.
Qinghai geleneğini de içeren Gansu Hua'er, 2009 yılında UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne dahil edildi.
Somut Olmayan Kültürel Miras
Qinghai, Çin'in en zengin somut olmayan kültürel miras koleksiyonlarından birine sahiptir.
2023 yılı itibarıyla, eyalette resmi olarak tanınan 236 somut olmayan kültürel miras projesi bulunmaktaydı; bunların 73'ü ulusal düzeydeydi. En önemlileri arasında Tibet kahramanlık destanı Kral Gesar, Tu nakışı (Pansiu) ve Huangyuan Sıra Fener Festivali yer almaktadır.
Kral Gesar Destanı, dünyanın en uzun soluklu destan geleneği olarak kabul edilir. Tibet'in Qinghai bölgesinde, Zhongken olarak bilinen usta hikaye anlatıcıları, Kral Gesar'ın iblisleri alt etmesini ve rakip kabileleri birleştirmesini anlatan yüz binlerce dizeyi tamamen ezberden okuyabilirler.
Gesar Destanı, 2009 yılında UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne dahil edildi.
---
Mimari ve Kentsel Peyzaj
Qinghai'nin mimari manzarası, coğrafya, etnik gelenekler ve dini inançlarla şekillenen üç boyutlu bir dokudur. Hehuang Vadisi'ndeki toprak duvarlı avlulu yapılardan, otlaklardaki siyah yak kılından yapılmış çadırlara, Tibet Budist manastırlarının altın çatılarından ve beyaz duvarlarından, Gobi Çölü'nden yükselen şehirlerin modern endüstriyel mimarisine kadar, bu eyalet, mekan ve kültürün görsel olarak çarpıcı bir öyküsünü sunmaktadır.
Geleneksel Mimari
Çinghai'deki en temsili geleneksel konut, Hehuang Vadisi boyunca bulunan Zhuangkou Avlusu'dur.
Bu dörtgen biçimli konut, 4-5 metre yüksekliğinde ve yaklaşık bir metre kalınlığında, üst kısımları kerpiç tuğlalarla kaplı, hem şiddetli rüzgarlardan hem de sert kışlardan koruma sağlayan devasa sıkıştırılmış toprak duvarlarla çevrilidir. Minyatür kaleleri andıran bu yapılar genellikle güneye doğru yönlendirilmiştir; ana ev kuzey tarafında, yardımcı binalar ise doğu ve batı kanatları boyunca yer almaktadır. Avluda genellikle meyve ağaçları ve çiçekli bitkiler yetiştirilir.
İnşaatta kullanılan tüm malzemeler yerel kaynaklardan temin ediliyor; bunlar arasında lös, kereste ve buğday samanı da bulunuyor. Sıcak sarı toprak duvarlar, çevredeki lös tepeleriyle kusursuz bir şekilde bütünleşerek mimari ve peyzaj arasında dikkat çekici bir uyum yaratıyor.
Güney Qinghai Platosu'nun kırsal bölgelerinde, geleneksel Tibet evleri genellikle taş gözetleme kuleleri şeklinde inşa edilmiştir. Genellikle iki katlı olan bu evlerin zemin katı hayvan barınağı olarak kullanılırken, üst katı yaşam alanı olarak hizmet vermektedir. Kalın taş duvarlar ve küçük pencereler, sert dağ iklimine karşı etkili bir yalıtım sağlamaktadır.
Siyah yak kılından yapılmış çadır, göçebe Tibetlilerin en eski konut biçimini temsil eder. Ahşap bir iskelet üzerine inşa edilen ve siyah yak kılından dokunmuş kumaşla kaplanan bu kare çadırlar, kışın sıcaklık, yazın yağmurdan koruma sağlar ve kolayca sökülüp taşınabilir.
Tibet Budist Manastırları
Qinghai'deki en tanınabilir mimari yapılar Tibet Budist manastırlarını oluşturmaktadır.
Huangzhong Bölgesi'nde bulunan Kumbum Manastırı, Ming Hanedanlığı döneminde 1560 yılında kurulmuştur. Tibet Budizminin Gelug okulunun kurucusu Tsongkhapa'nın doğum yeri olup, Gelug geleneğinin Altı Büyük Manastırı arasında yer almaktadır.
Yaklaşık 40 hektarlık (600 mu) bir alanı kapsayan manastır, giriş kapısı ile muhteşem Büyük Altın Çatı Salonu arasında yaklaşık 80 metrelik bir yükseklik farkıyla bir yamaçta yükselmektedir.
Kumbum, Han-Tibet mimarisinin bütünleşmesinin bir başyapıtıdır. Büyük Altın Çatı Salonu, İmparator Qianlong tarafından hediye edilen ve rivayete göre 1300 tael altın gerektiren, yaldızlı bronz kiremitlerle kaplı geleneksel Çin çift saçaklı beşik çatısına sahiptir. Ancak iç mekân, klasik Tibet manastır tasarımını takip eder ve Tsongkhapa'nın doğum yerinde yetiştiğine inanılan kutsal beyaz sandal ağacını ve muhteşem bir gümüş kutsal emanet stupasını barındırır.
Küçük Altın Çatılı Salon, Büyük Dua Salonu ve Maitreya Salonu gibi binalar dağ yamacına yayılmış halde sıralanıyor. Beyaz duvarları ve altın çatıları, dağların yoğun güneş ışığı altında göz kamaştırıcı bir şekilde parlıyor.
Büyük Dua Salonu'nun içinde, 108 adet özenle oyulmuş ahşap sütun, aynı anda 2.000'den fazla keşişin ilahi okuyabileceği geniş bir iç mekanı desteklemektedir. Asılı aplike Thangkalar ve renkli dua pankartları, derin bir manevi bağlılık atmosferi yaratmaktadır.
Manastırın en ikonik simgelerinden biri, Buda'nın hayatındaki sekiz büyük eylemi simgeleyen sekiz beyaz stupanın sıralandığı Sekiz Uğurlu Stupa'dır.
Bir diğer mimari hazine ise Ledu Bölgesi'ndeki Qutan Manastırı'dır ve genellikle "Küçük Yasak Şehir" olarak anılır. Ming Hanedanlığı'nın Hongwu döneminde 1392 yılında kurulan manastırın genel düzeni, Pekin'deki Yasak Şehir'e oldukça benzemektedir. Merkez ekseni boyunca Dağ Kapısı, Vajra Salonu, Qutan Salonu, Baoguang Salonu ve Longguo Salonu yer alırken, her iki yanında da kapalı koridorlar bulunmaktadır. Zarif bir şekilde boyanmış ahşap yapıları, Çin'in sınır bölgelerindeki resmi Ming Hanedanlığı mimarisinin en güzel örneklerinden birini temsil etmektedir.
Kentsel Peyzaj
İl başkenti Xining, tipik bir vadi şehrinin özelliklerini sergiliyor.
Kent alanı, kuzey ve güney taraflarında dağlarla çevrili olarak Huangshui Nehri Vadisi boyunca doğudan batıya uzanır ve genellikle "iki dağ arasında tek bir nehir" olarak tanımlanan kendine özgü şerit benzeri bir kent biçimi oluşturur.
Eski şehir, Ming Hanedanlığı dönemine ait Xining Muhafız Kalesi'nden gelişmiştir. Antik şehir surları ortadan kalkmış olsa da, Dongguan, Dashizi ve Ximen merkezli tarihi ızgara düzeni açıkça görülebilmektedir.
Ming Hanedanlığı'nın Hongwu döneminde inşa edilen Dongguan Ulu Camii, Qinghai'nin en büyük ve en eski camisidir. Geleneksel Çin saray tarzında tasarlanan cami, aynı anda yaklaşık 4.000 ibadet edeni ağırlayabilir. Çevredeki Hui mahalleleri, caminin etrafında klasik bir İslami topluluk haline gelmiştir.
21. yüzyılın başlarına kadar Xining'in silüeti büyük ölçüde altı kattan daha az yüksekliğe sahip binalardan oluşuyordu. Ancak son yirmi yılda, dar nehir vadisindeki sınırlı arazi, yüksek binaların hızla inşa edilmesine yol açarak şehrin görünümünü önemli ölçüde değiştirdi.
Golmud ise bunun aksine, Gobi Çölü'nde doğmuş bir şehirdir. Qinghai-Tibet Karayolu'nun tamamlanmasının ardından 1954'te kurulan şehrin kentsel planı, karayolunun ana eksenini takip etmektedir. Şehir manzarasına işlevsel ve pratik mimari hakimken, rüzgar perdesi ağaçlarıyla çevrili geniş caddeler, bu oldukça genç çöl şehrinin belirleyici görsel özelliği olmaya devam etmektedir.
Mutfak Kültürü
Qinghai mutfağı, yüksek rakımlı bölgelerde hayatta kalma bilgeliği ile çeşitli etnik grupların mutfak geleneklerinin harmanlanmasının bir ürünüdür. Ortalama rakımı 3.000 metreyi aşan bu eyaletin tarımsal üretimi, yüksek rakımlı arpa, buğday ve patates gibi soğuğa ve kuraklığa dayanıklı ürünlere odaklanırken, hayvancılık bölgeleri de ağırlıklı olarak yak ve Tibet koyunlarına dayanmaktadır. Zorlu doğal çevre, yüksek kalorili, uzun süre tok tutan ve doyurucu yiyecekleri vurgulayan bir mutfak kültürü oluşturmuştur. Aynı zamanda, Qinghai'nin çok kültürlü nüfusu, yemek geleneklerine dikkat çekici bir derinlik ve çeşitlilik kazandırmıştır.
Qinghai mutfağı, "özlü sadelik" olarak tanımlanabilecek özellikleriyle öne çıkan, Kuzeybatı Çin mutfağının kendine özgü bir dalıdır. Sadeliği, malzemelerin doğal lezzetlerini vurgulayan, çoğunlukla haşlama, güveç ve kızartma gibi basit pişirme tekniklerinde yatmaktadır. Özü ise cesur ve doyurucu lezzetlerden gelir: Yemekler genellikle tuzlu ve zengindir, bol miktarda sığır ve koyun eti içerir, yabani et tadını gidermek için aromatik baharatlar kullanır ve özellikle buğday bazlı temel gıdalara önem verir. Tibet mutfağı, göçebe yaşam tarzının gereksinimlerini yansıtan tsampa (kavrulmuş arpa unu), yak eti ve tereyağlı çay etrafında döner. Hui ve Salar mutfağı, İslami diyet kurallarına sıkı sıkıya uyar ve özellikle erişte ve helal sığır ve kuzu yemeklerindeki ustalığıyla ünlüdür. Han Çin mutfağı, Orta Ovalar mutfak mirasının özelliklerini korurken her iki geleneğin unsurlarını da bir araya getirir. Bu üç mutfak geleneği, Xining ve Haidong gibi şehirlerde birleşerek kendine özgü Hehuang yemek kültürünü ortaya çıkarır.
Qinghai'nin birçok özel yemeği arasında dört yemek ikonik olarak öne çıkıyor.
İlk olarak Qinghai geleneksel yoğurdu (Lao Suannai) var. Bu sevilen yerel lezzet, jelatin veya yapay kıvam arttırıcılar kullanılmadan, taze yak sütü veya inek sütünden doğal olarak fermente edilir. Yumuşak tofuya benzeyen ipeksi bir dokuya sahiptir ve yüzeyinde ince, soluk sarı bir krem tabakası oluşur. Ticari olarak tatlandırılmış yoğurtların aksine, Qinghai yoğurdu genellikle sade ve şekersiz olarak tüketilir; doğal tatlılıkla dengelenmiş hoş bir ekşi lezzet ve olağanüstü zengin bir süt aroması sunar. Xining'in Mojia Caddesi ve Shuijing Sokağı'nda, taze yapılmış yoğurt her yerde küçük kaselerde satılmaktadır.
İkincisi, elle didiklenmiş haşlanmış koyun eti (Shouzhua Yangrou). Bu, Qinghai'deki tüm etnik grupların misafir ağırlarken paylaştığı, en önemli törensel yemektir. Genellikle kaburga veya but kesimleri olan birinci sınıf Qinghai Tibet koyunları, sadece tuz ve az miktarda Sichuan biberiyle sade suda pişirilir. Et daha sonra elle didiklenir ve hala sıcakken yenir. Mükemmel elle didiklenmiş koyun eti, neredeyse hiç yabani et tadı olmadan son derece yumuşaktır. Genellikle sarımsak ezmesi ve baharatlı tuzla birlikte yenir, ardından yerel olarak tian tang ("doldurma çorbası") olarak bilinen buharı tüten bir kase koyun suyu eşliğinde sunulur. 3.000 metrenin üzerindeki dağ meralarında yetiştirilen Tibet koyunları, şifalı otlarla beslenerek olağanüstü kalitede et üretir; Haibei Eyaleti'ndeki Qilian İlçesi ve Hainan Eyaleti'ndeki Guinan İlçesi'nden gelen koyunlar en iyileri arasında kabul edilir.
Üçüncüsü ise Rangpi (buharda pişirilmiş buğday nişastası yaprakları). Bu, Hehuang bölgesinde en yaygın sokak yemeğidir. Buğday unu yıkanarak gluten nişastadan ayrılır. Nişasta karışımı ince yapraklar halinde buharda pişirilir, şeritler halinde kesilir ve acı biber yağı, sirke, sarımsak sosu, hardal ve doğranmış Çin soğanı ile karıştırılır. Sonuç serin, çiğnenebilir ve ferahlatıcıdır. Şaanxi'nin liangpi'siyle karşılaştırıldığında, Qinghai'nin versiyonu daha kalın, daha çiğnenebilir ve daha yoğun ekşi ve baharatlı bir sosla tatlandırılmıştır. Xining'deki hemen hemen her sokakta Rangpi tezgahları bulunabilir, bu da onu şehrin en uygun fiyatlı ve otantik günlük yemeklerinden biri yapar.
Dördüncüsü "Köpek Çişli Pankek" (Gou Jiao Niao). Alışılmadık ismine rağmen, bu geleneksel bir tavada kızartılmış yassı ekmektir. İsmi pişirme yönteminden gelir: Sıcak kolza yağı, dar ağızlı bir kazandan tavanın kenarına dökülür ve kenarlardan aşağı doğru akar; bu da bir köpeğin işemesine benzetilir. Haşlanmış hamurdan yapılan pankek, dışı çıtır ve hoş kokulu bir kabuk geliştirirken içi yumuşak ve hoş bir şekilde çiğnenebilir kalır. Genellikle beyaz şekerle veya sütlü çay eşliğinde yenir ve özellikle Tu ve Han toplulukları arasında popülerliğini korumaktadır.
Qinghai'nin yemek gelenekleri, halkının karakterini yansıtır. Tibetli çoban ailelerini ziyaret eden misafirler, her zaman tereyağlı çay ve elle didiklenmiş koyun etiyle karşılanır. Et yerken, yavaş yavaş kemirmek yerine bol bol yemek yemeleri beklenir; çünkü doyurucu yemek, ev sahibinin cömertliğine duyulan takdirin bir işareti olarak kabul edilir. Hui aileleri geleneksel olarak, çay yaprakları, longan, kırmızı hurma, goji meyveleri, kaya şekeri ve diğer malzemelerle demlenmiş Sekiz Hazineli Gaiwan Çayı ikram eder. Uygun görgü kuralları, incelik ve ölçülülüğü göstermek için, fincanı sol elle tutarken sağ elle kapağı nazikçe kaldırmayı ve her yudumdan sonra fincanı kısmen kapatmayı gerektirir. Qinghai halkı, hem göçebe kültürlerinin açıklığını hem de çiftçi topluluklarının tutumluluğunu bünyesinde barındırır. Büyük porsiyonlarda et ziyafeti çekme ve içki paylaşma sevgileri, dağ arpasının her tanesine duydukları derin saygıyla rahatlıkla bir arada bulunur. Hayatta kalmanın hiçbir zaman kolay olmadığı Qinghai platosunda, hem cömertlik hem de tutumluluk, çevreye derinden uyum sağlamanın göstergesidir.
Modern Gelişim
Qinghai'nin modern dönüşümü, temelde uzak bir sınır bölgesinin Çin'in en önemli kaynak geliştirme üslerinden birine dönüşmesinin öyküsüdür. 20. yüzyılın ortalarında başlayan bu dönüşüm, neredeyse hiç modern sanayisi olmayan bir eyaleti sadece yedi veya sekiz on yıl içinde sanayileşme ve kentleşme yoluna sokarak hem nüfus dağılımını hem de ekonomik yapısını derinden yeniden şekillendirdi.
Qinghai'nin modernleşmesinin ilk bölümü Qaidam Havzası'nda yaşandı. 25 Aralık 1954'te, "Dünyanın Çatısı" olarak bilinen bölgeden geçen 2.100 kilometrelik Qinghai-Tibet Karayolu resmen açıldı ve Xining ile Lhasa'yı birbirine bağladı. General Mu Shengzhong'un liderliğinde, yol yapımcıları bu olağanüstü başarıyı sadece yedi ay ve dört günde tamamladı. Golmud Nehri kıyısına kurulan ilk çadır, Golmud şehrinin doğuşunu işaret etti. 1955'te jeolojik araştırmalar Lenghu Petrol Sahası'nı keşfetti, ardından Mangya asbest madeni, Xitieshan kurşun-çinko madeni ve Qarhan Tuz Gölü'nün geniş potasyum yataklarının büyük ölçekli geliştirilmesi gerçekleşti. Bir zamanlar "800 li ıssız vahşi doğa" olarak tanımlanan yer, yavaş yavaş Qinghai'nin sanayi kalbi haline geldi. Bu dönemde, Kuzeydoğu Çin, Şanghay, Henan ve diğer yerlerden binlerce inşaat işçisi bu bölgeye göç ederek Golmud, Delingha ve Dachaidan gibi yeni şehirlerin ortaya çıkmasına yol açtı.
Qinghai-Tibet Demiryolu'nun inşası, modernleşmenin ikinci büyük aşamasını işaret etti. Xining-Golmud bölümünün (834 kilometre) yapımına 1958'de başlandı, ancak teknolojik sınırlamalar ve değişen ulusal öncelikler, hattın resmi olarak 1984'te açılmasından önce tamamlanmasını neredeyse çeyrek yüzyıl geciktirdi. Qinghai Gölü, Guanjiao Dağı ve Qarhan Tuz Gölü'nden geçen demiryolu, Qaidam Havzası'nın mineral kaynakları için ulaşım maliyetlerini önemli ölçüde düşürdü. 1 Temmuz 2006'da Golmud-Lhasa bölümü (1.142 kilometre) hizmete girdi ve Qinghai'nin Çin'in Tibet'e olan ana ulaşım kapısı olarak stratejik rolünü önemli ölçüde güçlendirdi. Sonuç olarak Xining, hem Qinghai-Tibet Demiryolu'nun başlangıç noktası hem de Tibet Platosu'na giden yolcular için ana aktarma merkezi haline geldi.
Ağır sanayinin yanı sıra, Sarı Nehir'in yukarı kesimlerindeki hidroelektrik kaynaklarının büyük ölçekli gelişimi de gerçekleşti. Longyangxia Hidroelektrik Santrali (1,28 milyon kilovat; ilk üretim ünitesi 1987'de devreye alındı) ve Lijiaxia Hidroelektrik Santrali (2 milyon kilovat; 1997'de faaliyete geçti), Sarı Nehir'in yukarı kesimlerini Batı Çin'in en büyük hidroelektrik üssüne dönüştürdü. Bol ve ucuz elektrik arzı, alüminyum eritme gibi enerji yoğun endüstrileri kendine çekti. Xining yakınlarındaki Datong İlçesi'nde bulunan Qinghai Qiaotou Alüminyum ve Enerji Şirketi ve Minhe İlçesi'ndeki elektrolitik alüminyum endüstrisi çevresinde büyük sanayi kümeleri oluştu. Hidroelektrik, Qinghai'nin temel endüstrilerinden biri olmaya devam ediyor ve Sarı Nehir'in yukarı kesimleri boyunca kurulu üretim kapasitesi genişlemeye devam ediyor.
Çin'in Reform ve Açılım politikasından bu yana, özellikle 21. yüzyılda, Qinghai'nin sanayi manzarası, geleneksel kaynak endüstrileri ve gelişmekte olan yeşil sektörlerin bir arada varlığıyla evrim geçirmiştir. Geleneksel tarafta, Qaidam Döngüsel Ekonomi Pilot Bölgesi, 2005 yılında Çin'in ilk ulusal döngüsel ekonomi örnek bölgelerinden biri olmuştur. Qarhan Tuz Gölü'nün bol miktardaki potasyum, sodyum, magnezyum ve lityum kaynaklarından yararlanarak, tuz gölü kimyasalları, demir dışı metalurji ve petrol ve gaz işleme arasında entegre bir sanayi zinciri geliştirmiştir. Qinghai Tuz Gölü Sanayi A.Ş., Çin'in en büyük potasyum gübre üreticisi haline gelmiştir.
Aynı zamanda, ekolojik koruma Qinghai'nin en önemli stratejik önceliği haline geldi. 2000 yılında Sanjiangyuan Ulusal Doğa Rezervi kuruldu, ardından 2016 yılında Çin'deki ilk ulusal park pilot programı olan Sanjiangyuan Ulusal Parkı başlatıldı ve 2021 yılında resmi olarak ulusal park ilan edildi. Eyaletin toplam alanının dörtte birinden fazlasını kapsayan yaklaşık 190.700 kilometrekarelik alanda, koruma altındaki bölgelerde sanayi gelişimi ve maden çıkarımı kesinlikle yasaklanmıştır. Ekolojik koruma ile ekonomik büyümeyi dengeleme zorluğu, Qinghai'nin belirleyici sorunlarından biri olmaya devam etmektedir.
Qinghai ayrıca yeşil endüstriler ve sürdürülebilir kalkınma merkezli üçüncü bir yol da izliyor. Hainan ve Haixi illerindeki büyük ölçekli güneş ve rüzgar enerjisi projeleri, ekonomik büyümenin yeni motorları haline geldi. 10 milyon kilovatı aşan kurulu kapasiteye sahip Talatan Fotovoltaik Sanayi Parkı, dünyanın en büyük fotovoltaik enerji üretim kompleksidir. Bu arada, Xining, ulusal ekonomik ve teknolojik kalkınma bölgeleri, üniversite bölgeleri ve yüksek hızlı tren yeni şehirlerinin geliştirilmesi yoluyla, kentleşmenin en son aşamasını temsil ederek, kuzeydoğu Tibet Platosu'nun modern hizmet merkezi olarak kendini kurmaya çalışıyor.
2023 yılında Qinghai'nin gayri safi yurtiçi hasılası yaklaşık 375 milyar RMB'ye (yaklaşık 52 milyar ABD doları) ulaştı. Genel ekonomik çıktısı Çin'in eyalet düzeyindeki bölgeleri arasında en düşük sıralarda yer alsa da, kişi başına düşen GSYİH'si ulusal ortalamanın ortalarında kalmaktadır. Qinghai'nin temel kalkınma ikilemi, geniş ekolojik koruma bölgelerinin endüstriyel genişleme için mevcut fiziksel alanı önemli ölçüde sınırlamasıdır. Bununla birlikte, aşağı havzada yaşayan yüz milyonlarca insan için su kaynağı olması nedeniyle, eyalet, değeri yalnızca GSYİH istatistikleriyle tam olarak ölçülemeyen muazzam ekolojik sorumluluklar taşımaktadır. Çin'in "Su Kulesi"nin taşıdığı sorumluluk işte budur.
Ulaşım ve Seyahat
Qinghai'nin ulaşım ağı, dünyanın en zorlu coğrafi koşullarından bazılarında tasarlanmış bir omurga sistemidir. Temel görevi, Tibet Platosu'nun engellerini aşmak ve bu geniş iç bölgeyi dış dünyayla bağlamaktır. Xining merkezli olan eyaletin ulaşım sistemi, demiryolları, karayolları ve havacılığı kapsamlı bir çok modlu ağa entegre ederek her yöne doğru yayılır.
Demiryolları, Qinghai'nin ulaşım sisteminin omurgasını oluşturmaktadır. Qinghai-Tibet Demiryolu, şüphesiz en önemli güzergahıdır. Xining'den hareket eden demiryolu, Huangyuan ve Haiyan'dan geçerek Qinghai Gölü'nün kuzey kıyısını takip eder, Guanjiao Dağı'nı geçer (burada 3.690 metre yükseklikteki orijinal Guanjiao Tüneli bir zamanlar dünyanın en yüksek demiryolu tüneliydi, 2014 yılında açılan 32,6 kilometrelik Yeni Guanjiao Tüneli ise şu anda Çin'in en uzun demiryolu tünelidir) ve ardından Qaidam Havzası'na girer. Oradan Delingha ve Golmud'dan geçerek Kunlun Geçidi ve Tanggula Geçidi'ni aşarak Tibet'e ulaşır. Temmuz 2023'te, Xining-Golmud bölümündeki iyileştirmeler, Fuxing yüksek hızlı EMU'ların ilk kez Tibet Platosu'nda çalışmasına olanak tanıyarak Xining ve Golmud arasındaki en hızlı seyahat süresini beş buçuk saatin altına indirdi.
Lanzhou-Sincan Yüksek Hızlı Demiryolu, Qinghai'nin kuzeydoğusundan geçerek Haidong'daki Ledu Güney İstasyonu'na hizmet vermektedir, ancak Xining'e kadar uzanmamaktadır. Bununla birlikte, Lanzhou-Zhangye Yüksek Hızlı Demiryolu'nun tamamlanmasıyla Xining, Lanzhou aktarma merkezi üzerinden Çin'in ulusal yüksek hızlı demiryolu ağına verimli bir şekilde erişim sağlamış ve Xining ile Lanzhou arasındaki seyahat süresini yaklaşık bir saat kırk dakikaya indirmiştir. Ayrıca, 2019'da açılan Dunhuang-Golmud Demiryolu, Qinghai'ye Gansu Eyaleti'ndeki Hexi Koridoru'na hayati bir kuzey bağlantısı sağlamaktadır.
Eyaletin otoyol ağı, Pekin-Tibet Otoyolu (G6, Xining-Golmud bölümü artık açık), Xining-Lijiang Otoyolu, Chaka-Delingha Otoyolu ve Delingha-Xiaochaidan Otoyolu dahil olmak üzere birçok önemli güzergâhla desteklenmektedir. G6, Lanzhou'dan Qinghai'ye girer, Xining'den geçer, Qinghai Gölü'nün kuzey kıyısını takip eder ve Delingha üzerinden Golmud'a devam ederek eyaletin ana ulaşım koridoru olarak hizmet verir. Xining-Lijiang Otoyolu, Gonghe, Madoi ve Yushu'dan güneye doğru ilerleyerek, genellikle 4.000 metreyi aşan rakımlarda tarihi Tang-Tibet Antik Yolu'nu kabaca takip eder ve bu da onu güney Qinghai'nin başlıca güzergâhlarından biri yapar. 2023 yılı itibariyle Qinghai'de yaklaşık 4.500 kilometre otoyol bulunmaktaydı. Ancak, birçok bölüm tam erişimli otoyollar yerine iyileştirilmiş II. sınıf karayollarıdır ve gerçek çok şeritli otoyollar Xining'in yaklaşık 100 kilometre çevresinde yoğunlaşmıştır. Golog veya Yushu gibi uzak il merkezlerine ulaşmak genellikle yedi ila sekiz saatlik sürüş gerektirir ve yol koşulları mevsimsel hava koşullarından büyük ölçüde etkilenir.
Qinghai'nin sivil havacılık ağı, "bir ana merkez ve birden fazla bölgesel havaalanı" modelini takip etmektedir. Xining şehir merkezinin yaklaşık 28 kilometre doğusunda bulunan Xining Caojiabao Uluslararası Havaalanı, eyaletin ana havacılık merkezi olarak hizmet vermektedir. 2023 yılında, transit trafiği de dahil olmak üzere sekiz milyondan fazla yolcuya hizmet veren havaalanı, Pekin, Şanghay, Chengdu, Xi'an ve Lhasa gibi büyük Çin şehirlerine uçuşların yanı sıra Hong Kong ve Bangkok gibi destinasyonlara uluslararası charter hizmetleri de sunmaktadır. Kuzeydoğu Tibet Platosu'ndaki en büyük havacılık geçididir. Bölgesel havaalanları arasında Golmud Havaalanı, Yushu Batang Havaalanı, Delingha Havaalanı, Golog Maqin Havaalanı, Huatugou Havaalanı, Qilian Havaalanı ve yapım aşamasındaki Huangnan Havaalanı bulunmaktadır. 3.905 metre rakımda bulunan Yushu Batang Havaalanı, Çin'in dördüncü en yüksek sivil havaalanıdır. Bölgesel havaalanları artık her il düzeyindeki yetki alanına hizmet verse de, uçuş sıklığı sınırlı kalmakta, kış hava koşulları sık sık iptallere neden olmakta ve uçak biletleri nispeten pahalı olma eğilimindedir.
Qinghai'de seyahat etmek başlı başına unutulmaz bir deneyimdir. Qinghai-Tibet Demiryolu'nda, Xining'den hareket eden yolcular, manzaranın yavaş yavaş dönüşümüne tanık olurlar: Huangshui Nehri Vadisi'nin lös tepelerinden Qinghai Gölü'nün parlak mavi sularına, ardından Qaidam Havzası'nın çöllerinden geçerek karla kaplı platoya tırmanırlar. Tren vagonları ek oksijen sistemleriyle donatılmıştır ve özel olarak tasarlanmış UV korumalı pencereler, yolcuların Hoh Xil'de özgürce koşan Tibet antiloplarını izlemelerine olanak tanır.
Qinghai'nin uçsuz bucaksız iç bölgelerini keşfetmek için en büyük özgürlüğü araba kullanmak sunuyor. Sonsuz otlak otoyollarında, ufuk çizgisi her yöne kesintisiz uzanırken, onlarca kilometre boyunca başka bir insan görmeden seyahat etmek tamamen normaldir. Ancak uluslararası gezginlerin, Qinghai'nin bazı bölgelerinin, özellikle Yushu ve Golog illerindeki bazı ilçelerin, yabancı ziyaretçiler için erişim kısıtlamalarına tabi olduğunu ve önceden özel izin alınması gerektiğini unutmamaları gerekir.
Seyahat İpuçları
Qinghai, her biri kendine özgü bir çekicilik sunan dört farklı mevsime sahip bir destinasyondur. Ancak ne zaman ziyaret edilmesi gerektiği sorulduğunda, çoğu yerli halk Temmuz'dan Eylül'e kadar olan dönemi eyaletin en iyi seyahat sezonu olarak önerecektir. Bu aylarda, Qinghai Gölü'nü çevreleyen kolza tarlaları tam anlamıyla çiçek açarak, göl kıyısından dağ eteklerine kadar uzanan, gölün derin mavi suları ve ötesindeki karla kaplı dağlarla güzel bir kontrast oluşturan geniş, parlak sarı halılar oluşturur. Gündüz sıcaklıkları genellikle 15°C ile 25°C arasında değişir ve Çin'in büyük bir bölümünde yoğun yaz sıcakları yaşanırken ferahlatıcı bir hava sağlar. Bu aynı zamanda at yarışları ve Liuyuehui kutlamaları da dahil olmak üzere büyük Tibet festivallerinin de mevsimidir.
Eylül sonlarına doğru Qinghai kısa bir sonbahara girer. Otlaklar altın rengine bürünür, turist sayısı önemli ölçüde azalır ve fiyatlar düşer; bu da kalabalık olmadan hoş hava arayan gezginler için mükemmel bir zaman haline gelir. Ekim ayından Nisan ayına kadar, eyalet uzun bir kış yaşar ve sıcaklıklar zaman zaman -20°C'nin altına düşer. Birçok dağ geçidi karla kaplanır, ancak kar yağdıktan sonra kora yürüyüşü yapan hacıların bulunduğu Kumbum Manastırı (Ta'er Manastırı), bu mevsimde eşsiz bir dinginlik, neredeyse meditatif bir çekicilik kazanır; Golmud çevresindeki karla kaplı dağlar ve Qarhan Tuz Gölü'nün donmuş manzaraları ise platoyu en çarpıcı güzelliğiyle ortaya koyar. Mayıs ve Haziran ayları genellikle rüzgarlı aylardır ve zaman zaman Qaidam Havzası'nı toz fırtınaları kaplar, bu da seyahat için daha az elverişli hale getirir.
Qinghai'nin birçok cazibe merkezi arasında Qinghai Gölü en öncelikli yerlerden biridir. Xining şehir merkezine yakın bir yerde kalmıyorsanız ve başka planlarınız yoksa, gölü keşfetmek için en az bir tam gün ayırmalısınız. Klasik rota Xining'den başlar ve 109 numaralı Ulusal Karayolu boyunca gölün güney kıyısı boyunca Riyue Dağı ve Daotang Nehri üzerinden Erlangjian Manzara Alanı'na kadar uzanır. Bununla birlikte, daha da ödüllendirici bir deneyim, ticari turizm bölgesini atlayıp batı kıyısındaki Heimahe Kasabası yakınlarındaki açık göl kıyılarını veya kuzeydeki Kuş Adası ve yakındaki kum adalarını ziyaret etmektir. Burada ziyaretçiler daha az kalabalıkla karşılaşırken, göl kıyıya yakın turkuazdan daha uzaktaki derin safir mavisine kadar çarpıcı renk geçişleri sergiler ve karla kaplı zirveler sularına yansır. Mayıs ve Haziran ayları arasında, aralarında çizgili başlı kazlar ve kahverengi başlı martıların da bulunduğu on binlerce göçmen kuş Kuş Adası çevresinde yuva yapar ve burayı Çin'in en iyi kuş gözlem yerlerinden biri haline getirir. Yaklaşık 3200 metre rakımda bulunan bu bölgede, daha düşük rakımlardan gelen ziyaretçilerde hafif yükseklik hastalığı belirtileri görülebilir; bu nedenle yavaş hareket etmeli ve yorucu egzersizlerden kaçınmalıdırlar.
Kaçırılmaması gereken ikinci yer ise Xining şehir merkezine arabayla yaklaşık 40 dakika uzaklıkta bulunan Kumbum Manastırı (Ta'er Manastırı). Ziyaretçilerin en az yarım gün ayırmaları, ideal olarak sabah saatlerinde gelmeleri ve manastırın etrafında hacıları saat yönünde takip etmeleri önerilir. 2023 yılında giriş ücreti 80 RMB idi ve Büyük Altın Çatı Salonu ve Küçük Altın Çatı Salonu da dahil olmak üzere bazı salonlar için ek bilet kontrolü gerekmektedir. Asıl öne çıkanlar sadece etkileyici binalar değil, aynı zamanda atmosferin kendisidir: Büyük Meclis Salonu'nun dışında, genç keşişler ritmik alkışlarla noktalanan canlı Budist tartışmalara katılırken, Tereyağı Heykel Salonu, neredeyse dondurucu koşullar altında özenle yapılmış ve Fener Bayramı'ndan sonra her yıl yenilenen olağanüstü heykelleri sergiliyor. Ziyaretçilerin tapınak salonlarına girmeden önce şapkalarını çıkarmaları, tereyağı heykellerini fotoğraflarken flaş kullanmaktan kaçınmaları ve keşişleri fotoğraflamadan önce her zaman izin istemeleri gerekir.
Görülmesi gereken üçüncü yer ise Sanjiangyuan ve Hoh Xil. Sanjiangyuan Milli Parkı'nın ana koruma alanlarının sıradan turistlere açık olmadığını belirtmek gerekir. Ancak, gezginler Qinghai-Tibet Karayolu (Ulusal Karayolu 109) üzerinden Hoh Xil Ulusal Doğa Rezervini gezebilirler. Golmud'dan başlayan rota, yaklaşık 420 kilometre boyunca Kunlun Geçidi (4.768 metre), Budongquan, Wudaoliang ve son olarak Tuotuohe'den geçerek Qinghai'nin en destansı yolculuklarından birini sunmaktadır. Yol boyunca, özellikle yaz aylarında vahşi yaşamın karayolu yakınlarında otladığı zamanlarda, gezginler Tibet antilopları, Tibet yaban eşekleri ve Tibet ceylanlarıyla karşılaşabilirler.
Birkaç pratik husus özellikle dikkat çekmektedir. Yükseklik hastalığının etkilerini en aza indirmek için, ziyaretçilerin Qinghai Gölü veya Sanjiangyuan gibi daha yüksek rakımlı yerlere seyahat etmeden önce Xining'de (2.261 metre) bir veya iki gün uyum sağlamaları önerilir. Seyahat edenler, asetazolamid hakkında kendi ülkelerindeki bir doktora danışmak, taşınabilir oksijen tüpleri (Xining eczanelerinde yaygın olarak bulunur) taşımak ve yüksekliğe bağlı baş ağrıları için ibuprofen getirmek isteyebilirler. Güneşten korunma da aynı derecede önemlidir: platoda ultraviyole radyasyon, daha düşük rakımlara göre önemli ölçüde daha güçlüdür; bu nedenle SPF 50+ güneş kremi, geniş kenarlı şapka ve yüksek kaliteli güneş gözlüğü olmazsa olmazdır. Şehir dışı alanlarda mobil şebeke kapsama alanı güvenilir olmaktan çıkar, bu nedenle çevrimdışı haritalar önceden indirilmelidir. Yabancı ziyaretçiler ayrıca pasaportlarını ve vize kopyalarını her zaman yanlarında taşımalı ve Golmud veya Yushu gibi yerlerdeki otellerde kalırken, gerekli yabancı misafir kaydının 24 saat içinde tamamlandığından emin olmalıdırlar.
Birkaç önemli önlemi de akılda tutmak gerekir. Qinghai'nin büyük bir kısmı çevresel açıdan hassas bölgelerden veya askeri yönetim altındaki bölgelerden oluşmaktadır. Yabancı uyrukluların Sanjiangyuan'ın çekirdek bölgelerine veya Hoh Xil Doğa Koruma Alanı'na girmek için il düzeyinde izin almaları gerekmektedir ve izinsiz giriş cezai yaptırımlara yol açabilir. Bazı ilçeler—Huangnan Eyaleti'ndeki Zeku İlçesi'nin bazı kısımları ve Golog Eyaleti'ndeki Banma İlçesi dahil—yabancı ziyaretçilere kısmen kapalıdır. Seyahat edenler, yola çıkmadan önce yerel seyahat acenteleri veya kamu güvenliği yetkilileriyle güncel düzenlemeleri teyit etmelidir. Tibetli, Hui veya diğer etnik topluluklarla etkileşimde bulunurken, fotoğraf çekmeden önce her zaman izin isteyin. Camilere veya Tibet Budist manastırlarına girerken saygılı bir şekilde giyinin ve birçok yerel kültürde saygısızlık olarak kabul edildiği için Buda heykellerine, yaşlılara veya diğer insanlara doğrudan parmakla işaret etmekten kaçının.
Qinghai, konfor veya lüksle tanımlanan bir yer olmayabilir. Bunun yerine, doğayı en ilkel hallerinden birinde görme ve insan uygarlığının gezegenin en zorlu ortamlarından bazılarına nasıl uyum sağladığını gözlemleme fırsatı sunar. Genişliği ve ıssızlığı, Batı Çin'e unutulmaz bir bakış açısı sağlar; bu bakış açısını başka çok az yer sunabilir.
Seyahat bilgileri değişebilir. Seyahate çıkmadan önce güncel açılış saatlerini, rezervasyonları ve giriş koşullarını kontrol edin.




Gezgin sohbetleri
Sohbete faydalı bir ipucu veya bir soruyla başlayın.