Hotan İli
Hotan İli (Uygurca: خوتەن ۋىلايىتى), Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin beş vilayetinden biridir ve idari merkezi Hotan şehrindedir. Kunlun Dağları ve Tibet Özerk Bölgesi ile sınır komşusudur.
Hotan İli
Hotan İli (Uygurca: خوتەن ۋىلايىتى), idari merkezi Hotan şehrinde bulunan Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin beş vilayetinden biridir. Güneyde Kunlun Dağları ve Tibet Özerk Bölgesi, kuzeyde Taklamakan Çölü ve Aksu, doğuda Bayingolin Moğol Özerk İli ve batıda Kaşgar İli ile sınır komşusudur. Güneybatıda, Karakoram sıradağları Keşmir ile 210 km'lik bir sınır oluşturmaktadır. Toplam alanı 248.100 kilometrekaredir. Şubat 2026 itibarıyla vilayet, bir ilçe düzeyinde şehir ve dokuz ilçeyi yönetmektedir. Yedinci Ulusal Nüfus Sayımına (1 Kasım 2020) göre, daimi nüfusu 2.504.718'dir. Avrasya kıtasının kalbinde yer alan Hotan, çeşitli büyüklükte 36 nehre sahip tipik bir kurak karasal iklime sahiptir ve Çin'in güneş enerjisi açısından en zengin bölgelerinden biridir. Bölge, yeşim taşı, ipek, halı ve meyveleriyle ünlüdür ve çoğunluğu Uygur olmak üzere 22 etnik gruba ev sahipliği yapmaktadır. 2025 yılında bölgenin GSYİH'si yıllık bazda %6,6 oranında büyüdü.
İsim Evrimi
Hotan, eski zamanlarda Tibet dilinde "yeşim taşı üretim yeri" anlamına gelen "Yutian" olarak biliniyordu. Tang Kitabı ve Batı Bölgeleri Hakkındaki Büyük Tang Kayıtları gibi tarihi metinler, "Kusana" ("toprak sütü" anlamına gelir) dahil olmak üzere çeşitli isimler kaydetmiştir; bu isim, toprak tarafından beslenen bir kral hakkındaki yerel bir efsaneyi yansıtır. Yuan hanedanlığından beri, tarihi kayıtlarda Wudan, Hutan ve Woduan gibi varyantlar kullanılmıştır; bunların hepsi farklı dillerde aynı yer adının fonetik karşılıklarıdır.
Tarihsel Evrim
Qin Öncesi Dönem
Qin ve Han hanedanlıklarından önce, bölgede Hint-Avrupa ve Çin-Tibet dilleri konuşan Saka, Qiang ve Yuezhi gibi eski halklar yaşamaktaydı.
Qin-Han'dan Kuzey ve Güney Hanedanlıklarına
Zhang Qian'ın Batı Bölgelerine yaptığı misyonun ardından Hotan, Çin tarih metinlerinde ilk kez kayıtlara geçmiştir. MÖ 60 yılında Batı Han Hanedanlığı, Batı Bölgeleri Himayesini kurarak Pishan, Yutian, Yumi, Qule, Jingjue ve Ronglu vaha devletlerini kendi yönetimi altına almış ve Hotan'ı resmen Çin topraklarına katmıştır. Wei-Jin dönemine gelindiğinde, Yutian komşu şehir devletlerini ilhak etmiş ve toprakları kabaca günümüz Hotan Prefektörlüğüne denk gelmiştir.
Sui-Tang'dan Song-Yuan Dönemine
675 yılında Tang Hanedanlığı, on vilayetten oluşan Pisha Bölge Komutanlığı'nı kurdu. Beş Hanedanlık döneminde Li Shengtian, Büyük Hazine Yutian Krallığı'nın kralı olarak tahta çıktı. Yuan Hanedanlığı (1279-1289) döneminde, bölgeyi doğrudan merkezi Yuan yönetimine veren bir Barış Komisyonu kuruldu.
Ming-Qing Dönemi
Çing Hanedanlığı döneminde, isim "Yutian"dan "Hetian"a evrildi. 1759'da Çing sarayı Hetian İşleri Ofisi'ni kurdu. Yaqub Beg'in işgalinden (1865) sonra, Liu Jintang komutasındaki Çing kuvvetleri 1878'de Hetian'ı geri aldı. 1883'te Hetian doğrudan yönetilen bir vilayet haline geldi. 1902'de Pishan ve Lop ilçeleri kuruldu.
Çin Cumhuriyeti Dönemi
1913'te Hetian ilçe statüsüne kavuştu ve Cumhuriyet dönemi boyunca ardı ardına idari yeniden yapılanmalardan geçti. 1933'te Muhammed İmin kısa ömürlü bir "Hetian İslam Cumhuriyeti" ilan etti, ancak bu cumhuriyet hızla bastırıldı. Niya İlçesi 1947'de kuruldu.
Çin Halk Cumhuriyeti
Hotan 22 Aralık 1949'da özgürlüğüne kavuştu. İl yönetimi resmen 1971'de kuruldu. 1983'te Hotan Şehri, ilçe düzeyinde bir şehir olarak oluşturuldu. Aralık 2024'te, Hotan İli'nin yetki alanına iki yeni ilçe daha eklendi: He'an İlçesi ve Hekang İlçesi.
İdari Bölümler
Şubat 2026 itibarıyla Hotan İli, bir ilçe düzeyindeki şehir olan Hotan Şehri ve dokuz ilçeden oluşmaktadır: Hotan İlçesi, Moyu (Karakash) İlçesi, Pishan İlçesi, Lop İlçesi, Qira İlçesi, Keriya İlçesi, Niya İlçesi, He'an İlçesi ve Hekang İlçesi; toplamda 93 kasaba ve 5 alt bölge.
Coğrafya
Konum
Hotan İli, Sincan'ın güneybatı köşesinde, 79.92° Doğu enlemi ve 37.12° Kuzey enleminde yer almaktadır. Yaklaşık 670 km doğu-batı ve 600 km kuzey-güney yönünde uzanan 248.100 km²'lik bir alanı kapsar. Güneyde Kunlun Dağları, kuzeyde Taklamakan Çölü ve güneybatıda Keşmir ile Karakoram sıradağları sınır oluşturur.
Jeoloji
Bölgenin jeolojik yapısı üç tektonik plakayı kapsar: kuzeyde Tarim Plakası, güneyde Qiangtang Bloğu ve güneybatıda Gangdise Plakası. Tabakalar Arkean'dan Senozoyik'e kadar uzanır. Hotan yeşimi, ana Kunlun sırtı boyunca Variskan yaşlı orta-asidik sokulum kayaçlarıyla magnezyum mermerinin temas ettiği yerlerde oluşur.
Topografya
Arazi güneyden kuzeye doğru üç kademede alçalır: yüksek plato, alp dağları ve havza. Kunlun zirveleri genellikle 6.000 metreye ulaşır, en yüksekleri ise 7.000 metreyi aşar. Yedi farklı jeomorfolojik bölge, en yüksek dağ kuşağından (5.200 metrenin üzerinde, modern buzullar ile) alp, subalp, orta dağ ve alçak dağ kuşaklarından geçerek, Taklamakan'ın kenarındaki dağ eteği alüvyal ovasına (1.250–2.200 m) ve çöl bölgesine (1.250 metrenin altında) kadar uzanır.
İklim
Hotan, batı ve kuzeyde Pamir Platosu ve Tianshan, güneyde ise nemli Hint Okyanusu akıntılarını engelleyen Kunlun ve Karakoram sıradağları tarafından korunan, Avrasya iç kesimlerinde aşırı kurak çöl iklimine sahiptir. Yıllık ortalama yağış sadece 35 mm iken, buharlaşma 2480 mm'ye ulaşmaktadır. Bölge, yılda 220 günden fazla tozlu hava yaşar ve bunun yaklaşık 60 günü şiddetli toz fırtınalarıdır. Vaha ovalarında ortalama yıllık sıcaklık 11,0°C ile 12,1°C arasında değişmektedir. Üç iklim alt bölgesi mevcuttur: güney dağları, vaha ovaları ve kuzey çölü.
Hidroloji
Bölgede Yurungkash Nehri, Karakash Nehri, Keriya Nehri, Niya Nehri, Qira Nehri ve Pishan Nehri de dahil olmak üzere toplam 36 nehir bulunmakta olup, yıllık toplam akış 7,4 milyar metreküptür. Nehirler oldukça mevsimseldir; yıllık akışın %75'i yaz aylarında, sadece %9,6'sı ise ilkbaharda gerçekleşir. Bu durum, ilkbaharda kuraklık, yaz aylarında sel, sonbaharda kıtlık ve kışın su seviyesinin düşmesi şeklinde bir döngü oluşturur. Nehirlerin çoğu iç kesimlerde yer alır; Chip Chap Nehri ise yıllık 293 milyon metreküp su çıkışıyla Hindistan'a akar.
Doğal Afetler
Başlıca tehlikeler arasında şiddetli rüzgarlar, kuru sıcak rüzgarlar, seller, kuraklık ve don yer almaktadır. Saniyede 17 metreyi aşan rüzgarlar toz fırtınalarına neden olur. Eylül 2016'da altı ilçeyi kapsayan seller ve toprak kaymaları 35.000 kişiyi etkiledi, yaklaşık 400 evi yıktı ve 2.200 hektar tarım arazisini tahrip etti; doğrudan ekonomik kayıplar 32 milyon yuanı (yaklaşık 4,4 milyon ABD doları) aştı.
Doğal Kaynaklar
Su Kaynakları
Toplam su kaynakları 9,741 milyar m³ olup, kullanılabilir hacmi 5,895 milyar m³'tür. Başlıca altyapı, 50 rezervuarı (toplam kapasite: 871 milyon m³), 27 büyük ve orta ölçekli su alma tesisini ve 33.000 km'den fazla sulama kanalını içermektedir. Önemli projeler arasında Wuluwati Su Kontrol Projesi (baraj yüksekliği: 133 m, Çin'deki türünün en yüksek barajı; toplam kapasite: 347 milyon m³; kurulu kapasite: 60 MW) ve Yurungkash Su Kontrol Projesi (planlanan düzenlenebilir kapasite: 540 milyon m³, güney Sincan'da 1,6 milyon mu tarım arazisini sulayacak) yer almaktadır. Kümülatif su koruma yatırımı 22,517 milyar yuan'a (yaklaşık 3,1 milyar ABD doları) ulaşmıştır.
Arazi Kaynakları
İlçe, 247.400 km²'lik bir alanı kapsamakta olup, bunun 3,32 milyon mu'su (yaklaşık 2.213 km²) ekilebilir arazi ve 64,09 milyon mu'su (yaklaşık 42.727 km²) otlak alanıdır. Sulak alanlar 408.500 hektarı (Sincan'ın toplamının %10,35'i, bölgede üçüncü sırada) kaplamaktadır. Orman alanı toplam 15,18 milyon mu olup, bunun 11,01 milyon mu'su doğal ormandır.
Güneş ve Termal Kaynaklar
Hotan, Sincan'da güneş enerjisi kaynakları bakımından birinci sırada yer almaktadır. Ovalardaki yıllık toplam radyasyon 138,1–151,5 kcal/cm²'ye ulaşarak, yalnızca Qinghai-Tibet Platosu'ndan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Yıllık güneşlenme süresi toplam 2.470–3.000 saattir. Ovalarda don olmayan dönem 182–226 gün sürmektedir.
Mineral Kaynakları
İl genelinde Hotan yeşimi, kömür, doğal gaz, petrol, demir, bakır, altın, antimon, lityum ve nadir metaller de dahil olmak üzere 61 mineral türü bulunmaktadır. Faaliyette olan 338 maden ocağı mevcuttur. Hotan yeşimi, tahmini 33.000 tonluk rezerviyle bölgenin en önemli kaynağı olmaya devam etmektedir.
Biyolojik Kaynaklar
Bölge, 55 familyaya ait 445 tür yabani tohumlu bitkiye ev sahipliği yapıyor; bunların en büyük familyası ise otlar (Poaceae). Kara leylekler, ötücü kuğular, altın kartallar ve beyaz kuyruklu deniz kartalları da dahil olmak üzere yaklaşık 300 kuş türü kaydedildi. Niya, Lalikun, Keriya Nehri ve Qira Damagou olmak üzere dört ulusal düzeyde sulak alan parkı kuruldu.
Nüfus
1 Kasım 2020 itibarıyla daimi nüfus 2.504.718'dir. Bölge ağırlıklı olarak Uygur nüfusundan oluşmakta olup, Han, Hui, Kazak ve Kırgız dahil olmak üzere 22 etnik grup bulunmaktadır.
Hint Brahmi alfabesinden türeyen eski Hotan dili (MS 5.-10. yüzyıllar), 1006 yılında Hotan krallığının Karahanlı hanedanlığına düşmesinden sonra yavaş yavaş Eski Uygurca ile yer değiştirmiştir. Hotan lehçesi, Uygur dilinin ikinci en büyük lehçesi olup, Çağatay döneminden birçok ödünç kelime içermektedir.
Din
Hotan, tarihsel olarak Maniheizm, Nasturi Hristiyanlığı, Zerdüştlük, Taoizm, Budizm ve İslam'a ev sahipliği yapmıştır. Budizm, MÖ 1. yüzyılda gelmiş ve Yutian Krallığı'nın devlet dini olarak benimsenmiş, Wei-Jin döneminde zirveye ulaşmıştır. İslamiyet ise 9. yüzyılda getirilmiş ve 1006'da Karahanlıların Yutian'ı fethinden sonra baskın din haline gelmiştir.
Ekonomi
Genel Bakış
2025 yılında Hotan'ın GSYİH'si yıllık bazda %6,6 oranında büyüdü. Birincil sektör %5,7, ikincil sektör %17,2 ve üçüncül sektör %4,2 oranında büyüdü. Sabit varlık yatırımları %9,9 oranında artarken, özel yatırımlar %20,5 oranında yükseldi. Genel kamu bütçesi gelirleri %12,0 oranında artarken, mali öz yeterlilik oranı %12,38'den %14,07'ye yükseldi.
Birincil Sanayi
Tarım, ormancılık, hayvancılık ve balıkçılık sektörlerinin toplam üretimi %5,9 oranında arttı. İl genelinde 5.500 ton domuz eti, 29.400 ton sığır eti, 66.300 ton koyun eti ve 22.000 ton kümes hayvanı eti üretildi. Koyun sayısı 3,99 milyon başa ulaştı. Özel meyve ve kuruyemiş üretimi %6,1 oranında arttı.
İkincil Sanayi
Toplam endüstriyel katma değer %54,0 oranında artarken, büyük ölçekli endüstri %63,2 oranında yükseldi. Madencilik %124,6'lık büyüme ile başı çekerken, onu %46,4 ile kamu hizmetleri ve %23,3 ile imalat izledi. İnşaat katma değeri ise %1,4 oranında arttı.
Üçüncü Sektör
Hizmet sektörü %4,2 oranında büyüdü. Perakende tüketim malları satışları %4,4 oranında artarken, giyim (%102,9), iletişim ekipmanları (%101,6) ve günlük ihtiyaç maddelerinde (%80,1) önemli artışlar kaydedildi. Finans kurumlarındaki mevduatlar %18,7, krediler ise %22,5 oranında arttı. Sekiz sigorta kurumu prim gelirlerinde %10,8'lik bir artış gördü.
Ekonomik Bölgeler
Önemli sanayi parkları arasında Pekin-Hotan Sanayi Parkı (planlanan alan: 15,5 km²), Qira İlçesi Tianjin Sanayi Parkı (4,9 km² geliştirilmiş alan, 29 işletme, toplam yatırım 1,02 milyar yuanı / yaklaşık 140 milyon ABD dolarını aşıyor) ve Keriya İlçesi Sanayi Parkı bulunmaktadır. 14. Beş Yıllık Plan döneminde yedi öncelikli sektör desteklenmiştir: tarımsal derin işleme, ayakkabı ve çorap, tekstil ve giyim, peruk ürünleri, elektronik montaj, kültürel turizm ve ticaret/lojistik.
Sosyal İşler
2025 yılında, ilde 1.492 okul, 2.307 sağlık kurumu, 9 sahne sanatları topluluğu, 5 müze, 9 kütüphane (toplam koleksiyon: 900.065 cilt) ve 14 spor tesisi bulunmaktaydı. Hotan Daily gazetesi 494 sayıda toplam 16,17 milyon adet basıldı. Bilim ve teknoloji alanındaki çalışmalar 155 onaylı projeyi, 29 yeni sertifikalı yüksek teknoloji şirketini ve 103 teknoloji odaklı küçük ve orta ölçekli işletmeyi kapsıyordu. Sosyal güvenlik katılımı %1,3 oranında artarak temel emeklilik, sağlık, işsizlik ve iş kazası sigortasını kapsıyordu.
Toplu taşıma
Otoyollar
Toplam karayolu uzunluğu 24.858 km'ye ulaştı. Karayolu yolcu taşımacılığı 15,27 milyon sefere hizmet verdi (+%83,3 yıllık artış), yük taşımacılığı ise 28,04 milyon ton (−%6,0 yıllık düşüş) taşıdı.
Demiryolları
Kaşgar-Hotan Demiryolu 30 Aralık 2010'da açıldı. Hotan-Ruoqiang Demiryolu ise 26 Haziran 2022'de açılarak Taklamakan Çölü çevresindeki demiryolu ağını tamamladı. Demiryolu yolcu taşımacılığı 1,736 milyon sefer, yük taşımacılığı ise 324.000 ton olarak gerçekleşti.
Havacılık
Hotan şehir merkezinin 12 km güneyinde bulunan Hotan Kungang Havalimanı, Urumçi'ye düzenli uçuşlar sunmaktadır. Keriya ilçesinde bulunan Keriya Wanfang Havalimanı, Aralık 2020'de açılmıştır. 2025 yılında hava yolcu sayısı 1,939 milyona (+%6,6 yıllık artış) ve hava kargo sayısı 9.700 tona (+%11,4 yıllık artış) ulaşmıştır.
Kültür
Mutfak
Hotan mutfağı, domuz eti, kan ve alkolden kaçınarak İslami beslenme geleneklerini yansıtır. Fuzhuan (tuğla) çayı ve naan ekmeği, genellikle günlük üç öğünden ikisinde, kuru meyve, kuruyemiş, bal veya reçel eşliğinde tüketilen temel besinlerdir. Ünlü yerel yemekler arasında kızarmış kuzu şiş, bütün kızarmış koyun (onur konukları için birinci sınıf bir yemek) ve çöl çobanları tarafından icat edilen, baharatlı etle doldurulmuş ve 3-4 saat közde pişirilmiş kuzu midesi bulunur; bu yüksek enerjili bir besindir.
Gelenekler ve Festivaller
Geleneksel sporlar arasında diaoyang (at üzerinde keçi kapma) ve Uygur güreşi yer alır. Başlıca festivaller arasında Ramazan Bayramı (Eid al-Fitr), Kurban Bayramı (Eid al-Adha) ve Nevruz (Fars yeni yılı, yaklaşık 20 Mart'ta kutlanır) bulunur. Müzik, dans, ahlak eğitimi ve ziyafeti birleştiren toplumsal bir buluşma olan Meshrep, tarımsal sezon dışı dönemlerde düzenlenen değerli bir kültürel gelenektir.
Sanat
Hotan, müziği ve dansıyla ünlüdür; eski Yutian müziği Han imparatorluk sarayında icra edilmiştir. Tang Hanedanlığı döneminde Yutian müziği, imparatorluğun "On Müzik Bestesi"ne dahil edilmiştir. Senem, on bir bölümden oluşan bir süit olarak icra edilen en yaygın Uygur halk dansıdır. Geleneksel Uygur dut ağacı kabuğu kağıdı yapım sanatı bölgede korunmaktadır. Hotan yeşimi, Atlas ipeği ve Hotan halıları topluca "Hotan'ın Üç Hazinesi" olarak bilinir.
Turizm
Niya Harabeleri
Niya Nehri'nin aşağı kollarında, Niya İlçesi'nde bulunan Niya Kalıntıları, Taklamakan Çölü'nün güney ucundaki en büyük günümüze ulaşmış yerleşim kompleksini temsil etmektedir. Han-Jin dönemine (yaklaşık 1800 yıl önce) tarihlenen bu kalıntılar, antik Jingjue Krallığı'na karşılık gelmektedir. 1901 yılında Aurel Stein tarafından keşfedilen sit alanı, kuzey-güney yönünde yaklaşık 27 km ve doğu-batı yönünde 8 km'lik bir alanı kapsamaktadır. Kazılarda Kharoshthi belgeleri, Çince metinler, ipek eserler, sikkeler ve enfes oymalar bulunmuştur; bu da İpek Yolu kültürel alışverişi ve Batı Bölgelerinin merkezi Çin hanedanlıkları tarafından yönetimi hakkında paha biçilmez kanıtlar sağlamaktadır.
Diğer Turistik Yerler
Önemli yerler arasında Rawak Budist Tapınak Kalıntıları (Lop İlçesi'nde bulunan ve 2001 yılında ulusal önemli kültürel miras alanı olarak belirlenen Gandhara etkisindeki bir stupa kompleksi), Wuluwati Manzara Alanı (AAA dereceli), Kunlun Gölü Parkı (88.000 m² ile Hotan'ın en büyük parkı) ve 36 çeşit Hotan beyaz yeşimini veren Yurungkash (Beyaz Yeşim) Nehri bulunmaktadır. İl, altı adet 4A/5A seviyesinde ve otuz adet 3A ve altı seviyesinde manzara alanına ev sahipliği yapmaktadır. İl ayrıca 253 taşınmaz kültürel miras alanına (12'si ulusal düzeyde), 348 somut olmayan kültürel miras eserine (8'i ulusal düzeyde) ve 14.402 taşınabilir kültürel esere sahiptir.
Seyahat bilgileri değişebilir. Seyahate çıkmadan önce güncel açılış saatlerini, rezervasyonları ve giriş koşullarını kontrol edin.




Gezgin sohbetleri
Sohbete faydalı bir ipucu veya bir soruyla başlayın.