เซียนหยาง
เซียนหยาง หรือที่รู้จักกันในชื่อ ฉินตู (เมืองหลวงของราชวงศ์ฉิน) และเว่ยเฉิง เป็นเมืองระดับมณฑลในมณฑลฉานซี ประเทศจีน ตั้งอยู่ในที่ราบกวนจงตอนกลาง เป็นที่ตั้งของจุดกำเนิดทางภูมิศาสตร์ของจีนและศูนย์กลางทางเรขาคณิตของ...
เซียนหยาง
เซียนหยาง หรือที่รู้จักกันในชื่อ ฉินตู (เมืองหลวงของราชวงศ์ฉิน) และ เหวยเฉิง เป็นเมืองระดับมณฑลในมณฑลฉานซี ประเทศจีน ตั้งอยู่ในที่ราบกวนจงตอนกลาง เป็นจุดกำเนิดทางภูมิศาสตร์ของจีนและเป็นศูนย์กลางทางเรขาคณิตของประเทศ ตั้งอยู่ระหว่างลองจิจูด 107°38′–109°10′ ตะวันออก และลองจิจูด 34°9′–35°34′ เหนือ มีพรมแดนติดกับถงฉวนและเหวยหนานทางทิศตะวันออก เป่าจีทางทิศตะวันตก ชิงหยางและผิงเหลียงของมณฑลกานซูทางทิศเหนือ และซีอานทางทิศใต้ มีพื้นที่ทั้งหมด 10,191.5 ตารางกิโลเมตร ณ เดือนตุลาคม 2568 เซียนหยางบริหารจัดการ 3 เขต 9 อำเภอ และ 2 เมืองระดับอำเภอ โดยมีที่ทำการเทศบาลอยู่ที่เลขที่ 1 ถนนเหวยหยางกลาง เขตฉินตู ณ สิ้นปี 2568 มีประชากรอาศัยอยู่ 4,037,700 คน ภาษาถิ่นของเมืองนี้อยู่ในกลุ่มย่อยกวนจงของภาษาจีนกลางที่ราบภาคกลาง เซียนหยางมีภูมิอากาศแบบมรสุมภาคพื้นทวีป มีสี่ฤดูกาลที่ชัดเจน ภูมิประเทศทางเหนือสูงทางใต้ต่ำ โดยมีที่ราบสูงและที่ราบดินเหลืองเป็นลักษณะภูมิประเทศหลัก และแม่น้ำทั้งหมดอยู่ในระบบแม่น้ำเว่ยของลุ่มแม่น้ำเหลือง เซียนหยางเป็นที่รู้จักในฐานะ "เมืองหลวงจักรวรรดิแห่งแรกของจีน" เคยเป็นเมืองหลวงของราชวงศ์ฉิน ซึ่งเป็นจักรวรรดิศักดินาแห่งแรกของจีน และเป็นศูนย์กลางสำคัญของราชวงศ์ต่างๆ กว่าสิบราชวงศ์ รวมถึงราชวงศ์ฮั่นและถัง เป็นสถานีแรกของเส้นทางสายไหมโบราณและเป็นส่วนสำคัญของกลุ่มเมืองที่ราบกวนจง จุดแข็งด้านเกษตรกรรม ได้แก่ ผัก แอปเปิล สัตว์ปีก และสุกร จุดแข็งด้านอุตสาหกรรม ได้แก่ การผลิตข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ และจุดแข็งด้านบริการ ได้แก่ โลจิสติกส์สมัยใหม่และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ในปี 2025 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของเซียนหยางสูงถึง 310.453 พันล้านหยวน (ประมาณ 43.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ)
ที่มาและวิวัฒนาการของชื่อ
ชื่อเซียนหยางมีที่มาจากปีที่ 12 แห่งรัชสมัยของจักรพรรดิเซียวแห่งราชวงศ์ฉิน (350 ปีก่อนคริสตกาล) จักรพรรดิเซียวทรงย้ายเมืองหลวงจากลี่หยาง (ปัจจุบันคือพื้นที่อู่ตุน เขตเหยียนเหลียง เมืองซีอาน) มายังที่ตั้งนี้ ในภาษาจีนโบราณ "หยาง" หมายถึงด้านใต้ของภูเขาหรือฝั่งเหนือของแม่น้ำ เนื่องจากเมืองนี้อยู่ทางใต้ของภูเขาจิ่วจงและทางเหนือของแม่น้ำเว่ย ซึ่งทั้งสองตำแหน่งเป็น "หยาง" ชื่อจึงรวมทั้งสองเข้าด้วยกัน จึงเป็น "เซียนหยาง" (แปลตรงตัวว่า "หยางทั้งหมด") อีกทฤษฎีหนึ่งซึ่งอ้างอิงจากบันทึกประวัติศาสตร์และจารึกบนเครื่องปั้นดินเผาที่ขุดพบจากเมืองหลวงของราชวงศ์ฉิน ระบุว่าจักรพรรดิชางหยางทรงก่อตั้ง "เซียนเหิง" และ "หยางหลี่" ขึ้นที่นี่ และในปี 350 ปีก่อนคริสตกาล จักรพรรดิเซียวได้รวมชื่อทั้งสองเข้าด้วยกันเป็น "เซียนหยาง"
วิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์
ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน
ประวัติศาสตร์การปกครองของเซียนหยางเริ่มต้นในสมัยราชวงศ์เซี่ย ในช่วงศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสตกาล ส่วนตะวันตกเป็นดินแดนศักดินาของตระกูลโย่วถี ส่วนตะวันออกเฉียงใต้เป็นของตระกูลโย่วหู และทางเหนือเป็นที่อยู่อาศัยของชนเผ่าดั้งเดิม ในสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก หลังจากที่พระเจ้าอู่ทรงเอาชนะราชวงศ์ชางได้ในปี 1066 ก่อนคริสตกาล เซียนหยางตั้งอยู่ใกล้กับเมืองหลวงคู่ของเฟิงและฮ่าว ในสมัยราชวงศ์โจวตะวันออก เซียนหยางเป็นดินแดนของราชวงศ์ฉิน และในปี 350 ก่อนคริสตกาล เจ้าชายเซียวได้สร้างกำแพงและสถาปนาเมืองขึ้น
ราชวงศ์ฉิน ราชวงศ์ฮั่น ผ่านราชวงศ์เหนือและราชวงศ์ใต้
ในปี 221 ก่อนคริสตกาล ฉินซีฮวงได้รวมจีนเป็นหนึ่งเดียว ประกาศตนเองเป็นจักรพรรดิองค์แรก และตั้งเมืองเซียนหยางเป็นเมืองหลวง หลังจากราชวงศ์ฉินล่มสลาย เซียงหยูได้แบ่งดินแดนออกเป็นสามรัฐ ได้แก่ หย่ง จ่าย และไฉ่ (“สามฉิน”) ในปี 205 ก่อนคริสตกาล หลิวปังได้ “ยึดครองสามฉินคืน” และจัดระเบียบดินแดนใหม่ ในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก จักรพรรดิเก้าในสิบเอ็ดพระองค์ถูกฝังไว้ในที่ราบสูงเซียนหยาง ในช่วงสามก๊ก ดินแดนนี้อยู่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์เว่ย ราชวงศ์เหนือและราชวงศ์ใต้มีการเปลี่ยนแปลงการปกครองบ่อยครั้งระหว่างราชวงศ์จ้าวตอนต้น ราชวงศ์จ้าวตอนปลาย ราชวงศ์ฉินตอนต้น ราชวงศ์ฉินตอนปลาย ราชวงศ์เว่ยเหนือ ราชวงศ์เว่ยตะวันตก และราชวงศ์โจวเหนือ
ราชวงศ์สุ่ย ราชวงศ์ถัง ราชวงศ์ซ่ง และราชวงศ์หยวน
ราชวงศ์สุยได้ยกเลิกระบบการปกครองแบบขุนพล และจัดตั้งเขตปกครองและอำเภอขึ้น ในปี ค.ศ. 618 ราชวงศ์ถังได้จัดตั้งระบบการปกครองแบบจิงจี้ขึ้น ในปี ค.ศ. 627 เซียนหยางถูกจัดให้อยู่ภายใต้การปกครองแบบซานหนาน ในปี ค.ศ. 784 จักรพรรดิเต๋อจงได้เปลี่ยนชื่อพื้นที่นี้เป็นเขตปกครองซิงหยวน ในช่วงห้าราชวงศ์ ราชวงศ์ฉู่ตอนต้น ราชวงศ์ถังตอนปลาย และราชวงศ์ฉู่ตอนปลายได้ปกครองพื้นที่นี้สืบต่อกันมา ในสมัยราชวงศ์หยวน ได้มีการจัดตั้งระบบการปกครองแบบซิงหยวนขึ้น ซึ่งเป็นการเริ่มต้นความสัมพันธ์ของเซียนหยางกับมณฑลฉานซี
ราชวงศ์หมิงและชิง
ในปี ค.ศ. 1370 ราชวงศ์หมิงได้เปลี่ยนชื่อพื้นที่นี้เป็นมณฑลเซียนหยาง ราชวงศ์ชิงยังคงรักษารูปแบบนี้ไว้ ในปี ค.ศ. 1725 เมืองเฉียนโจวและเมืองปินโจวได้รับการยกฐานะเป็นมณฑลที่อยู่ภายใต้การปกครองโดยตรง พัฒนาการทางวัฒนธรรมที่โดดเด่น ได้แก่ การรวบรวมหนังสือสารานุกรมมณฑลฉานซีในปี ค.ศ. 1542 โดยหม่าหลี่แห่งซานหยวน ซึ่งเป็นหนังสือสารานุกรมมณฑลที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ และการสร้างเจดีย์ฉงเหวินในเมืองจิงหยางในปี ค.ศ. 1593 ซึ่งเป็นเจดีย์ที่สูงที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ในมณฑลฉานซีด้วยความสูง 83 เมตร ในปี ค.ศ. 1635 กองกำลังกบฏของหลี่จื่อเฉิงได้ยึดครองเซียนหยาง
สาธารณรัฐจีน
ระหว่างปี 1935 ถึง 1940 มณฑลฉานซีได้จัดตั้งสำนักงานตรวจราชการขึ้น สำนักงานตรวจราชการที่สิบมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เมืองเซียนหยาง ทำหน้าที่ปกครอง 10 อำเภอ ในฤดูหนาวปี 1935 หลังจากกองทัพแดงเข้ามาถึงทางเหนือของมณฑลฉานซี เขตปกครองพิเศษกวนจงก็ถูกจัดตั้งขึ้นในเขตชายแดนฉานซี-กานซู-หนิงเซี่ย เพื่อปกครองอำเภอที่เป็นฐานปฏิบัติการปฏิวัติ
หลังจากการสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน
ในปี 1950 เขตพิเศษเซียนหยางถูกจัดตั้งขึ้น ในปี 1952 เมืองเซียนหยางระดับอำเภอถูกก่อตั้งขึ้น ในปี 1983 มณฑลเซียนหยางถูกยุบและจัดตั้งเมืองเซียนหยางระดับมณฑลขึ้น ในปี 1986 เขตเว่ยเฉิงถูกจัดตั้งขึ้น ในปี 1997 เขตสาธิตเทคโนโลยีการเกษตรขั้นสูงหยางหลิงถูกจัดตั้งขึ้นเป็นหน่วยงานระดับมณฑล ในปี 2017 เขตใหม่ซีเซียนได้รับอำนาจการบริหารเต็มรูปแบบเหนือบางส่วนของเซียนหยาง ในปี 2018 อำเภอปินโจวถูกยกฐานะเป็นเมืองปินโจวระดับอำเภอ
ภูมิศาสตร์กายภาพ
ที่ตั้งและขอบเขต
เมืองเซียนหยางตั้งอยู่ใจกลางทางภูมิศาสตร์ของจีน เป็นจุดกำเนิดทางธรณีวิทยาของประเทศ ตั้งอยู่ในแอ่งกวนจงตอนกลาง มีความยาวจากเหนือจรดใต้ 149.4 กิโลเมตร และจากตะวันออกจรดตะวันตก 139.7 กิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 10,191.5 ตารางกิโลเมตร
ภูมิอากาศ
เมืองเซียนหยางตั้งอยู่ในเขตภูมิอากาศอบอุ่นชื้น มีภูมิอากาศแบบมรสุมภาคพื้นทวีป ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 537–650 มิลลิเมตร โดยฤดูร้อนเป็นฤดูที่ฝนตกชุกที่สุด (196–273 มิลลิเมตร) และฤดูหนาวเป็นฤดูที่แห้งแล้งที่สุด (15.5–21.0 มิลลิเมตร) อุณหภูมิเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 9.0–13.2 องศาเซลเซียส โดยทางใต้มีอุณหภูมิสูงกว่าทางเหนือเฉลี่ย 4.2 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดและต่ำสุดอยู่ที่ 41.7 องศาเซลเซียส และต่ำสุดอยู่ที่ −18.6 องศาเซลเซียส ปริมาณแสงแดดเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 2,017.2–2,346.9 ชั่วโมง โดยเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคมมีแสงแดดประมาณ 32% ระยะเวลาปลอดน้ำค้างแข็งอยู่ที่ 172–223 วัน
ธรณีวิทยา
ชั้นหินทางธรณีวิทยาของเซียนหยางเริ่มต้นจากยุคแคมเบรียน โดยพื้นที่ทางเหนือเป็นส่วนหนึ่งของแอ่งฉานซี-กานซู-หนิงเซี่ย และพื้นที่ทางใต้เป็นส่วนหนึ่งของระบบแอ่งเฟิน-เว่ย ซึ่งถูกแบ่งแยกโดยแนวรอยเลื่อนเป่ยซานตามแนวเหลียงซาน-จิ่วจงซาน-ฉัวหย่าซาน
ลักษณะภูมิประเทศและลักษณะพื้นผิว
ภูมิประเทศทางเหนือสูง ทางใต้ต่ำ ไล่ระดับจากที่ราบลุ่มแม่น้ำไปสู่ที่ราบสูงดินเลส และสุดท้ายคือภูเขา ทางเหนือเป็นที่ราบสูงดินเลสเว่ยเป่ย ทางใต้เป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ย (ที่ราบกวนจง) จุดที่สูงที่สุดคือยอดเขาชิเหมินในอำเภอซุนยี่ (1,885.3 เมตร) และจุดที่ต่ำที่สุดคือปากแม่น้ำชิงในอำเภอซานหยวน (362 เมตร) มีสันเขา 11 แห่งกระจุกตัวอยู่ในพื้นที่ตอนกลางและตอนเหนือ ได้แก่ ภูเขาฉั่วหย่าซาน ภูเขาปี้เจีย ภูเขาเป่ยจง ภูเขาจิ่วจง และภูเขาอู่เฟิง
อุทกวิทยา
เมืองเซียนหยางมีแม่น้ำและลำคลองมากกว่า 5,400 สาย โดย 158 สายมีพื้นที่ลุ่มน้ำเกิน 10 ตารางกิโลเมตร แม่น้ำทั้งหมดอยู่ในระบบแม่น้ำเว่ยของลุ่มน้ำเหลือง แม่น้ำเว่ยไหลผ่านเมืองเป็นระยะทาง 91.5 กิโลเมตร และแม่น้ำจิงไหลผ่านเป็นระยะทาง 262.3 กิโลเมตร จุดบรรจบกันอันโด่งดังของแม่น้ำเว่ยและแม่น้ำจิงทำให้เกิดสำนวน "จิง-เว่ย แตกต่างกัน" (น้ำใสกับน้ำขุ่น)
ดิน
เมืองเซียนหยางมีดิน 12 ชนิดหลัก 33 ชนิดย่อย และ 72 กลุ่มดิน ชนิดดินหลัก ได้แก่ ดินดำ (15.28% ของพื้นที่ดินทั้งหมด) ดินหลัว (28.95% ซึ่งเป็นดินที่ใช้ทำการเกษตรหลักในที่ราบภาคใต้) ดินอบเชย ดินเลสสีเหลือง และดินเหนียวสีแดง
ภัยพิบัติทางธรรมชาติ
ภัยพิบัติทางอุตุนิยมวิทยาที่สำคัญ ได้แก่ ภัยแล้ง น้ำท่วม ลมแรง ลูกเห็บ และน้ำค้างแข็ง โดยภัยแล้งและน้ำท่วมก่อให้เกิดความเสียหายมากที่สุด ในปี 2021 แม่น้ำเว่ยประสบกับน้ำท่วมครั้งใหญ่ที่สุดเป็นอันดับสามในประวัติศาสตร์ ณ สถานีวัดระดับน้ำเซียนหยาง โดยมีปริมาณน้ำสูงถึง 6,050 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ซึ่งเป็นปริมาณน้ำมากที่สุดนับตั้งแต่ปี 1982 และใกล้เคียงกับปริมาณน้ำท่วมในรอบ 20 ปี
ทรัพยากรธรรมชาติ
ทรัพยากรน้ำ
เซียนหยางเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีปัญหาขาดแคลนน้ำมากที่สุดของมณฑลฉานซี โดยมีปริมาณน้ำต่อหัวเพียง 264.6 ลูกบาศก์เมตร ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ความขาดแคลนน้ำระดับสากลที่ 500 ลูกบาศก์เมตรมาก ปริมาณน้ำทั้งหมดในปี 2022 อยู่ที่ 743 ล้านลูกบาศก์เมตร
ทรัพยากรที่ดิน
ข้อมูลปี 2022 ระบุว่า เมืองเซียนหยางมีพื้นที่เพาะปลูก 290,976.40 เฮกตาร์ พื้นที่สวนผลไม้ 178,619.29 เฮกตาร์ พื้นที่ป่า 322,606.96 เฮกตาร์ พื้นที่ทุ่งหญ้า 61,080.71 เฮกตาร์ และพื้นที่ชุ่มน้ำ 3,505.41 เฮกตาร์
ทรัพยากรแร่
เมืองเซียนหยางมีการค้นพบแร่ธาตุ 24 ชนิด แร่ที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจมากที่สุดคือถ่านหิน โดยมีปริมาณสำรองที่พิสูจน์แล้ว 10.1 พันล้านตัน กระจุกตัวอยู่ในปินโจว ฉางหวู่ ซุนยี่ ชุนฮวา และหย่งโช่ว ปริมาณสำรองหินปูนคาดว่าอยู่ที่ 300 พันล้านลูกบาศก์เมตร โดยมีปริมาณแคลเซียมคาร์บอเนตมากกว่า 97% ทรัพยากรอื่นๆ ได้แก่ พลังงานความร้อนใต้พิภพ น้ำแร่ และดินเหนียวสำหรับทำอิฐ ณ เดือนมิถุนายน 2566 เมืองนี้มีวิสาหกิจเหมืองแร่ 116 แห่ง
ทรัพยากรป่าไม้และทุ่งหญ้า
ข้อมูลปี 2023 ระบุว่า เมืองเซียนหยางมีพื้นที่ป่าไม้ 4.9485 ล้านหมู่ พื้นที่ป่า 3.6195 ล้านหมู่ อัตราการปกคลุมของป่าอยู่ที่ 38.81% และปริมาณไม้ดิบ 14.52 ล้านลูกบาศก์เมตร นอกจากนี้ เมืองยังมีอุทยานพื้นที่ชุ่มน้ำแห่งชาติ 5 แห่ง และเขตอนุรักษ์ธรรมชาติ 3 แห่ง
ทรัพยากรชีวภาพ
เมืองเซียนหยางตั้งอยู่ในเขตพืชพรรณพาลีอาร์กติก โดยมีพันธุ์ไม้เด่น ได้แก่ สนจีน (Pinus tabulaeformis) และสนไซเปรสจีน (Platycladus orientalis) เมืองนี้ได้ระบุต้นไม้โบราณและต้นไม้สำคัญไว้ 23,073 ต้น รวมถึงต้นไม้ที่มีอายุมากกว่า 1,000 ปี จำนวน 43 ต้น นอกจากนี้ยังพบเห็นนกประมาณ 140 ชนิด และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมากกว่า 40 ชนิด รวมถึงสัตว์คุ้มครองระดับชาติ เช่น เสือดาวทอง นกกระทาใหญ่ นกกระสาปากดำ และนกอินทรีทอง
ทรัพยากรทางการแพทย์
เมืองเซียนหยางมีสมุนไพรจีน 626 ชนิด โดยส่วนใหญ่เป็นพืชตระกูลถั่ว แอสเตอร์ และหญ้า ชนิดที่สำคัญ ได้แก่ แอสตรากาลัส เรห์มาเนีย รากไอซาติส เกลเนีย ซีบัคธอร์น และพุทรา ส่วนชนิดที่ปลูกเพื่อการเกษตร ได้แก่ ยูคอมเมีย อะคิแรนเทส แองเจลิกา และแกสโทรเดีย อีลาตา
ทรัพยากรความร้อนใต้พิภพ
ในปี 2022 เมืองเซียนหยางมีปริมาณน้ำร้อนใต้ดินสำรองถึง 250 พันล้านลูกบิดเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 1,000 ตารางกิโลเมตร น้ำแร่ความร้อนใต้ดินนี้อุดมไปด้วยเรดอน กำมะถัน ลิเธียม และสตรอนเทียม ซึ่งตรงตามมาตรฐานน้ำแร่ทางการแพทย์คุณภาพสูง ในปี 2006 กระทรวงที่ดินและทรัพยากรได้ประกาศให้เซียนหยางเป็น "เมืองความร้อนใต้ดิน" แห่งแรกของจีน
หน่วยงานบริหาร
ณ เดือนตุลาคม พ.ศ. 2568 เซียนหยางบริหาร 3 เขต (ชิงตู เว่ยเฉิง หยางหลิง) 9 มณฑล (หวู่กง ซิงผิง จิงหยาง ซานหยวน ลี่ฉวน เฉียน หยงโชว ปินโจว ฉางหวู่ ซุนยี่ ชุนหัว) และเมืองระดับเทศมณฑล 2 แห่ง หน่วยงานเทศบาลอยู่ที่เลขที่ 6 ถนนกลางเว่ยหยาง
การเมือง
ประชากร
ขนาดประชากร
ณ สิ้นปี 2025 ประชากรของเมืองเซียนหยางมีจำนวน 4,037,700 คน ลดลง 42,900 คน อัตราการขยายตัวของเมืองอยู่ที่ 62.83% อัตราการเกิดอยู่ที่ 4.58‰ อัตราการตายอยู่ที่ 8.31‰ และอัตราการเติบโตตามธรรมชาติอยู่ที่ −3.73‰ จากการสำรวจสำมะโนประชากรปี 2020 อัตราส่วนเพศชายต่อเพศหญิงอยู่ที่ 103.45 โดยมี 17.43% อยู่ในช่วงอายุ 0-14 ปี 61.07% อยู่ในช่วงอายุ 15-59 ปี และ 21.50% อยู่ในช่วงอายุ 60 ปีขึ้นไป
กลุ่มชาติพันธุ์
เมืองเซียนหยางเป็นพื้นที่ที่มีหลายเชื้อชาติ โดยมีกลุ่มชาติพันธุ์ 36 กลุ่ม ส่วนใหญ่เป็นชาวฮั่น ส่วนชนกลุ่มน้อยมีจำนวนประมาณ 12,000 คน ส่วนใหญ่เป็นชาวหุย กระจายอยู่ตามอำเภอและเขตต่างๆ ของเมือง
ภาษา
ภาษาถิ่นของเซียนหยางส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มย่อยกวานจงกลางที่ราบกลาง โดยมีบางพื้นที่อยู่ในกลุ่มย่อยฉินหลง ประเด็นสำเนียงหลัก ได้แก่ ภาษาเมือง ภาษาเหยาเตี้ยน ภาษาซิงผิง ภาษาอู๋กง ภาษาลี่ฉวน ภาษาเฉียนเซียน ภาษาหย่งโส่ว ภาษาหนานปินและเป่ยปิน (ปินโจว) ภาษาฉางหวู่ ภาษาซุนยี่ ภาษาชุนหัว ภาษาจิงหยาง และภาษาซานหยวน
ความเชื่อทางศาสนา
ศาสนาหลักทั้งห้า ได้แก่ คาทอลิก โปรเตสแตนต์ พุทธศาสนา ลัทธิเต๋า และอิสลาม ล้วนมีอยู่ในเซียนหยาง ศาสนาคาทอลิกเข้ามาในปลายราชวงศ์หมิง โดยวาติกันได้ก่อตั้งสังฆมณฑลในซานหยวนในปี 1931 และสร้างโบสถ์ที่ใหญ่ที่สุดในกวนจงในเวลานั้น ณ ปี 1994 มีโบสถ์คาทอลิก 47 แห่ง มีผู้ศรัทธา 34,055 คน สถานที่ประกอบพิธีกรรมของโปรเตสแตนต์ 91 แห่ง มีผู้ศรัทธา 28,135 คน วัดพุทธ 16 แห่ง วัดเต๋า 8 แห่ง และมัสยิด 7 แห่ง
เศรษฐกิจ
ภาพรวม
เซียนหยางเป็นส่วนสำคัญของเขตเศรษฐกิจกวนจง-เทียนสุ่ย และมหานครนานาชาติซีอาน-เซียนหยาง เขตเทคโนโลยีขั้นสูงเซียนหยางเป็นเขตพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูงระดับชาติ และเป็นนิคมอุตสาหกรรมอุปกรณ์แสดงผลแห่งชาติแห่งเดียวในภาคตะวันตกของจีน ในปี 2568 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) อยู่ที่ 310.453 พันล้านหยวน (ประมาณ 43.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 5.5% GDP ต่อหัวอยู่ที่ 76,482 หยวน (ประมาณ 10,707 ดอลลาร์สหรัฐ) การลงทุนในสินทรัพย์ถาวรเติบโต 5.7% รายได้จากงบประมาณแผ่นดินอยู่ที่ 11.817 พันล้านหยวน รายได้สุทธิต่อหัวอยู่ที่ 33,775 หยวน (ประมาณ 4,740 ดอลลาร์สหรัฐ) โดยประชากรในเมืองมีรายได้เฉลี่ย 49,332 หยวน (ประมาณ 6,940 ดอลลาร์สหรัฐ) และประชากรในชนบทมีรายได้เฉลี่ย 18,849 หยวน (ประมาณ 2,650 ดอลลาร์สหรัฐ)
อุตสาหกรรมหลัก
เมืองเซียนหยางเป็นฐานการผลิตธัญพืช แอปเปิล และผักขนาดใหญ่ระดับชาติ ในปี 2025 มูลค่าเพิ่มรวมของภาคเกษตรกรรม ป่าไม้ ปศุสัตว์ และประมงอยู่ที่ 48.031 พันล้านหยวน พื้นที่เพาะปลูกธัญพืชมี 5.2425 ล้านหมู่ ผลผลิตรวม 1.826 ล้านตัน สวนแอปเปิลครอบคลุมพื้นที่ 2.5016 ล้านหมู่ ผลผลิต 4.9091 ล้านตัน เมืองนี้ได้พัฒนาแบรนด์ระดับภูมิภาค เช่น "แอปเปิลแดงเซียนหยางมาหลาน" และ "ชาเซียนหยางฟู่" โดยมีแบรนด์สินค้าเกษตรมากกว่า 100 แบรนด์ รวมถึงผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นสินค้าบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ระดับชาติ 13 รายการ
อุตสาหกรรมรอง
เซียนหยางเป็นฐานอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ที่ใหญ่ที่สุดในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน และเป็นฐานอุตสาหกรรมพลังงาน เคมี และสิ่งทอที่สำคัญในมณฑลฉานซี ในปี 2025 มูลค่าเพิ่มทางอุตสาหกรรมโดยรวมเติบโต 8.2% โดยมูลค่าเพิ่มทางอุตสาหกรรมขนาดใหญ่เติบโต 9.0% มูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมพลังงานเติบโต 12.3% และอุตสาหกรรมที่ไม่ใช่พลังงานเติบโต 4.3% ผลผลิตรวมของอุตสาหกรรมการก่อสร้างอยู่ที่ 94.812 พันล้านหยวน
อุตสาหกรรมบริการ
อีคอมเมิร์ซ โลจิสติกส์สมัยใหม่ และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม เป็นจุดแข็งของภาคบริการของเมืองเซียนหยาง ในปี 2568 มูลค่าเพิ่มของการค้าส่งและค้าปลีกอยู่ที่ 38.34 พันล้านหยวน (เพิ่มขึ้น 7.2%) การขนส่งและคลังสินค้าอยู่ที่ 11.093 พันล้านหยวน (เพิ่มขึ้น 12.0%) และภาคการเงินอยู่ที่ 14.27 พันล้านหยวน ยอดขายปลีกสินค้าอุปโภคบริโภครวมอยู่ที่ 96.574 พันล้านหยวน (เพิ่มขึ้น 7.0%) รายได้จากอุตสาหกรรมไปรษณีย์อยู่ที่ 5.911 พันล้านหยวน (เพิ่มขึ้น 45.3%) โดยมีปริมาณการจัดส่งด่วน 924 ล้านชิ้น (เพิ่มขึ้น 85.8%) เงินฝากของสถาบันการเงินอยู่ที่ 582.831 พันล้านหยวน และเงินกู้ 341.961 พันล้านหยวน รายได้จากเบี้ยประกันภัยอยู่ที่ 10.38 พันล้านหยวน
กิจการสังคม
การศึกษา
ณ สิ้นปี 2025 เมืองเซียนหยางมีโรงเรียนมัธยมศึกษา 263 แห่ง โรงเรียนอาชีวศึกษา 22 แห่ง โรงเรียนประถมศึกษา 466 แห่ง และโรงเรียนอนุบาล 621 แห่ง มหาวิทยาลัยเกษตรและป่าไม้ตะวันตกเฉียงเหนือ ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองหยางหลิง เป็นมหาวิทยาลัยในเครือกระทรวงศึกษาธิการที่ได้รับการจัดอันดับ "985" และ "211" โดยมี 14 สาขาวิชาอยู่ในกลุ่ม 1% แรกของโลกตามดัชนี ESI
การดูแลสุขภาพ
ในปี 2025 เมืองเซียนหยางมีสถานพยาบาล 4,264 แห่ง รวมถึงโรงพยาบาล 163 แห่ง (6 แห่งเป็นโรงพยาบาลระดับ III-A) มีเตียงผู้ป่วย 32,771 เตียง และบุคลากรทางการแพทย์ 42,946 คน โรงพยาบาลประชาชนแห่งแรกของเซียนหยาง ซึ่งก่อตั้งขึ้นในปี 1939 เป็นโรงพยาบาลครบวงจรระดับ III-A มีเตียงผู้ป่วย 1,500 เตียง และบุคลากร 2,200 คน
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ในปี 2025 มีการอนุมัติสิทธิบัตร 4,710 ฉบับ ซึ่งรวมถึงสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ 1,050 ฉบับ เมืองนี้ได้รับการอนุมัติให้เป็นเมืองนำร่องระดับชาติสำหรับการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัลของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME)
วัฒนธรรม
เมืองเซียนหยางมีพิพิธภัณฑ์ 41 แห่ง ศูนย์วัฒนธรรม 14 แห่ง ห้องสมุดสาธารณะ 14 แห่ง (หนังสือ 2.3017 ล้านเล่ม) และครอบคลุมการออกอากาศทางวิทยุและโทรทัศน์ถึง 99.9% พิพิธภัณฑ์เซียนหยาง ก่อตั้งขึ้นในปี 1962 ณ บริเวณวัดขงจื๊อสมัยราชวงศ์หมิง เป็นพิพิธภัณฑ์ระดับสองของประเทศที่มีโบราณวัตถุมากกว่า 160,000 ชิ้น
กีฬา
ในปี 2025 เมืองเซียนหยางได้จัดกิจกรรมกีฬา 191 รายการ โดยครอบคลุมพื้นที่ "วงออกกำลังกาย 15 นาที" ในเขตเมืองได้ 100%
ประกันสังคม
ในปี 2025 มีการสร้างงานในเมืองใหม่ 45,032 ตำแหน่ง ระบบประกันบำนาญขั้นพื้นฐานครอบคลุมคนงานในเมือง 980,100 คน และผู้อยู่อาศัยในชนบท 2.2782 ล้านคน ระบบประกันสุขภาพขั้นพื้นฐานครอบคลุม 3.8141 ล้านคน เมืองนี้ให้ความช่วยเหลือชั่วคราวแก่ 20,142 คน และสวัสดิการผู้พิการแก่ผู้พิการ 39,516 คน
การขนส่ง
ภาพรวม
เมืองซีอานหยางตั้งอยู่ใจกลางทางภูมิศาสตร์ของจีน ห่างจากเมืองหลวงของ 9 มณฑลประมาณ 500 กิโลเมตร มีทางรถไฟความเร็วสูง 2 สาย (ซีอาน-เป่าจี และหยินฉวน-ซีอาน) ทางรถไฟธรรมดา 4 สาย ทางด่วน 11 สาย และรถไฟฟ้าใต้ดินสาย 1 ของซีอานที่วิ่งเข้าสู่ตัวเมือง สนามบินนานาชาติซีอานซีอานหยาง ซึ่งเป็นหนึ่งใน 10 สนามบินที่ดีที่สุดของจีน อยู่ห่างจากใจกลางเมืองไม่ถึง 20 กิโลเมตร
ทางหลวง
ณ สิ้นปี 2025 เครือข่ายทางหลวงของเมืองเซียนหยางมีระยะทางรวม 17,638 กิโลเมตร ซึ่งรวมถึงทางด่วน 597 กิโลเมตร ทุกอำเภอเชื่อมต่อกันด้วยทางด่วน และหมู่บ้านในเขตการปกครองทุกแห่งมีถนนลาดยางครบ 100%
ทางรถไฟ
เมืองเซียนหยางมีทางรถไฟความเร็วสูง 2 สาย และทางรถไฟธรรมดา 4 สาย โดยมีสถานีที่เปิดให้บริการ 35 แห่ง (สถานีผู้โดยสาร 14 แห่ง สถานีขนส่งสินค้า 21 แห่ง) สถานีเซียนหยาง ซึ่งสร้างขึ้นในปี 1936 เป็นสถานีระดับ 2 บนเส้นทางหลงไห่และเซียนถง
การบิน
สนามบินนานาชาติซีอานเซียนหยางเป็นสนามบินระดับ 4F มีรันเวย์ 2 แห่ง (3,000×45 เมตร และ 3,800×60 เมตร) สามารถรองรับเครื่องบินแอร์บัส A380 ได้ มีอาคารผู้โดยสาร 3 หลัง รวมพื้นที่ 350,000 ตารางเมตร จุดจอดเครื่องบิน 127 จุด และสะพานเทียบเครื่องบิน 44 แห่ง ในปี 2023 สนามบินแห่งนี้รองรับผู้โดยสาร 41.3712 ล้านคน (อันดับ 9 ของประเทศ) สินค้า 265,800 ตัน (อันดับ 13) และการเคลื่อนที่ของเครื่องบิน 310,500 เที่ยว (อันดับ 8)
ระบบขนส่งสาธารณะ
ณ สิ้นปี 2025 เมืองเซียนหยางมีรถโดยสารประจำทาง 804 คัน (เป็นรถไฟฟ้าล้วน 780 คัน) และรถแท็กซี่ 1,719 คัน โดยมีผู้โดยสารใช้บริการปีละ 102.7 ล้านคน
วัฒนธรรม
ภาพรวม
เซียนหยางเป็นเมืองประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติ เป็นสถานีแรกของเส้นทางสายไหมโบราณและเป็นแหล่งกำเนิดของวัฒนธรรมฉิน-ฮั่น เป็นที่รู้จักในฐานะ "เมืองหลวงจักรวรรดิแห่งแรกของจีน" และ "เมืองหลวงแห่งพีระมิดของจีน" มีโบราณสถานและแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม 5,313 แห่ง ตั้งแต่สมัยราชวงศ์โจวตะวันตกจนถึงราชวงศ์ถัง มีจักรพรรดิ 27 พระองค์ถูกฝังอยู่ที่เซียนหยาง รวมถึงจักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นตะวันตก 9 ใน 11 พระองค์ และสุสานราชวงศ์ถัง 9 ใน 18 แห่ง เมืองนี้มีโครงการมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติ 4 โครงการ และระดับมณฑล 68 โครงการ
อาหาร
บะหมี่เป็นอาหารขึ้นชื่อของเมืองเซียนหยาง ในปี 2019 เซียนหยางได้รับการยกย่องให้เป็น "เมืองหลวงแห่งอาหารบะหมี่ระดับนานาชาติ" โดยสหพันธ์อาหารจีนโลก อาหารขึ้นชื่อได้แก่ บะหมี่หุยตง บะหมี่ริบบิ้นเลือด บะหมี่ดอกธง (ฉีฮวาเมี่ยน) บะหมี่สี่ด้าน และบะหมี่น้ำเปรี้ยว บะหมี่ดอกธงมีประวัติยาวนานกว่า 700 ปีในอำเภออู่กง ได้ชื่อมาจากชิ้นไข่และต้นหอมรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานที่คล้ายธงขนาดเล็ก ขนมปังเมฆซิงผิง (หยุนหยุนโม) หรือที่เรียกว่า "ขนมปังแก้ว" เป็นขนมขบเคี้ยวกรอบๆ ของท้องถิ่น
ศุลกากร
เทศกาลโคมไฟภูเขาปินโจวเป็นประเพณีเทศกาลโคมไฟที่มีอายุมากกว่า 1,300 ปี และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของชาติในปี 2014 ในช่วงเทศกาล (วันที่ 14-16 ของเดือนแรกตามปฏิทินจันทรคติ) จะมีการจุดโคมไฟน้ำมันกว่า 1,000 ดวงในซอกหน้าผาที่ภูเขาหัวกั่วซานในปินโจว โดยจัดเรียงเป็นรูปแบบวัด เจดีย์ กลุ่มดาวหมีใหญ่ และซุ้มประตู
การแสดงศิลปะพื้นบ้านเซียนหยาง (Xianyang folk shehuo) เป็นการแสดงศิลปะพื้นบ้านตามฤดูกาลที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ประกอบด้วยการแสดงกายกรรม (xinzi), การเดินบนไม้ค้ำ, การรำม้าไม้ไผ่, การรำสิงโต และโคมไฟมังกร ส่วนเกมต้าก่า ("กอล์ฟเซียนหยาง") เป็นเกมตีไม้และตอกหมุดแบบดั้งเดิมที่ได้รับความนิยมทางตอนใต้ของแม่น้ำเว่ย
ศิลปะ
เมืองเซียนหยางมีประเพณีทางดนตรีมายาวนาน โดยมีสำนักดนตรี (เย่ว์ฟู่) ก่อตั้งขึ้นในสมัยราชวงศ์ฉิน ดนตรีพื้นบ้านประกอบด้วยดนตรีเป่าซาวน่า ดนตรีเป่าปี่ และดนตรีตีกลอง นอกจากนี้ เมืองนี้ยังมีประเพณีอันยาวนานด้านการเต้นรำ กายกรรม และการเล่าเรื่อง (ฉวี๋ย) อีกด้วย
อาหารท้องถิ่นขึ้นชื่อ
บ้านแบบดั้งเดิม
ทางตอนใต้ของเซียนหยางมีลักษณะเด่นคือบ้านแบบกวนจง (fangzi banbian gai) ซึ่งบ้านที่อยู่ติดกันจะใช้กำแพงด้านหลังร่วมกัน และน้ำฝนจะไหลลงสู่ลานบ้านของแต่ละครอบครัว ส่วนทางตอนเหนือของเซียนหยางมีบ้านถ้ำแบบดั้งเดิม (yaodong) ซึ่งรวมถึงบ้านถ้ำที่อยู่บนหน้าผา บ้านถ้ำที่มีลานบ้านต่ำกว่าระดับพื้นดิน และบ้านถ้ำก่ออิฐแบบแยกเดี่ยว คฤหาสน์ของเจ้าของที่ดินที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดีจากสมัยราชวงศ์หมิงและชิง ได้แก่ คฤหาสน์ถังเจียในซุนยี่ และคฤหาสน์โจวเจียในซานหยวน
สถานที่ทางประวัติศาสตร์
ณ ปี 2023 เมืองเซียนหยางมีโบราณสถานและแหล่งท่องเที่ยว 5,313 แห่ง รวมถึงซากปรักหักพังโบราณ 1,037 แห่ง สุสานโบราณ 1,135 แห่ง อาคารโบราณ 247 แห่ง และหน่วยงานที่ได้รับการคุ้มครองในระดับต่างๆ 340 แห่ง (ระดับชาติ 22 แห่ง ระดับมณฑล 93 แห่ง) สถานที่สำคัญ ได้แก่ ซากปรักหักพังเมืองเซียนหยางสมัยราชวงศ์ฉิน เขื่อนหัวคลองเจิ้งกัว ซากปรักหักพังพระราชวังกันฉวนสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก สุสานเหมาหลิง (จักรพรรดิอู่แห่งราชวงศ์ฮั่น) สุสานจ้าวหลิง (จักรพรรดิไท่จงแห่งราชวงศ์ถัง) และถ้ำพระพุทธรูปใหญ่ในเมืองปินโจว
มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
ณ ปี 2022 เมืองเซียนหยางมีโครงการมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติ 4 โครงการ ระดับจังหวัด 68 โครงการ ระดับเทศบาล 198 โครงการ และระดับอำเภอ 497 โครงการ โดยมีผู้สืทอดมรดกที่เป็นตัวแทนระดับชาติ 2 คน และระดับจังหวัด 34 คน
หมู่บ้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติ
หมู่บ้านโบเช่ในอำเภอซานหยวนเป็นหมู่บ้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 1,600 ปี เป็นที่รู้จักในฐานะ "พิพิธภัณฑ์สถาปัตยกรรมดินอัด" ของจีน มีบ้านถ้ำที่มีลานภายใน 780 แห่ง รวมถึงบ้านถ้ำแบบลานใต้ดิน 225 แห่ง ทำให้เป็นหมู่บ้านถ้ำใต้ดินที่สำคัญที่สุดในประเทศจีน
หมู่บ้านดั้งเดิม
ข้อมูลปี 2023 ระบุว่า เซียนหยางมีหมู่บ้านดั้งเดิมระดับชาติ 13 แห่ง และหมู่บ้านดั้งเดิมระดับจังหวัด 30 แห่ง
จุดชมวิว
ภาพรวม
เซียนหยางเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญที่ได้รับการกำหนดให้เป็นหนึ่งในเมืองท่องเที่ยวดีเด่นแห่งแรกของจีนในปี 1998 ณ เดือนมีนาคม 2024 เมืองนี้มีแหล่งท่องเที่ยวระดับ A จำนวน 48 แห่ง (ระดับ 5A 1 แห่ง ระดับ 4A 10 แห่ง และระดับ 3A 28 แห่ง) ซึ่งรวมถึงพิพิธภัณฑ์สุสานเฉียนหลิง พิพิธภัณฑ์เหมาหลิง และพิพิธภัณฑ์จ้าวหลิง ในปี 2023 เซียนหยางต้อนรับนักท่องเที่ยวชาวจีน 87.9885 ล้านคน (เพิ่มขึ้น 151.1%) สร้างรายได้จากการท่องเที่ยว 56.512 พันล้านหยวน (เพิ่มขึ้น 211.4%)
สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ
ฝ่ายประชาสัมพันธ์ภายนอก
เมืองเซียนหยางได้สร้างความร่วมมือและความสัมพันธ์ทางการค้ากับ 106 ประเทศและภูมิภาค และมีความสัมพันธ์เมืองพี่เมืองน้องกับ 12 เมืองใน 7 ประเทศตามเส้นทาง "หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง" ซึ่งรวมถึงเมืองเลอม็อง (ฝรั่งเศส) และเมืองอึยซองกุน (เกาหลีใต้)
บุคคลสำคัญ
โบราณ
ทันสมัยและร่วมสมัย
ตำแหน่งกิตติมศักดิ์
ข้อมูลการเดินทางอาจมีการเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบเวลาเปิดทำการ การสำรองที่นั่ง และข้อกำหนดในการเข้าประเทศก่อนเดินทาง




พูดคุยเรื่องเที่ยว
เริ่มต้นบทสนทนาด้วยเคล็ดลับที่เป็นประโยชน์หรือคำถาม