เมืองซีอาน
ซีอาน (Xi'an City) หรือที่รู้จักกันในชื่อฉางอาน (Chang'an) และฮ่าวจิง (Haojing) เป็นเมืองหลวงของมณฑลฉานซี (Shaanxi) เป็นเมืองระดับรองของมณฑล เป็นเมืองขนาดใหญ่ และเป็นเมืองหลักของเขตมหานครซีอาน ตั้งอยู่ใจกลางที่ราบกวนจง (Guanzhong Plain) ในมณฑลฉานซี
ซีอาน
เมืองซีอาน หรือที่รู้จักกันในชื่อฉางอานและฮ่าวจิง เป็นเมืองหลวงของมณฑลฉานซี เป็นเมืองระดับรองของมณฑล เป็นเมืองขนาดใหญ่ และเป็นเมืองศูนย์กลางของเขตมหานครซีอาน ตั้งอยู่ใจกลางที่ราบกวนจงในมณฑลฉานซี มีแม่น้ำเหลืองอยู่ทางทิศตะวันออกและเทือกเขาฉินหลิงอยู่ทางทิศใต้ ภูมิประเทศของเมืองสูงทางทิศใต้และต่ำทางทิศเหนือ มีลักษณะเป็นที่ราบและภูเขาสลับกัน มีสภาพภูมิอากาศแบบมรสุมภาคพื้นทวีปอบอุ่นกึ่งชื้น พื้นที่ทั้งหมดของเมืองคือ 10,108 ตารางกิโลเมตร ณ สิ้นปี 2025 เมืองนี้บริหารจัดการเขตเทศบาล 11 เขตและอำเภอ 2 แห่ง มีประชากรอาศัยอยู่ถาวร 13.2363 ล้านคน แม่น้ำเว่ย จิง เฟิง เหลา จู ฮ่าว ฉาน และปา ไหลผ่านรอบเมืองซีอาน ซึ่งทั้งหมดอยู่ในระบบแม่น้ำเหลือง ซีอานเป็นจุดเริ่มต้นของ "เส้นทางสายไหม" หนึ่งในแหล่งกำเนิดอารยธรรมจีนและชาติจีน เป็นหนึ่งในเมืองประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งชาติแห่งแรกๆ และได้รับสถานะ "เมืองประวัติศาสตร์โลก" (ได้รับการกำหนดโดย UNESCO ในปี 1981) เทียบเท่ากับเมืองโบราณต่างๆ เช่น โรม เอเธนส์ และไคโร วัฒนธรรมซีอานเป็นองค์ประกอบสำคัญของวัฒนธรรมจีน มีสถานที่ท่องเที่ยวระดับ 5A ของประเทศ 5 แห่งในซีอาน ได้แก่ พิพิธภัณฑ์สุสานจักรพรรดิฉินซีฮวง แหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมพระราชวังหัวชิงแห่งมณฑลฉานซี เจดีย์ห่านป่าซีอานและแหล่งท่องเที่ยวสวนสวรรค์ถัง กำแพงเมืองซีอานและแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเป่ยหลิน (ป่าศิลา) และอุทยานมรดกแห่งชาติพระราชวังต้าหมิง ซีอานมีประวัติศาสตร์เมืองยาวนานกว่า 3,100 ปี และเป็นเมืองหลวงของประเทศมานานกว่า 1,100 ปี โดยมี 13 ราชวงศ์ (ราชวงศ์โจวตะวันตก, ราชวงศ์ฉิน, ราชวงศ์ฮั่นตะวันตก, ราชวงศ์ซิน, ราชวงศ์ฮั่นตะวันออก, ราชวงศ์จินตะวันตก, ราชวงศ์จ้าวเดิม, ราชวงศ์ฉินเดิม, ราชวงศ์ฉินตอนปลาย, ราชวงศ์เว่ยตะวันตก, ราชวงศ์โจวเหนือ, ราชวงศ์สุย และราชวงศ์ถัง) ตั้งเมืองหลวงอยู่ที่นี่ แหล่งโบราณคดีมนุษย์วานรหลานเทียนในซีอานพบกะโหลกศีรษะมนุษย์ที่มีอายุย้อนหลังไปถึง 1.63 ล้านปี เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 1949 ซีอานได้รับการปลดปล่อย เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน 1954 ซีอานกลายเป็นเมืองภายใต้การปกครองโดยตรงของมณฑลฉานซี ในเดือนมกราคม 2018 "แผนพัฒนาเมืองแบบกลุ่มก้อนที่ราบกวนจง" ได้เสนอให้ "สร้างซีอานให้เป็นเมืองศูนย์กลางของประเทศ" เมื่อวันที่ 22 มกราคม 2568 สภาแห่งรัฐได้อนุมัติว่า "ซีอานเป็นเมืองหลวงของมณฑลฉานซี เป็นเมืองศูนย์กลางที่สำคัญในภาคตะวันตก เป็นเมืองประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมระดับชาติ เป็นศูนย์กลางการคมนาคมขนส่งแบบครบวงจรระดับนานาชาติ และเป็นศูนย์กลางการวิจัยและศึกษาทางวิทยาศาสตร์ระดับชาติ" ในเดือนมีนาคม 2569 ซีอานได้รับการคัดเลือกให้เป็นหนึ่งในเมืองแรกๆ ที่ได้รับการอนุมัติให้จัดตั้งเขตสาธิตอุตสาหกรรมใหม่ระดับชาติ ในปี 2568 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของซีอานอยู่ที่ 1,390.267 พันล้านหยวน (ประมาณ 193.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 4.7% จากปีก่อนหน้าในราคาคงที่
วิวัฒนาการของชื่อ
ในสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก เมืองซีอานมีชื่อว่า "เฟิงฮ่าว" ซึ่งเป็นชื่อที่รวมกันของเมืองเฟิงจิงและฮ่าวจิง ที่สร้างขึ้นแยกกันโดยกษัตริย์เหวินแห่งราชวงศ์โจวและกษัตริย์อู่แห่งราชวงศ์โจว ในปี 202 ก่อนคริสต์ศักราช หลังจากที่หลิวปังสถาปนาราชวงศ์ฮั่นตะวันตก เขาได้ย้ายซีอานมาเป็นเมืองหลวงและตั้งชื่อว่า "ฉางอาน" ซึ่งหมายถึง "สันติสุขและความมั่นคงที่ยั่งยืน" ในปี 9 หลังคริสต์ศักราช จอมพลหวังหมังได้ประกาศตนเองเป็นจักรพรรดิและเปลี่ยนชื่อเมืองหลวงฉางอานเป็น "ฉางอาน" (โดยใช้อักษรจีนที่แตกต่างกันซึ่งมีความหมายว่า "สันติสุขที่คงอยู่") ในปี 582 หลังคริสต์ศักราช จักรพรรดิเหวินแห่งราชวงศ์สุยได้สั่งให้สร้างเมืองหลวงใหม่ คือ เมืองต้าซิง บนพื้นที่ซึ่งปัจจุบันคือเมืองซีอาน ทางตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองฉางอานในสมัยราชวงศ์ฮั่น หลังจากราชวงศ์ถังได้สถาปนาเมืองหลวงที่ฉางอานแล้ว ก็ได้เปลี่ยนชื่อเมืองต้าซิงของราชวงศ์สุยเป็นเมืองฉางอาน และดำเนินการปรับปรุงและขยายเมือง
ในช่วงต้นราชวงศ์หยวน มีการใช้ชื่อว่าเขตปกครองจิงจ้าว ในปีที่ 16 ของรัชสมัยจือหยวน (ค.ศ. 1279) เขตปกครองจิงจ้าวได้เปลี่ยนชื่อเป็นถนนอันซี ในปีที่ 1 ของรัชสมัยหวงชิง (ค.ศ. 1312) ถนนอันซีได้เปลี่ยนชื่อเป็นถนนเฟิงหยวน หลังจากสถาปนาราชวงศ์หมิง จูหยวนจางได้เปลี่ยนชื่อถนนเฟิงหยวนเป็น "ซีอาน" และตั้งแต่นั้นมา ชื่อ "ซีอาน" ก็ถูกใช้มาอย่างต่อเนื่อง ในปีที่ 2 ของสาธารณรัฐจีน (ค.ศ. 1913) รัฐบาลเป่ยหยางได้ประกาศใช้ "พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการรวมองค์กรของสำนักงานบริหารพิเศษส่วนกลางและสำนักงานบริหารส่วนท้องถิ่นทุกระดับ" โดยกำหนดให้ "ยกเลิกเขตปกครองและจัดตั้งเขตการปกครองย่อย" และพื้นที่ดังกล่าวจึงถูกเรียกว่าอำเภอฉางอาน
วิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์
ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน
เมื่อราวหนึ่งล้านปีก่อน มนุษย์ลิงหลานเทียนอาศัยและขยายพันธุ์อยู่ที่นี่ และในช่วงยุควัฒนธรรมหยางเสาเมื่อ 7,000 ปีก่อน ผู้คนยุคแรกเริ่มก็อาศัยอยู่ที่นี่ และโครงสร้างพื้นฐานของกำแพงเมืองก็เริ่มปรากฏขึ้น
ในสมัยราชวงศ์เซี่ย อาณาเขตของเมืองซีอานในปัจจุบันประกอบด้วยรัฐหู (ในเขตหูอี้ในปัจจุบัน) และรัฐหลัว (ในอำเภอโจวจือในปัจจุบัน) ในปีที่ 2 แห่งรัชสมัยของจักรพรรดิฉีแห่งเซี่ย (ประมาณศตวรรษที่ 21 ก่อนคริสต์ศักราช) จักรพรรดิฉีแห่งเซี่ยได้เอาชนะตระกูลหู (ชื่อรัฐโบราณ ในเขตหูอี้ในปัจจุบัน) ที่เมืองกาน (ทางเหนือของตำบลกานติง เขตหูอี้ในปัจจุบัน)
ในสมัยราชวงศ์ชาง อาณาเขตของเมืองซีอานในปัจจุบันประกอบด้วยรัฐต่างๆ ได้แก่ รัฐฟาง รัฐเฟิง รัฐฉง (ในเขตหูอี้และพื้นที่ฉางอานในปัจจุบัน) รัฐหู (ในอำเภอหลานเทียนในปัจจุบัน) รัฐฮ่าว (ในเขตหูอี้ในปัจจุบัน) รัฐหลี่ (ทางตะวันออกของเขตหลินถงในปัจจุบัน) และอื่นๆ ในปีที่ 19 แห่งรัชสมัยของพระเจ้าโจวแห่งราชวงศ์ชาง (ประมาณศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสต์ศักราช) พระเจ้าจี๋ฉาง กษัตริย์เหวินแห่งราชวงศ์โจว ได้พิชิตรัฐฉง (รัฐโบราณในพื้นที่ฉางอานและเขตหูอี้ในปัจจุบัน) ในปีต่อมา พระองค์ทรงสร้างเมืองเฟิงจิงบนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเฟิง และย้ายเมืองหลวงจากโจวหยวนในฉีซานมาที่นั่น อีกปีต่อมา พระองค์ทรงมีพระราชดำรัสให้พระเจ้าจี๋ฟา พระโอรสของพระองค์ สร้างเมืองฮ่าวจิงบนฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเฟิง เมืองหลวงทั้งสองแห่ง คือ เฟิงและฮ่าว รวมกันเรียกว่า จงโจว
ในรัชสมัยของพระเจ้าอู่แห่งโจว ปีที่ 11 (ประมาณศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสต์ศักราช) พระเจ้าอู่จี้ฟาได้พิชิตราชวงศ์ชางและสถาปนาราชวงศ์โจว ซึ่งในทางประวัติศาสตร์เรียกว่าราชวงศ์โจวตะวันตก ในช่วงราชวงศ์โจวตะวันตก เมืองซีอานถูกเรียกว่า "เฟิงฮ่าว" ซึ่งเป็นชื่อที่รวมกันของเฟิงจิงและฮ่าวจิง ที่สร้างขึ้นแยกกันโดยพระเจ้าเหวินแห่งโจวและพระเจ้าอู่แห่งโจว รัฐบริวารในบริเวณนี้ในช่วงราชวงศ์โจวตะวันตก ได้แก่ รัฐตู้ (ใกล้หมู่บ้านตู้เฉิง อำเภอยันตาในปัจจุบัน) และรัฐฮั่น (ในอำเภอเว่ยหยางในปัจจุบัน)
ราชวงศ์ฉิน ฮั่น ไปจนถึงราชวงศ์เหนือและใต้
ในปีที่ 26 แห่งรัชสมัยของฉินซีฮวง (221 ปีก่อนคริสตกาล) จักรพรรดิองค์แรกแห่งราชวงศ์ฉินได้รวมจีนเป็นหนึ่งเดียว และกษัตริย์อิงเจิ้งแห่งฉินได้ประกาศตนเองเป็นจักรพรรดิองค์แรก พระองค์ทรงกำหนดมาตรฐานการเขียน เงินตรา และมาตรวัดต่างๆ พระองค์ทรงนำระบบมณฑลและอำเภอมาใช้ โดยแบ่งประเทศออกเป็น 36 มณฑล ตำแหน่งเน่ยซือถูกจัดตั้งขึ้นเพื่อปกครองอำเภอต่างๆ ในเขตเมืองหลวง และพื้นที่การปกครองของเมืองซีอานในปัจจุบันอยู่ภายใต้เขตอำนาจของเน่ยซือ ในปีที่ 1 แห่งรัชสมัยของกษัตริย์ซีอิงแห่งฉิน (206 ปีก่อนคริสตกาล) กองทัพของหลิวปังได้ยกพลขึ้นบกที่ปาชาง (ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำปา) และราชวงศ์ฉินก็ล่มสลาย
ในปีที่ 2 แห่งรัชสมัยของกษัตริย์หลิวปังแห่งราชวงศ์ฮั่น (205 ปีก่อนคริสตกาล) หลิวปังได้เดินทางจากหนานเจิ้งไปยังลี่หยาง ภูมิภาคกวนจงถูกแบ่งออกเป็นสามมณฑล ได้แก่ จงตี้ เหวยหนาน และเหอชาง โดยพื้นที่ส่วนใหญ่ของซีอานอยู่ในมณฑลเหวยหนาน ในเดือนกุมภาพันธ์ ปีที่ 5 แห่งรัชสมัยของจักรพรรดิเกาจู่แห่งราชวงศ์ฮั่น (202 ปีก่อนคริสตกาล) หลิวปังได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิเกาจู่ ในเดือนพฤษภาคม พระองค์ได้สถาปนาเมืองหลวงที่กวนจง โดยประทับอยู่ที่ลี่หยางเป็นการชั่วคราว ในปีที่ 7 แห่งรัชสมัยของจักรพรรดิเกาจู่ (200 ปีก่อนคริสตกาล) เมืองหลวงถูกย้ายจากลี่หยางไปยังฉางอาน ระหว่างปี 194 ปีก่อนคริสตกาลถึง 190 ปีก่อนคริสตกาล กำแพงเมืองฉางอานได้สร้างเสร็จสมบูรณ์
ในปีที่ 3 แห่งรัชสมัยจูเช่อของราชวงศ์ฮั่น (ค.ศ. 8) หวังหมังขึ้นครองราชย์เป็นโอรสแห่งสวรรค์และเปลี่ยนชื่อราชวงศ์เป็นซิน ปีต่อมา ฉางอานได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นฉางอาน (โดยใช้อักษรจีนที่แตกต่างกันซึ่งมีความหมายว่า "สันติสุขนิรันดร์") ในฤดูใบไม้ผลิของปีที่ 4 แห่งรัชสมัยซินซื่อเจียนกัว (ค.ศ. 12) ฉางอานได้รับการกำหนดให้เป็นเมืองหลวงทางทิศตะวันตกและลั่วหยางเป็นเมืองหลวงทางทิศตะวันออก ในปีที่ 4 แห่งรัชสมัยซินตี้หวง (ค.ศ. 23) กองทัพป่าเขียวเข้ายึดฉางอาน หวังหมังถูกสังหารโดยตู้หวู่ และราชวงศ์ซินก็ล่มสลาย
ในปีที่ 2 แห่งรัชสมัยของหลิวซวน (ค.ศ. 24) หลิวซวนได้ย้ายเมืองหลวงจากลั่วหยางไปยังฉางอาน ในปีที่ 1 แห่งรัชสมัยเจี้ยนอู่ (ค.ศ. 25) หลิวซวนยอมจำนนต่อกองทัพคิ้วแดง และราชวงศ์ฮั่นตะวันออกได้ใช้ฉางอานเป็นเมืองหลวงทางตะวันตก ในปีที่ 1 แห่งรัชสมัยฉู่ผิง (ค.ศ. 190) แม่ทัพใหญ่ตงจั่วได้บีบบังคับจักรพรรดิเซียน หลิวเซี่ย ให้ย้ายเมืองหลวงจากลั่วหยางไปยังฉางอาน ตงจั่วถูกลู่ปู้สังหารในปี ค.ศ. 192 ในปีที่ 16 แห่งรัชสมัยเจี้ยนอาน (ค.ศ. 211) เฉาเฉาได้นำกองทัพเข้าโจมตีจางลู่ในฮั่นจง ขึ้นฝั่งที่ฉางอาน ยึดครองกวนจง และทิ้งแม่ทัพเซี่ยโหวหยวนไว้ประจำการที่ฉางอาน ในปี ค.ศ. 218 เฉาเฉาได้โจมตีฉู่ฮั่นและเข้ายึดฉางอาน ในปี ค.ศ. 311 จักรพรรดิฮั่นส่งกองทัพไปยึดฉางอาน และแต่งตั้งหลิวเหยาเป็นผู้ตรวจการแห่งหย่งโจวเพื่อประจำการที่ฉางอาน ในปี ค.ศ. 312 ได้มีการจัดตั้งสำนักงานบริหารสาขาขึ้นในฉางอาน และในปี ค.ศ. 316 หลิวเหยาได้โจมตีฉางอาน เมื่อเมืองขาดแคลนเสบียง จักรพรรดิมินแห่งราชวงศ์จินจึงยอมจำนนและถูกสังหารในปีถัดมา ราชวงศ์จินตะวันตกจึงล่มสลาย
ในปี ค.ศ. 319 จักรพรรดิหลิวเหยาแห่งราชวงศ์ฮั่นได้ย้ายเมืองหลวงจากปู่จื่อ (ปัจจุบันคืออำเภอซี มณฑลชานซี) ไปยังฉางอาน ในปี ค.ศ. 350 ฟู่เจี้ยน มหาจักรพรรดิและกษัตริย์แห่งสามราชวงศ์ฉินจากชนเผ่าตี้ ได้ประกาศตนเป็นแม่ทัพใหญ่แห่งกองทัพจินฝ่ายเหนือ ได้เอาชนะหวังหลาง แม่ทัพแห่งราชวงศ์จ้าวตอนปลาย และซือหม่าตู้หง และเข้ายึดฉางอาน ในปี ค.ศ. 351 ฟู่เจี้ยนได้ประกาศตนเป็นจักรพรรดิและมหาจักรพรรดิแห่งฉางอาน โดยใช้พระนามราชวงศ์ว่าต้าฉิน ซึ่งเป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ว่าราชวงศ์ฉินยุคแรก ในปี ค.ศ. 386 เหยาฉางได้ขึ้นครองราชย์ในฉางอาน โดยใช้พระนามราชวงศ์ว่าต้าฉิน ซึ่งเป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ว่าราชวงศ์ฉินตอนปลาย และเปลี่ยนชื่อฉางอานเป็นฉางอาน (โดยใช้อักษรจีนที่แตกต่างกัน) ในปี ค.ศ. 417 แม่ทัพใหญ่หลิวหยูแห่งราชวงศ์จินตะวันออกนำทัพขึ้นเหนือ เข้าสู่ฉางอานผ่านประตูผิงซั่ว เหยาหงยอมจำนน และราชวงศ์ฉินตอนปลายก็ล่มสลาย ในปี ค.ศ. 431 ราชวงศ์เว่ยเหนือได้สถาปนาเมืองหย่งโจวขึ้นใหม่ เปลี่ยนชื่อสำนักงานผู้ว่าการจิงจ้าวเป็นกองบัญชาการจิงจ้าว ย้ายที่ตั้งการปกครองไปที่ปาเฉิง และคืนชื่อฉางอาน ในปี ค.ศ. 535 ยูเหวินไท่ได้สถาปนาหยวนเป่าจู เจ้าชายแห่งหนานหยาง เป็นจักรพรรดิเหวินแห่งราชวงศ์เว่ยตะวันตก โดยมีฉางอานเป็นเมืองหลวง ในปี ค.ศ. 557 ยูเหวินจือ โอรสของยูเหวินไท่ ได้ขึ้นครองราชย์แทนราชวงศ์เว่ยตะวันตกในฉางอาน ประกาศตนเองเป็นจักรพรรดิ และเปลี่ยนชื่อราชวงศ์เป็นโจว ขึ้นเป็นจักรพรรดิเซียวหมินแห่งราชวงศ์โจวเหนือ และราชวงศ์เว่ยตะวันตกก็ล่มสลาย
สมัยราชวงศ์สุ่ย ราชวงศ์ถัง ราชวงศ์ซ่ง และราชวงศ์หยวน
ในปีแรกของรัชสมัยไคหวง (ค.ศ. 581) หยางเจี้ยน อัครมหาเสนาบดีแห่งราชวงศ์โจวเหนือและเจ้าชายแห่งราชวงศ์สุย ได้ขึ้นครองราชย์ในเมืองฉางอาน สถาปนาราชวงศ์สุย ซึ่งรู้จักกันในนามจักรพรรดิเหวินแห่งสุย ในปีที่สามของรัชสมัยไคหวง (ค.ศ. 583) จักรพรรดิเหวินได้ย้ายเมืองหลวงจากเมืองฉางอานไปยังเมืองต้าซิง เปลี่ยนชื่ออำเภอว่านเนียนเป็นอำเภอต้าซิง และย้ายที่ทำการปกครองของอำเภอฉางอานและต้าซิงจากเมืองฉางอานไปยังเขตฉางโช่ว (ใกล้กับเจียงเจียจ้าย อำเภอเหยียนต้าในปัจจุบัน) และเขตซวนหยาง (ส่วนเหนือของถนนเหยียนต้าในอำเภอเป่ยหลินในปัจจุบัน) ตามลำดับ ในปีที่ 13 ของรัชสมัยต้าเย่ (ค.ศ. 617) หลี่หยวนได้รวบรวมกำลังพล 200,000 นายเข้ายึดเมืองต้าซิงและสถาปนาหยางโย่ว เจ้าชายแห่งไต้ เป็นจักรพรรดิ ซึ่งรู้จักกันในนามจักรพรรดิกงแห่งสุย
ในปีแรกของรัชสมัยหวู่เต๋อ (ค.ศ. 618) หลี่หยวนประกาศตนเป็นจักรพรรดิที่หอไท่จี เมืองต้าซิง สถาปนาราชวงศ์ถัง ซึ่งรู้จักกันในนามจักรพรรดิเกาจูแห่งถัง พระองค์ทรงเปลี่ยนชื่อเมืองต้าซิงเป็นเมืองฉางอาน มณฑลจิงจ้าวเป็นหย่งโจว และอำเภอต้าซิงเป็นอำเภอว่านเนียน ในปีที่ 9 ของรัชสมัยหวู่เต๋อ (ค.ศ. 626) เจ้าชายหลี่ซื่อหมินแห่งฉิน พร้อมด้วยจางซุนหวู่จี หยูฉีจิงเต๋อ และคนอื่นๆ ได้ยิงสังหารเจ้าชายเจียนเฉิง พระอนุชาของพระองค์ และเจ้าชายฉีหยวนจี พระอนุชาของพระองค์ และโอรสทั้งสอง ณ ประตูเสวียนหวู่ เมืองฉางอาน เหตุการณ์นี้รู้จักกันในชื่อเหตุการณ์ประตูเสวียนหวู่ จักรพรรดิเกาจูทรงสละราชสมบัติและพระราชทานบรรดาศักดิ์แก่หลี่ซื่อหมิน ซึ่งรู้จักกันในนามจักรพรรดิไท่จงแห่งถัง ในปีที่ 15 ของรัชสมัยเทียนเป่า (ค.ศ. 756) กองกำลังกบฏของอันลู่ซานยึดครองถงกวน และจักรพรรดิเสวียนจงทรงลี้ภัยไปยังเฉิงตู หลังจากนั้นไม่นาน กลุ่มกบฏก็ยึดเมืองฉางอานได้
ในปีแรกของรัชสมัยไคผิงแห่งราชวงศ์เหลียงตอนปลาย (ค.ศ. 907) มณฑลจิงจ้าวได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลต้าอัน โดยปกครอง 14 อำเภอ รวมถึงฉางอาน ว่านเนียน จ้าวหยิง (ปัจจุบันคืออำเภอหลินถง เมืองซีอาน) และลี่หยาง เขตอำนาจครอบคลุมพื้นที่ประมาณเมืองซีอานในปัจจุบัน ขยายไปทางตะวันออกถึงเมืองเหวยหนาน ทางตะวันตกถึงอำเภอซิงผิงและโจวจือ ทางเหนือถึงอำเภอซานหยวน และทางใต้ถึงพื้นที่ตอนเหนือของหนิงซานและจาสุ่ย (ประมาณ 20,000 ตารางกิโลเมตร) อยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพหย่งผิง ในปีแรกของรัชสมัยถงกวงแห่งราชวงศ์ถังตอนปลาย (ค.ศ. 923) มณฑลต้าอันได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นมณฑลจิงจ้าว เรียกว่าเมืองหลวงตะวันตก มณฑลจิงจ้าวในสมัยราชวงศ์จินตอนปลายอยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพจินฉาง ในสมัยราชวงศ์ฮั่นตอนปลายอยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพหย่งซิง และในสมัยราชวงศ์โจวตอนปลายยังคงใช้ระบบเดิมโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงเขตอำนาจ ในปีแรกของรัชสมัยฉางซิงแห่งราชวงศ์ถังตอนปลาย (ค.ศ. 930) ผู้บัญชาการทหารรักษาการณ์เมืองหลวงตะวันตก อันจงปา ได้ระดมทุนเพื่อซ่อมแซมเจดีย์ห่านป่ายักษ์ ซึ่งแล้วเสร็จในสามปี ในปีที่สามของรัชสมัยเทียนฟู่แห่งราชวงศ์จินตอนปลาย (ค.ศ. 938) เมืองหลวงตะวันตกถูกยุบและมีการจัดตั้งกองทัพจินฉางขึ้น โดยฉางอานยังคงทำหน้าที่เป็นมณฑลจิงจ้าว ในปีที่สองของรัชสมัยเฉียนโย่วแห่งราชวงศ์ฮั่นตอนปลาย (ค.ศ. 949) กองทัพฮั่นตอนปลายได้เข้าสู่ฉางอาน และกัวฉงอี้ได้ล่อลวงและสังหารจ้าวซีวานและคนอื่นๆ อีกกว่า 300 คนในฉางอาน
ราชวงศ์ซ่งเหนือได้ก่อตั้งมณฑลจิงจ้าวขึ้น โดยในตอนแรกอยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพกวนซี จากนั้นจึงอยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพฉานซี ในปีที่ 3 แห่งรัชสมัยจื้อเต๋า (ค.ศ. 997) และถูกจัดให้อยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพหย่งซิงอีกครั้งในปีที่ 5 แห่งรัชสมัยซีหนิง (ค.ศ. 1072) ในปีที่ 1 แห่งรัชสมัยต้ากวน (ค.ศ. 1107) มณฑลนี้ได้รับการยกฐานะเป็นสำนักงานผู้ว่าการทหารระดับสูง และในปีที่ 4 (ค.ศ. 1110) ก็กลับมาอยู่ภายใต้มณฑลจิงจ้าวอีกครั้ง โดยปกครอง 13 อำเภอ รวมถึงฉางอาน ฟานฉวน (เปลี่ยนชื่อจากอำเภอว่านเนียนในปีที่ 7 แห่งรัชสมัยซวนเหอ) และหู มีอาณาเขตครอบคลุมพื้นที่ประมาณเมืองซีอานในปัจจุบัน (ไม่รวมอำเภอโจวจือ) และขยายไปทางเหนือถึงอำเภอจิงหยาง ทางตะวันตกถึงเมืองซิงผิง และทางใต้ถึงอำเภอเจิ้นอัน (ประมาณ 21,000 ตารางกิโลเมตร) ในรัชสมัยปีที่ 8 แห่งรัชกาลเทียนฮุยของราชวงศ์จิน (ค.ศ. 1130) ฉางอานถูกยึดครอง และมณฑลจิงจ้าวถูกรักษาไว้ โดยปกครอง 12 อำเภอ รวมถึงฉางอาน เซียนหนิง และหลานเทียน โดยมีอาณาเขตการปกครองขยายใหญ่ขึ้นเมื่อเทียบกับมณฑลจิงจ้าวในสมัยราชวงศ์ซ่งเหนือ ครอบคลุมพื้นที่ทางตะวันออกของอำเภอโจวจือในปัจจุบัน (ประมาณ 23,000 ตารางกิโลเมตร) ในรัชสมัยปีที่ 2 แห่งรัชกาลหวงถง (ค.ศ. 1142) กองทัพหย่งซิงถูกเปลี่ยนชื่อเป็นกองทัพมณฑลจิงจ้าว ซึ่งมณฑลจิงจ้าวเป็นส่วนหนึ่งของกองทัพนี้ ในรัชสมัยปีที่ 1 แห่งรัชกาลเจิ้นโย่ว (ค.ศ. 1213) เฟิงเซียง อำเภอเหมย และโจวจือ (โจวจือในปัจจุบัน) ถูกผนวกเข้ากับกองทัพนี้ อำเภอฮั่นเฉิงเปลี่ยนชื่อเป็นเจิ้นโจว อำเภอเหมยเปลี่ยนชื่อเป็นเหมยโจว และอำเภอโจวจือเปลี่ยนชื่อเป็นเหิงโจว ทำให้มีมณฑลทั้งหมด 8 แห่งและ 12 อำเภอ ตั้งแต่สมัยห้าราชวงศ์เป็นต้นมา ศูนย์กลางการปกครองของมณฑลจิงจ้าวได้ย้ายไปอยู่ที่ถนนจือฮุยในเมืองฉางอาน (ฝั่งตะวันตกของทางแยกถนนสายหลักทางด้านเหนือของถนนเวสต์เมนสตรีทในปัจจุบัน)
ในสมัยราชวงศ์หยวน ในปีที่ 3 แห่งรัชสมัยจักรพรรดิมองโกลไท่จง (ค.ศ. 1231) มณฑลจิงจ้าวถูกรักษาไว้ โดยอยู่ภายใต้การปกครองของสำนักมณฑลจิงจ้าว และในปีที่ 3 แห่งรัชสมัยจงถง (ค.ศ. 1262) ก็อยู่ภายใต้การปกครองของสำนักเลขาธิการสาขาฉานซี-เสฉวน ในปีที่ 9 แห่งรัชสมัยจือหยวน (ค.ศ. 1272) กุบไลข่านได้แต่งตั้งมังคลาโอรสองค์ที่สามเป็นเจ้าชายแห่งอันซี และจัดตั้งสำนักงานบริหารส่วนพระองค์ในเมืองมณฑลจิงจ้าว โดยมีมณฑลจิงจ้าวอยู่ภายใต้การปกครอง ในปีที่ 16 แห่งรัชสมัยจือหยวน (ค.ศ. 1279) มณฑลจิงจ้าวได้เปลี่ยนชื่อเป็นคณะกรรมการทหารสูงสุดแห่งถนนอันซี ในปีที่ 23 แห่งรัชสมัยจือหยวน (ค.ศ. 1286) ถนนอันซีถูกจัดให้อยู่ภายใต้สำนักเลขาธิการสาขาฉานซี ในปีแรกของรัชสมัยหวงชิง (ค.ศ. 1312) ถนนอันซีได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นถนนเฟิงหยวน ถนนเฟิงหยวนปกครองสำนักงานหนึ่งแห่ง (สำนักงานทะเบียน) และ 11 อำเภอ (รวมถึงฉางอาน เซียนหนิง และหลานเทียน) โดยมีเขตปกครองดูแล 15 อำเภอ (เขตปกครองถงดูแลอำเภอต้าหลี่ อำเภอเฉาอี้ อำเภอเหอหยาง เป็นต้น) รวมทั้งหมด 26 อำเภอ ที่ตั้งของศูนย์ราชการยังคงอยู่ทางฝั่งตะวันตกของทางแยกถนนสายหลักทางด้านเหนือของถนนเวสต์เมนสตรีทส่วนตะวันออกในปัจจุบัน เมืองหลวงของเขตปกครองได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นเมืองเฟิงหยวน
สมัยราชวงศ์หมิงและชิง
ในเดือนมีนาคม ปีที่ 2 แห่งรัชสมัยหงหวู่ของราชวงศ์หมิง (ค.ศ. 1369) เมืองเฟิงหยวนถูกยึดครอง ถนนเฟิงหยวนถูกยกเลิก และมีการจัดตั้งมณฑลซีอานขึ้น ซึ่งเป็นที่มาของชื่อเมืองซีอาน ในช่วงต้นราชวงศ์หมิง มณฑลซีอานปกครอง 6 มณฑลและ 31 อำเภอ โดยมีเขตอำนาจปกครองไปทางทิศตะวันออกถึงถงกวน ทางทิศตะวันตกถึงอู่กง ทางทิศเหนือถึงถงกวน และทางทิศใต้ถึงเจิ้นอัน ครอบคลุมพื้นที่ประมาณเมืองซีอาน เมืองเซียนหยาง เมืองถงฉวน (ไม่รวมอำเภออี้จุน) และพื้นที่ของเมืองเหวยหนานและเมืองซ่างหลัวในปัจจุบัน (ประมาณ 57,000 ตารางกิโลเมตร) ในปี ค.ศ. 1643 หลี่จื่อเฉิงได้โจมตีเมืองซีอาน ทำลายหอประตูหลักของประตูทิศตะวันออกและหอธนูของประตูทิศใต้ เปลี่ยนชื่อมณฑลซีอานเป็นมณฑลฉางอาน และเรียกมันว่าเมืองหลวงทางทิศตะวันตก
ในเดือนมกราคม ปีที่ 2 แห่งรัชสมัยซุนจือของราชวงศ์ชิง (ค.ศ. 1645) มณฑลซีอานถูกยึดครอง และตามระบบของราชวงศ์หมิง มณฑลซีอานจึงถูกจัดตั้งขึ้นโดยมีที่ตั้งศูนย์การปกครองอยู่ที่เดิมของมณฑลซีอานในสมัยราชวงศ์หมิง ขึ้นตรงต่อคณะกรรมาธิการมณฑลฉานซี ในปีที่ 3 แห่งรัชสมัยคังซี (ค.ศ. 1664) มณฑลซีอานถูกจัดให้อยู่ภายใต้คณะกรรมาธิการฝ่ายซ้าย และต่อมาถูกโอนไปอยู่ภายใต้คณะกรรมาธิการมณฑลฉานซีอีกครั้ง ในสมัยจักรพรรดิเฉียนหลง ได้มีการจัดตั้งเขตตรวจราชการระดับภูมิภาคขึ้นภายใต้มณฑล และมณฑลซีอานอยู่ในเขตซีเฉียนฟู่ มณฑลซีอานในสมัยราชวงศ์ชิงปกครอง 15 อำเภอ 1 ภาคอิสระ และ 2 ตำบลย่อย โดยมีเขตอำนาจปกครองลดลงเหลือพื้นที่ทางตะวันออกของเมืองเหวยหนาน ทางตะวันตกของอำเภอโจวจือ ทางเหนือของเมืองถงฉวน และทางใต้ของอำเภอหนิงซาน (ประมาณ 18,000 ตารางกิโลเมตร)
สมัยสาธารณรัฐจีน
ในปีที่ 17 แห่งสาธารณรัฐจีน (ค.ศ. 1928) ซีอานได้รับการสถาปนาเป็นเมืองเป็นครั้งแรก โดยมีเขตอำนาจจำกัดเฉพาะพื้นที่ภายในกำแพงเมืองซีอานและประตูเมืองชานเมืองทั้งสี่แห่งซึ่งเดิมเป็นของอำเภอฉางอาน เมืองนี้ดำรงอยู่เพียงสองปีสั้นๆ เท่านั้น ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1930 รัฐบาลกลางได้ประกาศใช้ "กฎหมายการจัดตั้งเมือง" ฉบับใหม่ ซึ่งยกระดับมาตรฐานการจัดตั้งเมือง ประชากรของซีอานที่มีน้อยกว่า 200,000 คนไม่ตรงตามเกณฑ์ ในวันที่ 8 พฤศจิกายน รัฐบาลมณฑลฉานซีได้สั่งยกเลิกสถานะเมืองของซีอาน และเขตอำนาจกลับไปเป็นของอำเภอฉางอาน ในปี ค.ศ. 1935 มณฑลฉานซีได้ทยอยจัดตั้งเขตการปกครองย่อยขึ้น ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1938 ได้มีการจัดตั้งเขตการปกครองย่อยที่ 9 และ 10 ขึ้น อำเภอฉางอาน หลินถง หลานเทียน หูเซียน เกาหลิง และอีกห้าอำเภอในเขตเมืองซีอานในปัจจุบัน อยู่ภายใต้การปกครองของเขตการปกครองที่ 10 (มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เซียนหยาง) ในขณะที่อำเภอโจวจืออยู่ภายใต้การปกครองของเขตการปกครองที่ 9 (มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เป่าจี) ในปี 1944 เมืองซีอานได้รับการสถาปนาขึ้นใหม่ และระบบเขตเทศบาลก็ถูกจัดตั้งขึ้นเช่นกัน ในวันที่ 1 กันยายน รัฐบาลเทศบาลได้รับการจัดตั้งอย่างเป็นทางการเป็นเมืองภายใต้มณฑลฉานซี ในขณะเดียวกัน อำเภอต่างๆ ในเขตเมืองซีอานในปัจจุบันก็ยังคงมีอยู่ โดยอยู่ภายใต้การปกครองของวงจรกวนจงและเขตการปกครองที่เกี่ยวข้องตามลำดับ ในวันที่ 1 สิงหาคม 1947 รัฐบาลแห่งชาติซึ่งอยู่ในสถานะที่นิ่งเฉยในสงครามกลางเมือง ด้วยเหตุผลทางการเมืองและการทหาร ได้ยกระดับซีอานให้เป็นเทศบาลที่อยู่ภายใต้คณะผู้บริหารสูงสุดของรัฐบาลแห่งชาติโดยตรง ทำให้ซีอานเป็นหนึ่งใน 12 เทศบาลที่อยู่ภายใต้การบริหารของคณะผู้บริหารสูงสุดในประเทศ ในเดือนธันวาคมของปีเดียวกัน กระทรวงมหาดไทยได้อนุมัติให้ใช้คำว่า "ฮ่าว" เป็นคำย่อของซีอาน ต่อมาในวันที่ 20 พฤษภาคม 1949 ซีอานได้รับการปลดปล่อย และในวันที่ 25 พฤษภาคม รัฐบาลประชาชนเทศบาลเมืองซีอานได้รับการประกาศจัดตั้งขึ้น โดยอยู่ในเขตชายแดนฉานซี-กานซู-หนิงเซี่ยในฐานะเทศบาลแห่งหนึ่ง
หลังจากการก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน
เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 1949 เมืองซีอานได้รับการปลดปล่อย และในวันที่ 25 พฤษภาคม รัฐบาลประชาชนเทศบาลเมืองซีอานได้รับการประกาศจัดตั้งขึ้น โดยอยู่ในเขตชายแดนฉานซี-กานซู-หนิงเซี่ย ในฐานะเทศบาลแห่งหนึ่ง เมื่อวันที่ 19 มกราคม 1950 เขตชายแดนฉานซี-กานซู-หนิงเซี่ยถูกยุบ และมีการจัดตั้งคณะกรรมการการเมืองและการทหารภาคตะวันตกเฉียงเหนือขึ้น โดยมีซีอานเป็นเมืองหลวงภาคตะวันตกเฉียงเหนือ และอยู่ภายใต้การปกครองของคณะกรรมการการเมืองและการทหารภาคตะวันตกเฉียงเหนือ ในฐานะเทศบาลแห่งหนึ่งของเขตการปกครองภาคตะวันตกเฉียงเหนือ เมื่อวันที่ 27 มกราคม 1953 คณะกรรมการการเมืองและการทหารภาคตะวันตกเฉียงเหนือได้รับการปรับโครงสร้างใหม่เป็นคณะกรรมการการปกครองภาคตะวันตกเฉียงเหนือ และซีอานก็อยู่ภายใต้คณะกรรมการการปกครองภาคตะวันตกเฉียงเหนือเช่นกัน เมื่อวันที่ 12 มีนาคม 1953 สภาบริหารราชการแผ่นดินของรัฐบาลกลางได้มีคำสั่งให้เปลี่ยนสถานะของซีอานจากเทศบาลแห่งหนึ่งของเขตการปกครองภาคตะวันตกเฉียงเหนือ เป็นเทศบาลที่อยู่ภายใต้การปกครองของรัฐบาลกลาง ทำให้ซีอานเป็นหนึ่งใน 12 เทศบาลส่วนกลางของประเทศ เมื่อวันที่ 19 มิถุนายน พ.ศ. 2497 สภาบริหารส่วนกลางได้ตัดสินใจยกเลิกคณะกรรมการบริหารภาคตะวันตกเฉียงเหนือ มณฑลฉานซีถูกโอนไปอยู่ภายใต้การบริหารส่วนกลาง และซีอานเปลี่ยนสถานะจากเทศบาลส่วนกลางเป็นเมืองภายใต้มณฑลฉานซี ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2527 สภาแห่งรัฐได้กำหนดให้ซีอานเป็นเมืองที่มีการวางแผนของรัฐแยกต่างหาก ในปี พ.ศ. 2535 ได้รับการอนุมัติให้เป็นเมืองเปิดในแผ่นดิน และในปี พ.ศ. 2537 ได้รับการอนุมัติให้เป็นเมืองนำร่องสนับสนุนการปฏิรูปอย่างครอบคลุมระดับชาติและเป็นเมืองระดับรองมณฑล ในปี พ.ศ. 2561 ด้วยการอนุมัติของสภาแห่งรัฐ แผนพัฒนาเมืองรวมกลุ่มที่ราบกวนจงได้ถูกประกาศใช้ โดยเสนออย่างชัดเจนให้พัฒนาซีอานให้เป็นเมืองศูนย์กลางระดับชาติ ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2567 สำนักงานบริหารตลาดแห่งรัฐและสำนักงานข้อมูลแห่งชาติได้ร่วมกันออก "ประกาศเกี่ยวกับการดำเนินโครงการนำร่องการเปิดเผยข้อมูลการกำกับดูแลเครดิตแก่ผู้ประกอบการแพลตฟอร์ม เพื่อส่งเสริมการพัฒนาที่ได้มาตรฐานและยั่งยืนของเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม" โดยเสนอให้ดำเนินโครงการนำร่องการเปิดเผยข้อมูลการกำกับดูแลเครดิตแก่ผู้ประกอบการแพลตฟอร์มการชำระเงินผ่านมือถือใน 8 เมือง รวมถึงซีอานและฉานซี เมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2568 เส้นทางรถไฟความเร็วสูงทางไกลระหว่างสถานีฮ่องกงเวสต์เกาลูนและสถานีซีอานเหนือได้เปิดให้บริการ เมื่อวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2568 คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติหลักการ "แผนแม่บทการวางผังเมืองซีอาน (พ.ศ. 2564-2578)" ซึ่งได้รับการตรวจสอบและอนุมัติโดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ ภาพทิวทัศน์ยามค่ำคืนของเมืองซีอาน
หน่วยงานบริหาร
ณ เดือนเมษายน 2567 เมืองซีอานบริหารจัดการ 11 เขต 2 อำเภอ 7 เขตพัฒนาสำคัญระดับชาติและระดับมณฑล และบริหารจัดการพื้นที่พัฒนาใหม่ระดับชาติอีก 1 แห่งในนามมณฑล ที่ทำการเทศบาลตั้งอยู่ที่เลขที่ 109 ถนนเฟิงเฉิงสาย 8 เขตเหวยหยาง เมืองซีอาน มณฑลฉานซี ดูแผนที่การแบ่งเขตการปกครองของเมืองซีอาน
ภูมิศาสตร์กายภาพ
ที่ตั้งและขอบเขต
เมืองซีอานตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศจีน ในส่วนกลางของที่ราบกวนจงในลุ่มแม่น้ำเหลือง ระหว่างลองจิจูดตะวันออก 107 องศา 40 นาที ถึง 109 องศา 49 นาที และละติจูดเหนือ 33 องศา 42 นาที ถึง 34 องศา 45 นาที มีอาณาเขตทางทิศตะวันออกติดกับแม่น้ำหลิงและเทือกเขาต้นกำเนิดแม่น้ำปา ติดกับเมืองเหวยหนาน เขตซ่างโจวของเมืองซ่างหลัว และอำเภอลั่วหนาน; ทางทิศตะวันตกติดกับเทือกเขาไท่ไป่และที่ราบสูงดินเลสชิงฮวา ติดกับอำเภอเหม่ยและอำเภอไท่ไป่; ทางทิศใต้ติดกับสันเขาหลักของเทือกเขาฉินหลิงเหนือ ติดกับอำเภอฝอผิง อำเภอหนิงซาน และอำเภอจาสุ่ย; และทางทิศเหนือติดกับแม่น้ำเว่ย ไหลผ่านแม่น้ำเว่ยไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ติดกับเขตเมืองเซียนหยาง เขตหยางหลิง และอำเภอ (เมือง) ซานหยวน จิงหยาง ซิงผิง อู๋กง ฟู่เฟิง และฟู่ผิง เขตอำนาจศาลครอบคลุมพื้นที่ 204 กิโลเมตรจากทิศตะวันออกไปทิศตะวันตก และ 116 กิโลเมตรจากทิศเหนือไปทิศใต้ มีพื้นที่ทั้งหมด 10,108 ตารางกิโลเมตร แผนที่แสดงที่ตั้งของเมืองซีอาน
ภูมิอากาศ
เมืองซีอานมีภูมิอากาศแบบมรสุมภาคพื้นทวีปกึ่งชื้นอบอุ่น โดยมีฤดูหนาว ฤดูร้อน ฤดูแล้ง และฤดูฝนที่ชัดเจน ฤดูหนาวหนาวเย็น มีลมพัดน้อย มีหมอกควันบ่อย และมีฝนหรือหิมะตกน้อย ฤดูใบไม้ผลิอบอุ่น แห้งแล้ง มีลมแรง และแปรปรวนมาก ฤดูร้อนร้อนจัดและมีฝนตกมาก มีช่วงแล้งในฤดูร้อนที่ชัดเจน มีพายุฝนฟ้าคะนองบ่อย และมีลมแรง ฤดูใบไม้ร่วงเย็นสบาย อุณหภูมิลดลงอย่างรวดเร็ว และมีฝนตกในฤดูใบไม้ร่วงอย่างเห็นได้ชัด จากการวิเคราะห์ข้อมูลสภาพภูมิอากาศในช่วง 30 ปีที่ผ่านมา (1991-2020) อุณหภูมิเฉลี่ยรายปีอยู่ที่ 13.5 ถึง 14.9 องศาเซลเซียส เดือนที่หนาวที่สุดคือเดือนมกราคม โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ย -1.2 ถึง 0.7 องศาเซลเซียส และเดือนที่ร้อนที่สุดคือเดือนกรกฎาคม โดยมีอุณหภูมิเฉลี่ย 26.9 ถึง 27.8 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำสุดประจำปีอยู่ที่ -21.2 องศาเซลเซียส (หลานเถียน, 28 ธันวาคม 1991) และอุณหภูมิสูงสุดประจำปีอยู่ที่ 43.3 องศาเซลเซียส (ฉางอาน, 17 มิถุนายน 2006) ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 506.1 ถึง 690.3 มิลลิเมตร โดยปริมาณน้ำฝนสูงสุดต่อปีอยู่ที่ 954.9 มิลลิเมตร (หลินถง, 2003) และปริมาณน้ำฝนต่ำสุดต่อปีอยู่ที่ 277.6 มิลลิเมตร (ซีอาน, 2013) ปริมาณน้ำฝนสูงสุดต่อวันอยู่ที่ 138.9 มิลลิเมตร (เกาหลิง, 2007) โดยเดือนกรกฎาคมและกันยายนเป็นสองเดือนที่มีปริมาณน้ำฝนสูงสุดอย่างเห็นได้ชัด ชั่วโมงแสงแดดเฉลี่ยต่อปีอยู่ระหว่าง 1,679.9 ถึง 2,062.6 ชั่วโมง
ธรณีวิทยา
โครงสร้างทางธรณีวิทยาของซีอานครอบคลุมสองหน่วยหลัก ได้แก่ เขตเทือกเขาฉินหลิงและที่ราบสูงจีนตอนเหนือ ในช่วงการเคลื่อนตัวของเทือกเขาเหยียนซานเมื่อประมาณ 130 ล้านปีก่อน รอยเลื่อนขนาดใหญ่ตามแนวเชิงเขาทางเหนือของเทือกเขาฉินหลิงได้ก่อตัวขึ้นและพาดผ่านเมือง ตั้งแต่ปลายยุคเทอร์เชียรีเมื่อประมาณ 3 ล้านปีก่อน การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกใหม่ของเขตเทือกเขาฉินหลิงทางใต้ของรอยเลื่อนขนาดใหญ่ได้เกิดขึ้นอย่างรุนแรง โดยตัวเทือกเขาเอียงขึ้นไปทางเหนือและลงไปทางใต้ ก่อให้เกิดเทือกเขาฉินหลิง ในขณะเดียวกัน ร่องลึกแม่น้ำเว่ยทางเหนือของรอยเลื่อนขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของที่ราบสูงจีนตอนเหนือ ก็ยังคงทรุดตัวลงอย่างต่อเนื่อง และภายใต้การกระทำร่วมกันของชั้นดินเลสที่เกิดจากลมและการสะสมตัวของตะกอนแม่น้ำเว่ย ทำให้เกิดที่ราบแม่น้ำเว่ยขึ้น
การกระจายตัวของชั้นหินในซีอาน เรียงตามอายุทางธรณีวิทยา มีดังนี้: ยุคอาร์เคียน (ประมาณ 2.5 พันล้านปีก่อน) กระจายตัวอยู่ในเนินเขาทางตะวันออกเฉียงใต้ของภูเขาหลี่; ยุคโปรเทโรโซอิก (ประมาณ 2.4 พันล้านถึง 570 ล้านปีก่อน) กระจายตัวอยู่ในเนินเขาทางตะวันออกเฉียงใต้ของภูเขาหลี่และเทือกเขาฉินหลิง ซึ่งเป็นหนึ่งในชั้นหินหลักที่ปรากฏให้เห็นในซีอาน; ยุคแคมเบรียน-ออร์โดวิเชียน (ประมาณ 570 ล้านถึง 440 ล้านปีก่อน) โดยมีสองระบบภายในซีอาน ระบบหนึ่งอยู่ตามสันเขาหลักของเทือกเขาฉินหลิง และอีกระบบหนึ่งอยู่ในเทือกเขาฉินหลิงตอนลึกจากเหลาเซียนเฉิงถึงฉางผิงในเขตโจวจือทางตะวันตกเฉียงใต้; ยุคเดวอนเนียน (ประมาณ 400 ล้านถึง 350 ล้านปีก่อน) กระจายตัวอยู่ในเทือกเขาฉินหลิงภายในเขตโจวจือ ชั้นหินยุคคาร์บอนิเฟอรัส (ประมาณ 350 ล้านถึง 200 ล้านปีก่อน) กระจายตัวอยู่ในเทือกเขาฉินหลิงตามแนวเขตโจวจือ-หูอี้ ชั้นหินยุคเทอร์เชียรี (ประมาณ 67 ล้านถึง 2.5 ล้านปีก่อน) กระจายตัวอยู่ในบริเวณภูเขาหลี่ เนินเขาทางตะวันออกเฉียงใต้ของภูเขาหลี่ และที่ราบสูงดินเลสทางตะวันออก ส่วนใหญ่ถูกฝังอยู่ใต้ตะกอนยุคควอเทอร์นารี ปรากฏให้เห็นเฉพาะในหุบเขาที่ถูกกัดเซาะอย่างลึกหรือตามขอบภูเขาเท่านั้น ชั้นหินยุคควอเทอร์นารี (ตั้งแต่ประมาณ 2.5 ล้านปีก่อนจนถึงปัจจุบัน) เป็นชั้นหินที่ปรากฏให้เห็นมากที่สุดบนพื้นผิวของซีอาน คิดเป็นประมาณ 65% ของพื้นที่ทั้งหมด โดยที่ที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยเกือบทั้งหมดถูกปกคลุมด้วยตะกอนยุคควอเทอร์นารี
ลักษณะภูมิประเทศและลักษณะพื้นผิว
ลักษณะภูมิประเทศของซีอานประกอบด้วย 4 ประเภทพื้นฐาน ได้แก่ ที่ราบ ที่ราบสูงดินเลส เนินเขา และภูเขา ซีอานมีระดับความสูงที่แตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด โดยทางใต้จะสูงกว่าทางเหนือ เทือกเขาฉินหลิงทอดยาวไปตามแนวชายแดนทางใต้ โดยสันเขาหลักเป็นพรมแดนระหว่างซีอานและมณฑลฉานซีตอนใต้ สันเขามีความสูง 2,000 ถึง 2,800 เมตร ลดระดับลงเป็นรูปคลื่นจากตะวันตกไปตะวันออก โดยยอดเขาไท่ไป่ทางตะวันตกเฉียงใต้มีความสูงถึง 3,771.2 เมตร ซึ่งเป็นยอดเขาที่สูงที่สุดในภาคกลางของจีน ที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยมีความสูง 400 ถึง 700 เมตร โดยจุดที่ต่ำที่สุดอยู่ที่บริเวณแม่น้ำเว่ยทางตะวันออกเฉียงเหนือที่ระดับ 345 เมตร เขตเมืองซีอานสร้างขึ้นบนที่ราบลุ่มชั้นที่สองของที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ย แผนที่ภูมิประเทศของซีอาน
แม่น้ำเว่ย ซึ่งเป็นสาขาที่ใหญ่ที่สุดของแม่น้ำเหลือง ไหลผ่านที่ราบกวนจง หรือที่รู้จักกันในชื่อที่ราบแม่น้ำเว่ย ที่ราบแม่น้ำเว่ยภายในเมืองซีอานครอบคลุมพื้นที่ 3,722.4 ตารางกิโลเมตร คิดเป็น 37.29% ของพื้นที่ทั้งหมดของเมือง โดยพิจารณาจากต้นกำเนิดทางธรณีวิทยาและลักษณะทางสัณฐานวิทยา ที่ราบภายในเมืองซีอานแบ่งออกเป็นสามหน่วยย่อยทางธรณีวิทยา ได้แก่ ที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยตอนบน ที่ราบหุบเขาแม่น้ำเว่ยสาขา และที่ราบลุ่มเชิงเขา
ที่ราบสูงดินเลสของซีอานส่วนใหญ่กระจายอยู่ในเขตหลินถง หลานเทียน และฉางอาน ทางตะวันออกและทางใต้ของเขตเมืองซีอาน โดยมีการกระจายตัวเล็กน้อยในเชิงเขาฉินหลิงทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอโจวจือ พื้นที่ทั้งหมด 645 ตารางกิโลเมตร คิดเป็น 6.46% ของพื้นที่ทั้งหมดของเมือง ที่ราบสูงหลักในซีอาน ได้แก่ ที่ราบสูงไป่หลู ที่ราบสูงเส้าหลิง ที่ราบสูงเสินเหอ และที่ราบสูงบาลี
ลักษณะภูมิประเทศที่เป็นเนินเขาส่วนใหญ่กระจายอยู่ในอำเภอหลานเทียนและเขตหลินตงทางทิศตะวันออกและทิศใต้ของภูเขาหลี่ ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 740 ตารางกิโลเมตร คิดเป็น 7.41% ของพื้นที่ทั้งหมดของเมือง
พื้นที่ภูเขาของซีอานประกอบด้วยลาดเขาทางเหนือของเทือกเขาฉินหลิงและภูเขาหลี่ ครอบคลุมพื้นที่ 4,875.6 ตารางกิโลเมตร คิดเป็น 48.84% ของพื้นที่ทั้งหมดของเมือง ภูมิประเทศเหล่านี้เกิดจากการยกตัวของบล็อกในช่วงการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกยุคใหม่ ตามด้วยการกัดเซาะของแม่น้ำและการผุพัง โดยพิจารณาจากการกระจายตัวและกระบวนการก่อตัว จึงแบ่งออกเป็นสามหน่วยย่อยทางธรณีวิทยา ได้แก่ ภูเขาหลี่ เทือกเขาฉินหลิง และพื้นที่ภูเขาสูงโบราณที่เกิดจากธารน้ำแข็งของเทือกเขาไท่ไป่
อุทกวิทยาและการอนุรักษ์น้ำ
เมืองซีอานเป็นที่รู้จักกันมาตั้งแต่สมัยโบราณว่าเป็นเมืองที่มี "แม่น้ำแปดสายล้อมรอบฉางอาน" โดยมีเครือข่ายแม่น้ำที่หนาแน่นประกอบด้วยแม่น้ำสายหลัก 55 สาย เช่น แม่น้ำเว่ย แม่น้ำจิง แม่น้ำปา แม่น้ำฉาน แม่น้ำเฟิง แม่น้ำเจว่ แม่น้ำเฮย แม่น้ำเหลา แม่น้ำซื่อฉวน และแม่น้ำหลิง ซึ่ง 36 สายมีพื้นที่ลุ่มน้ำเกิน 100 ตารางกิโลเมตร แม่น้ำส่วนใหญ่ไหลจากทิศใต้ไปทิศเหนือผ่านที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยลงสู่แม่น้ำเว่ย แม่น้ำที่มีพื้นที่ลุ่มน้ำเกิน 1,000 ตารางกิโลเมตร ได้แก่ แม่น้ำเฮย แม่น้ำปา และแม่น้ำเฟิง พื้นที่ลุ่มน้ำรวมของแม่น้ำทั้งสามสายนี้คิดเป็น 82.37% ของพื้นที่ทั้งหมด ปริมาณน้ำบาดาลของเมืองซีอานคาดว่าอยู่ที่ 1.991 พันล้านลูกบาศก์เมตร และได้มีการพัฒนาแหล่งน้ำที่เหมาะสมไว้แล้ว
ณ เดือนกรกฎาคม 2565 เมืองซีอานมีอ่างเก็บน้ำ 83 แห่งและสระน้ำบนภูเขา 8 แห่ง ซึ่งรวมถึงอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่และขนาดกลาง 4 แห่ง และอ่างเก็บน้ำขนาดเล็ก 79 แห่ง (รวม 2 แห่งในเขตพัฒนาใหม่ซีอาน) มีความจุในการเก็บน้ำ 108 ล้านลูกบาศก์เมตร คิดเป็น 95% ของอ่างเก็บน้ำทั้งหมดในเมือง และ 25.3% ของความจุในการเก็บน้ำทั้งหมด ครอบคลุม 7 เขตและอำเภอ และเขตพัฒนาใหม่ซีอาน
ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2544 โครงการหลักของศูนย์ควบคุมน้ำแม่น้ำเฮยได้เสร็จสมบูรณ์ โดยสามารถส่งน้ำให้เมืองซีอานได้ปีละ 400 ล้านลูกบาศก์เมตร คิดเป็นปริมาณน้ำประปาต่อวัน 1.2 ล้านตัน เมื่อรวมกับทรัพยากรน้ำบาดาลแล้ว ปริมาณน้ำประปาต่อวันของเมืองจะสูงถึง 1.72 ล้านตัน ซึ่งเพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำเพื่อการผลิตและการใช้ในครัวเรือนของเมืองโดยพื้นฐาน
เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2566 โครงการผันน้ำจากแม่น้ำฮั่นสู่แม่น้ำเว่ย ซึ่งเป็นหนึ่งใน 172 โครงการอนุรักษ์และจัดหาน้ำขนาดใหญ่ระดับชาติ ได้ผ่านการตรวจสอบในขั้นตอนการส่งน้ำและเป็นไปตามเงื่อนไขสำหรับการส่งน้ำ โครงการผันน้ำจากแม่น้ำฮั่นสู่แม่น้ำเว่ยเป็นโครงการโครงสร้างพื้นฐานด้านการอนุรักษ์น้ำขนาดใหญ่เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำในมณฑลฉานซีและบรรลุความสมดุลในการจัดสรรทรัพยากรน้ำ นอกจากนี้ยังเป็นโครงการอนุรักษ์น้ำเพื่อการดำรงชีวิตที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ของฉานซี โครงการนี้ครอบคลุมลุ่มน้ำแยงซีและแม่น้ำเหลือง โดยผันน้ำจากลุ่มน้ำฮั่นทางตอนใต้ของฉานซีไปยังลุ่มน้ำเว่ยในกวนจง มีพื้นที่รับน้ำทั้งหมด 14,000 ตารางกิโลเมตร และประชากรที่ได้รับประโยชน์ 14.11 ล้านคน
ดิน
การกระจายตัวของดินในเมืองซีอานแบ่งออกเป็นสองโซนที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ได้แก่ ที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยทางตอนเหนือ ซึ่งมีดินสีเหลืองน้ำตาลและดินสีอบเชย และเทือกเขาฉินหลิงทางตอนใต้ ซึ่งมีดินสีเหลืองน้ำตาลและดินสีน้ำตาล จากการสำรวจดินระหว่างปี 1980 ถึง 1986 พบว่าเมืองนี้มีดิน 12 ชนิด ดินย่อย 24 ชนิด สกุลดิน 50 สกุล และพันธุ์ดิน 181 ชนิด
ดินสีอบเชย หรือที่รู้จักกันในชื่อ "ดินตับ" เป็นดินธรรมชาติที่พบมากในบริเวณเชิงเขาฉินหลิงที่ระดับความสูงต่ำกว่า 1,200 เมตร ภูเขาหลี่ และยอดเนินตะกอนเชิงเขา รวมถึงที่ราบขั้นบันไดและที่ราบสูงดินเลส ครอบคลุมพื้นที่ 2.2999 ล้านหมู่ คิดเป็น 16.18% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง
ดินโหลวเป็นดินเกษตรกรรมที่สำคัญที่สุดในซีอาน กระจายตัวอย่างกว้างขวางบนที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยชั้นที่สองและสาม และที่ราบสูงดินเลส ครอบคลุมพื้นที่ 2.6868 ล้านหมู่ คิดเป็น 18.9% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง
ดินสีน้ำตาลเป็นดินธรรมชาติที่กระจายตัวอยู่ในเทือกเขาฉินหลิง ณ ระดับความสูง 1,200 ถึง 2,400 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4.5715 ล้านหมู่ คิดเป็น 32.17% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง และเป็นดินหลักของเทือกเขาฉินหลิง
ดินสีน้ำตาลเข้มเป็นดินธรรมชาติชนิดหนึ่ง พบกระจายอยู่เหนือชั้นดินสีน้ำตาลในแนวดิ่งของเทือกเขาฉินหลิง ตามสันเขาที่ระดับความสูง 2,400 ถึง 3,000 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ 353,500 หมู่ คิดเป็น 2.49% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง
ดินนาเป็นดินที่เกิดจากการผุกร่อนของดินประเภทอื่นภายใต้การเพาะปลูกข้าวในระยะยาว โดยมีการชลประทานด้วยน้ำท่วมขังและการใส่ปุ๋ยเป็นระยะๆ ส่วนใหญ่กระจายอยู่ในที่ราบลุ่มและที่ราบขั้นบันไดของแม่น้ำเฟิงและแม่น้ำฮ่าว และพื้นที่ทางตะวันตกของเมืองลู่เจิ้นทางเชิงเขาตอนเหนือของเทือกเขาฉินหลิง ครอบคลุมพื้นที่ 276,900 หมู่ คิดเป็น 1.95% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง
ดินเกษตรกรรมใหม่ที่เกิดขึ้นจากดินเลสส์ดั้งเดิม ผ่านการเพาะปลูกและการบ่มเพาะ กระจายตัวอยู่ทั่วทุกระดับของที่ราบขั้นบันไดและที่ราบสูงดินเลสส์ในที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ย ครอบคลุมพื้นที่ 1.3476 ล้านหมู่ คิดเป็น 9.48% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง
ดินเหนียวสีแดงเป็นประเภทดินหลักในพื้นที่เนินเขาและหุบเขา ครอบคลุมพื้นที่ 476,200 หมู่ คิดเป็น 3.35% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง ส่วนใหญ่กระจายอยู่ในเนินเขาทางตะวันออกเฉียงใต้ของภูเขาหลี่ และมีการกระจายตัวประปรายบนที่ราบสูงเชิงเขาที่เหลืออยู่
ดินสีม่วงในเมืองซีอานครอบคลุมพื้นที่ 86,700 หมู่ คิดเป็น 0.61% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง โดยส่วนใหญ่กระจายตัวอยู่ในเนินเขาทางตะวันออกเฉียงใต้ของภูเขาหลี่ และมีการกระจายตัวประปรายตามแนวแม่น้ำปาในเขตปาเฉียว
ดินเกษตรกรรมที่เกิดจากตะกอนแม่น้ำสมัยใหม่ ผ่านการเพาะปลูกและการเจริญเติบโต ครอบคลุมพื้นที่ 1.2142 ล้านหมู่ คิดเป็น 8.54% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง โดยกระจายอยู่บนที่ราบลุ่มเชิงเขา ที่ราบน้ำท่วมถึง และที่ราบขั้นแรกของแม่น้ำต่างๆ
ดินเกษตรกรรมที่พัฒนาขึ้นบนตะกอนแม่น้ำที่เกิดขึ้นใหม่ภายใต้การทำงานร่วมกันของน้ำใต้ดินและการเจริญเติบโตของการเพาะปลูก ครอบคลุมพื้นที่ 801,300 หมู่ คิดเป็น 5.64% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง โดยส่วนใหญ่กระจายอยู่ในที่ราบน้ำท่วมถึงและพื้นที่ต่ำของที่ราบขั้นแรกของแม่น้ำเว่ยและสาขาต่างๆ
ดินพรุในเมืองซีอานครอบคลุมพื้นที่ 4,200 หมู่ คิดเป็น 0.03% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง โดยกระจายตัวอยู่ในแอ่งรูปผีเสื้อและที่ราบลุ่มหุบเขาปิดตามแนวแม่น้ำตอนกลางและตอนล่างในอำเภอหลินตง อำเภอหลานเทียน และอำเภออื่นๆ
ดินทุ่งหญ้ากึ่งอัลไพน์กระจายตัวอยู่ในพื้นที่ภูเขาสูงของเทือกเขาไท่ไป่ในเทือกเขาฉินหลิง ที่ระดับความสูง 3,000 ถึง 3,767 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ 93,900 หมู่ คิดเป็น 0.66% ของพื้นที่ดินทั้งหมดของเมือง
ภัยพิบัติทางธรรมชาติ
ภัยพิบัติทางสภาพอากาศที่สำคัญในซีอาน ได้แก่ ภัยแล้ง อุณหภูมิสูง ลมแรง ฝุ่นและทราย ฟ้าผ่า ลูกเห็บ ฝนตกหนัก ความเสียหายจากน้ำแข็งในอุณหภูมิต่ำ ฝนตกหนักเป็นเวลานาน หมอก และหมอกควัน
ภัยแล้งเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นบ่อยที่สุดในซีอาน โดยเกิดขึ้นในระดับที่แตกต่างกันไปในแต่ละปี การกระจายตัวของภัยแล้งแสดงให้เห็นแนวโน้มที่ชัดเจนว่าทางใต้เกิดน้อยกว่าและทางเหนือเกิดมากกว่า ทางใต้เบาบางกว่าและทางเหนือรุนแรงกว่า ภัยแล้งในฤดูร้อนเกิดขึ้นบ่อยที่สุด รองลงมาคือฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วง การเกิดภัยแล้งติดต่อกันหลายปีนั้นหายาก ในขณะที่การเกิดภัยแล้งติดต่อกันหลายเดือนนั้นพบได้บ่อยกว่า น้ำท่วมขังเป็นอีกหนึ่งภัยพิบัติทางธรรมชาติที่สำคัญในซีอาน ตั้งแต่เดือนเมษายนถึงตุลาคมของทุกปี อุณหภูมิสูงและปริมาณน้ำฝนที่มากทำให้เกิดฝนตกหนักและมีเมฆปกคลุมเป็นเวลานานได้
ในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2563 ฝนตกหนักเป็นวงกว้างในเมืองซีอานทำให้เกิดน้ำท่วมในหลายพื้นที่ เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม อำเภอโจวจือประสบกับฝนตกหนัก โดยมีปริมาณน้ำฝนสูงสุดในหนึ่งวันอยู่ที่ 53.4 มิลลิเมตร สถานีตรวจวัดสภาพอากาศในพื้นที่บันทึกปริมาณฝนตกหนักได้ 6 วัน โดยมี 29 สถานีตรวจวัด และปริมาณน้ำฝนสูงสุดในหนึ่งวันอยู่ที่ 111.3 มิลลิเมตร ที่เป่ยหลุน อำเภอเหยียนเหลียง (วันที่ 6 สิงหาคม) ฝนตกหนักในช่วงเวลาสั้นๆ ทำให้เกิดน้ำท่วมในระดับต่างๆ กันใน 5 อำเภอและเขตของเมืองซีอาน ได้แก่ หลินถง เหยียนเหลียง หูอี้ โจวจือ และหลานเทียน ส่งผลกระทบต่อ 51 ตำบล (สำนักงานเขตย่อย)
ภัยพิบัติทางธรณีวิทยาที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันในซีอานมี 4 ประเภท ได้แก่ ดินถล่ม การพังทลาย การไหลของเศษดิน และการทรุดตัวของพื้นดิน ดินถล่มส่วนใหญ่กระจายตัวอยู่ในบริเวณเชิงเขาฉินหลิง เขตภูเขาฉินหลิง และขอบที่ราบสูงดินเลส รวมทั้งหมด 351 ครั้ง การพังทลายส่วนใหญ่กระจายตัวอยู่ในที่ราบสูงดินเลสและเชิงเขาฉินหลิง รวมทั้งหมด 179 ครั้ง การไหลของเศษดินส่วนใหญ่เกิดขึ้นในเขตภูเขาฉินหลิง เขตภูเขาหลี่ และร่องเขาดินเลส รวมทั้งหมด 19 ครั้ง การทรุดตัวของพื้นดินกระจายตัวอยู่ตามขอบที่ราบสูงดินเลส รวมทั้งหมด 7 ครั้ง ภัยพิบัติทางธรณีวิทยาที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ได้แก่ รอยแยกของพื้นดินและการทรุดตัวของพื้นดิน จากการสำรวจและวิจัยพบว่า เขตเมืองซีอานมีรอยแยกของพื้นดิน 14 แห่ง และรอยแยกของพื้นดินรองอีก 4 แห่ง กระจายตัวอยู่ในพื้นที่ประมาณ 250 ตารางกิโลเมตร มีความยาวรวมกว่า 160 กิโลเมตร
ทรัพยากรธรรมชาติ
ทรัพยากรน้ำ
เมืองซีอานตั้งอยู่ในภูมิภาคที่มีปัญหาการขาดแคลนทรัพยากรน้ำอย่างรุนแรง ณ เดือนกันยายน 2566 ปริมาณน้ำผิวดินต่อหัวประชากรอยู่ที่ 408.45 ลูกบาศก์เมตร คิดเป็นประมาณ 4.5% ของปริมาณน้ำผิวดินต่อหัวประชากรทั่วโลก 16.7% ของปริมาณน้ำผิวดินต่อหัวประชากรในประเทศ 32.1% ของปริมาณน้ำผิวดินต่อหัวประชากรในมณฑลฉานซี และ 65.6% ของปริมาณน้ำผิวดินต่อหัวประชากรในลุ่มแม่น้ำเหลือง ทรัพยากรน้ำผิวดินไม่เพียงแต่ไม่เพียงพอในภาพรวมเท่านั้น แต่ยังมีความผันแปรอย่างมากระหว่างปีและมีการกระจายตัวที่ไม่สม่ำเสมอภายในปีเดียวกัน ส่วนทรัพยากรน้ำบาดาลนั้นถูกใช้ประโยชน์เกินความจำเป็นอย่างมาก จากการสำรวจของทีมอุทกวิทยาหมายเลข 1 ของมณฑลฉานซี พบว่า ในพื้นที่ 1,648 ตารางกิโลเมตร ซึ่งครอบคลุมพื้นที่เมืองและเขตฉางอาน ปริมาณน้ำบาดาลที่สามารถนำมาใช้ได้ต่อปีอยู่ที่ 627 ล้านลูกบาศก์เมตร ในขณะที่ปริมาณการสูบใช้จริงต่อปีอยู่ที่ 690 ล้านลูกบาศก์เมตร ซึ่งเกินกว่าความจำเป็นถึง 63 ล้านลูกบาศก์เมตร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเขตเมืองและชานเมือง ซึ่งเป็นที่ตั้งของบ่อน้ำบาดาลสำหรับใช้ในเมืองและบ่อน้ำเพื่อการชลประทานทางการเกษตร พบว่ามีการสูบน้ำเกินปริมาณที่กำหนดถึง 221 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี ส่งผลให้บ่อน้ำบาดาลที่ใช้เครื่องสูบน้ำเพื่อการเกษตรถูกทิ้งร้างอย่างต่อเนื่อง
ทรัพยากรที่ดิน
จากผลการสำรวจที่ดินระดับชาติที่เผยแพร่ในปี 2022 เมืองซีอานมีพื้นที่เพาะปลูก 141,232 เฮกตาร์ ซึ่งรวมถึงนาข้าว 256 เฮกตาร์ พื้นที่ชลประทาน 99,490 เฮกตาร์ และพื้นที่แห้งแล้ง 41,486 เฮกตาร์; พื้นที่สวนผลไม้ 58,257 เฮกตาร์ ซึ่งรวมถึงสวนผลไม้ 46,005 เฮกตาร์ และพื้นที่สวนผลไม้อื่นๆ 12,253 เฮกตาร์; พื้นที่เมือง ชนบท อุตสาหกรรม และเหมืองแร่ 153,998 เฮกตาร์; พื้นที่คมนาคม 25,801 เฮกตาร์; พื้นที่น้ำและสิ่งอำนวยความสะดวกด้านการอนุรักษ์น้ำ 18,251 เฮกตาร์; ทุ่งหญ้า 12,225 เฮกตาร์; พื้นที่ป่า 589,648 เฮกตาร์; และพื้นที่ชุ่มน้ำ 5,992 เฮกตาร์
ทรัพยากรแร่
การพัฒนาทางธรณีวิทยาในซีอานมีความซับซ้อน ณ เดือนพฤษภาคม 2566 มีการค้นพบทรัพยากรแร่ 47 ชนิด รวมถึงแร่โลหะ 21 ชนิด แร่ที่ไม่ใช่โลหะ 22 ชนิด แร่พลังงาน 2 ชนิด และแร่อื่นๆ อีก 2 ชนิด แร่โลหะและแร่ที่ไม่ใช่โลหะส่วนใหญ่กระจายตัวอยู่ในบริเวณเทือกเขาฉินหลิงตอนใต้ พื้นที่ราบทางตอนเหนือของเทือกเขาฉินหลิงมีสภาพทางธรณีวิทยาที่เอื้อต่อการกักเก็บน้ำร้อน โดยมีพื้นที่ประมาณ 780 ตารางกิโลเมตรที่เหมาะสมสำหรับการพัฒนาพลังงานความร้อนในเขตเมืองเพียงแห่งเดียว และมีปริมาณน้ำร้อนสำรองที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ถึง 539 ล้านลูกบาศก์เมตร
ความหลากหลายทางชีวภาพ
ณ เดือนพฤษภาคม 2566 พืชพรรณธรรมชาติของซีอานไม่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากการเกิดธารน้ำแข็งในยุคควอเทอร์นารี ทำให้พืชโบราณจากยุคเทอร์เชียรีหลายชนิดยังคงอยู่รอด เช่น แปะก๊วย, Tetracentron, Cercidiphyllum และ Paliurus เทือกเขาฉินหลิงมีการกระจายตัวของพืชพรรณธรรมชาติในแนวดิ่งจากระดับความสูงมากไปน้อย รวมถึงทุ่งหญ้าพุ่มไม้บนที่สูง ป่าสน ป่าสนผสมไม้ใบกว้าง และป่าผลัดใบ พืชพรรณธรรมชาติอุดมไปด้วยทรัพยากรพืชป่า โดยมีพืชป่า 138 วงศ์ 681 สกุล และ 2,224 ชนิด ทำให้เป็นแหล่งเก็บรักษาพันธุ์พืชที่สำคัญแห่งหนึ่งของจีน ที่ราบลุ่มแม่น้ำเว่ยส่วนใหญ่ประกอบด้วยพืชเพาะปลูก เช่น พืชไร่ ผัก ผลไม้ และพื้นที่สีเขียวในเมือง ณ เดือนพฤศจิกายน 2023 ทรัพยากรป่าไม้ของซีอานกระจุกตัวอยู่ในบริเวณเทือกเขาฉินหลิง คิดเป็นประมาณ 94.59% ของพื้นที่ป่าทั้งหมดของเมือง โดยมีพื้นที่ทางตะวันตกมากกว่าทางตะวันออก อำเภอโจวจือทางตะวันตกมีพื้นที่ป่าคิดเป็น 55.6% ของพื้นที่ป่าทั้งหมดของเมือง โดยมีปริมาณไม้ซุง 14,925,700 ลูกบาศก์เมตร คิดเป็น 67.06% ของปริมาณไม้ซุงทั้งหมดของเมือง (Tetracentron, Paliurus, Ginkgo.)
ข้อมูล ณ เดือนพฤษภาคม 2566 ทรัพยากรสัตว์ป่าของเมืองซีอานส่วนใหญ่กระจายอยู่ในเทือกเขาฉินหลิง โดยมีสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม 55 ชนิด และนก 177 ชนิด รวมถึงสัตว์หายาก เช่น แพนด้ายักษ์ ลิงจมูกสั้นสีทอง ทาคิน (สายพันธุ์ย่อยฉินหลิง) เซโรว์ ซาลาแมนเดอร์ยักษ์จีน นกกระสาปากดำ ไก่ฟ้าหางยาวหัวขาว ไก่ฟ้าเลือด และไก่ฟ้าสีทอง (ดูเพิ่มเติม: ไก่ฟ้าสีทอง, แพนด้ายักษ์, ลิงจมูกสั้นสีทอง)
ณ เดือนกรกฎาคม 2563 เมืองซีอานมีเขตอนุรักษ์ธรรมชาติ 5 แห่ง (เขตอนุรักษ์ธรรมชาติแห่งชาติโจวจือ เขตอนุรักษ์ธรรมชาติแห่งชาติโจวจือเหลาเซียนเฉิง เขตอนุรักษ์ธรรมชาติแห่งชาติสัตว์น้ำหายากแม่น้ำเฮย เขตอนุรักษ์ธรรมชาติจังหวัดพื้นที่ชุ่มน้ำแม่น้ำเฮย มณฑลฉานซี และเขตอนุรักษ์ธรรมชาติจังหวัดพื้นที่ชุ่มน้ำจิงเว่ย ซีอาน) โดยเน้นการคุ้มครองสัตว์น้ำหายาก เช่น ลิงจมูกสั้นสีทอง แพนด้ายักษ์ และกิ้งก่า Brachymystax lenok รวมถึงทรัพยากรนกป่า และแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์และพืชอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งช่วยปกป้องระบบนิเวศป่าไม้และพื้นที่ชุ่มน้ำของซีอานได้เป็นอย่างดี สร้างสภาพแวดล้อมที่ดีให้กับสัตว์และพืช และประชากรของสัตว์ เช่น แพนด้ายักษ์ ลิงจมูกสั้นสีทอง และทาคิน ก็เพิ่มจำนวนขึ้น
เขตอนุรักษ์ธรรมชาติแห่งชาติโจวจือ
เขตรักษาพันธุ์ธรรมชาติแห่งชาติโจวจือตั้งอยู่ทางตอนใต้ของอำเภอโจวจือ ครอบคลุมพื้นที่ 903,000 หมู่ (ประมาณ 450 ตารางเมตร) ก่อตั้งขึ้นในปี 1982 และได้รับการประกาศให้เป็นเขตรักษาพันธุ์ธรรมชาติแห่งชาติในปี 1988 เขตรักษาพันธุ์ธรรมชาติโจวจือมีจุดประสงค์หลักเพื่อการอนุรักษ์ลิงจมูกสั้นสีทองที่หายาก เขตรักษาพันธุ์แห่งนี้มีป่าทึบด้วยอัตราความครอบคลุมของป่า 90.5% มีต้นป็อปลาร์ Broussonetia และต้นหลิวที่อุดมสมบูรณ์ ซึ่งเป็นอาหารโปรดของลิงจมูกสั้นสีทอง และมีไผ่ดอกสนและไผ่ลูกศร ซึ่งเป็นอาหารโปรดของแพนด้ายักษ์และทาคิน นอกจากนี้ยังมีลำธารจำนวนมากและสภาพอากาศที่เหมาะสม อุณหภูมิเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 6.4 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดที่ 29.7 องศาเซลเซียส อุณหภูมิต่ำสุดที่ -19 องศาเซลเซียส และปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยต่อปี 1,000 มิลลิเมตร ทำให้เหมาะสำหรับเป็นที่อยู่อาศัยและการสืบพันธุ์ของลิงจมูกสั้นสีทอง
การเมือง
ประชากร
ขนาดประชากร
ณ สิ้นปี 2023 เมืองซีอานมีประชากรประจำ 13.0782 ล้านคน ในจำนวนนี้เป็นประชากรชาย 6.6752 ล้านคน คิดเป็น 51.04% และประชากรหญิง 6.4030 ล้านคน คิดเป็น 48.96% อัตราส่วนเพศชายต่อเพศหญิงอยู่ที่ 104.25 (ชายต่อหญิง 100 คน) ประชากรในเขตเมืองมีจำนวน 10.4469 ล้านคน อัตราการเป็นเมืองอยู่ที่ 79.88% มีการเกิด 107,500 คน อัตราการเกิด 8.22 ต่อพันคน มีการเสียชีวิต 102,800 คน อัตราการตาย 7.86 ต่อพันคน และอัตราการเติบโตตามธรรมชาติ 0.36 ต่อพันคน จากข้อมูลสำมะโนประชากรแห่งชาติครั้งที่ 7 ของมณฑลฉานซี ประชากรที่มีอายุ 0-14 ปี คิดเป็น 15.65% ประชากรที่มีอายุระหว่าง 15-59 ปี คิดเป็น 68.33% และประชากรที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป คิดเป็น 16.02%
ณ สิ้นปี 2024 ประชากรประจำของเมืองซีอานมีจำนวน 13.1676 ล้านคน เพิ่มขึ้น 89,400 คนจากสิ้นปีที่แล้ว ในจำนวนนี้เป็นประชากรชาย 6.7097 ล้านคน คิดเป็น 50.96% และประชากรหญิง 6.4579 ล้านคน คิดเป็น 49.04% อัตราส่วนเพศชายต่อเพศหญิงอยู่ที่ 103.90 (ชายต่อหญิง 100 คน) ประชากรในเขตเมืองมีจำนวน 10.5907 ล้านคน อัตราการเป็นเมืองอยู่ที่ 80.43% มีการเกิด 113,500 คน คิดเป็นอัตราการเกิด 8.62 ต่อพันคน มีการเสียชีวิต 103,000 คน คิดเป็นอัตราการตาย 7.82 ต่อพันคน และอัตราการเกิดตามธรรมชาติอยู่ที่ 0.80 ต่อพันคน
ณ สิ้นปี 2025 ประชากรประจำของเมืองซีอานมีจำนวน 13.2363 ล้านคน เพิ่มขึ้น 68,700 คนจากสิ้นปีที่แล้ว โดยในจำนวนนี้เป็นประชากรในเขตเมืองประจำจำนวน 10.7227 ล้านคน อัตราการเป็นเมืองของประชากรประจำอยู่ที่ 81.01% เพิ่มขึ้น 0.58 จุดเปอร์เซ็นต์จากสิ้นปีที่แล้ว
องค์ประกอบทางชาติพันธุ์
ซีอานเป็นภูมิภาคที่มีประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ผสมกระจัดกระจาย โดยมีกลุ่มชาติพันธุ์ครบทั้ง 56 กลุ่ม รูปแบบการกระจายตัวโดยรวมมีลักษณะกระจายตัวเป็นวงกว้างแต่มีการกระจุกตัวน้อย และกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ใน 4 เขต ได้แก่ เหลียนหู ซินเฉิง เป่ยหลิน และหยานต้า โดยมีลักษณะเด่นคือการทำงานเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ในเมือง จากข้อมูลสำมะโนประชากรแห่งชาติครั้งที่ 7 ประชากรกลุ่มชาติพันธุ์มีจำนวน 132,151 คน คิดเป็น 1.02% ของประชากรทั้งหมดในเมือง และมากกว่าครึ่งหนึ่งของประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ในมณฑล มีกลุ่มชาติพันธุ์ 2 กลุ่มที่มีประชากรเกิน 10,000 คน ได้แก่ กลุ่มชาติพันธุ์หุย มีจำนวน 77,851 คน คิดเป็น 58.91% ของประชากรกลุ่มชาติพันธุ์ในซีอาน และกลุ่มชาติพันธุ์แมนจู มีจำนวน 11,864 คน มีกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อย 8 กลุ่มที่มีประชากรระหว่าง 2,000 ถึง 10,000 คน ได้แก่ มองโกล (6,951 คน), ทิเบต (5,123 คน), ตูเจีย (4,903 คน), อุยกูร์ (3,816 คน), เมี่ยว (3,443 คน), จ้วง (3,173 คน), อี๋ (2,276 คน) และเกาหลี (2,088 คน) และมีกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อย 2 กลุ่มที่มีประชากรระหว่าง 1,000 ถึง 2,000 คน ได้แก่ ตง (1,179 คน) และบูเย่ (1,119 คน) การกระจายตัวโดยรวมแสดงให้เห็นถึงการกระจัดกระจายในวงกว้างแต่มีการกระจุกตัวเล็กน้อย โดยกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนน้อยส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ใน 4 เขต ได้แก่ เหลียนหู ซินเฉิง เป่ยหลิน และหยานต้า ซึ่งมีลักษณะเด่นคือการทำงานในเขตเมืองของกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ
ภาษา
งิ้วฉินฉาง ซึ่งแพร่หลายในกวนจงและภูมิภาคตะวันตกเฉียงเหนืออื่นๆ รู้จักกันในชื่อหลัวถาน หรือ "งิ้วบังจื่อ" และเรียกกันทั่วไปว่า "กวงกวงจื่อ" ภาษาถิ่นฉานซี ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งของภาษาจีนกลางภาคกลางที่แสดงโดยภาษาถิ่นกวนจง หรือภาษาถิ่นซีอาน ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากภาษาจีนกลางมาตรฐาน แต่ยังคงรักษาการออกเสียงและการใช้คำแบบโบราณบางส่วนไว้
ภาษาถิ่นซีอานอยู่ในกลุ่มย่อยที่ราบภาคกลางของภาษาจีนกลางตอนเหนือ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเขตการปกครองกวนจง เป็นภาษาถิ่นหลักของเขตการปกครองกวนจง และแม้กระทั่งในภาคกลางและภาคตะวันตกของจีน รวมถึงระบบภาษาถิ่นจีนทั้งหมด สามารถแบ่งออกเป็นเจ็ดภาษาถิ่นย่อย ได้แก่ ภาษาถิ่นในเมือง ภาษาถิ่นโจวจือ ภาษาถิ่นหูเซียน ภาษาถิ่นฉางอาน ภาษาถิ่นหลานเถียน ภาษาถิ่นหลินถง และภาษาถิ่นเกาหลิง ลักษณะเด่นของภาษาถิ่นซีอาน ได้แก่ อักษรเสียงวรรณยุกต์โบราณที่มีพยัญชนะต้นเสียงเต็มจะรวมกับเสียงหยางผิง (เสียงขึ้น) ในขณะที่อักษรเสียงวรรณยุกต์อื่นๆ จะรวมกับเสียงหยินผิง (เสียงราบ) มีคำซ้ำจำนวนมาก มีคำที่เรียงลำดับกลับกัน มีคำที่แยกเสียง และมีการผันคำภายใน
ความเชื่อทางศาสนา
เมืองซีอานมีศาสนาหลักครบทั้งห้าศาสนา มีประวัติศาสตร์อันยาวนาน มรดกทางวัฒนธรรมที่ลึกซึ้ง และสถานที่สำคัญและบุคคลสำคัญที่มีอิทธิพลมากมาย ณ เดือนเมษายน 2566 เมืองซีอานมีสถานที่ประกอบกิจกรรมทางศาสนาที่จดทะเบียน 457 แห่ง มีผู้ประกอบวิชาชีพทางศาสนาที่จดทะเบียนและยื่นเอกสารเกือบ 1,900 คน มีองค์กรทางศาสนา 19 แห่ง (ระดับเทศบาล 6 แห่ง และระดับอำเภอ/ตำบล 13 แห่ง) และองค์กรทางสังคมที่มีพื้นฐานทางศาสนาอีก 2 แห่ง นอกจากนี้ยังมีสถานที่ประกอบกิจกรรมทางศาสนา 28 แห่งที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยงานอนุรักษ์โบราณสถานระดับเทศบาลขึ้นไป (หน่วยงานอนุรักษ์โบราณสถานสำคัญระดับชาติ 10 แห่ง หน่วยงานอนุรักษ์โบราณสถานสำคัญระดับจังหวัด 12 แห่ง และหน่วยงานอนุรักษ์โบราณสถานสำคัญระดับเทศบาล 6 แห่ง)
เศรษฐกิจ
ภาพรวม
อุตสาหกรรมหลักของซีอาน ได้แก่ ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ยานยนต์ การบินและอวกาศ อุปกรณ์ไฮเอนด์ วัสดุใหม่และพลังงานใหม่ อาหาร และชีวการแพทย์
ในปี 2024 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของซีอานอยู่ที่ 1,331.778 พันล้านหยวน (ประมาณ 185.0 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 4.6% จากปีก่อนหน้าในราคาคงที่ โดยมูลค่าเพิ่มของภาคอุตสาหกรรมหลักอยู่ที่ 32.013 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 3.4% ภาคอุตสาหกรรมรองอยู่ที่ 387.396 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.1% และภาคอุตสาหกรรมบริการอยู่ที่ 912.369 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.8% สามภาคอุตสาหกรรมนี้คิดเป็นสัดส่วน 2.40%, 29.09% และ 68.51% ของ GDP ของภูมิภาคตามลำดับ GDP ต่อหัวของภูมิภาคอยู่ที่ 101,485 หยวน เพิ่มขึ้น 3.9% มูลค่าเพิ่มของภาคเศรษฐกิจเอกชนคิดเป็น 51.2% ของ GDP ของภูมิภาค
ในปี 2024 ดัชนีราคาผู้บริโภคของซีอานเพิ่มขึ้น 0.3% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยราคาสินค้าอุปโภคบริโภคลดลง 0.1% และราคาบริการเพิ่มขึ้น 1.1% ราคาขายที่อยู่อาศัยเชิงพาณิชย์ใหม่เพิ่มขึ้น 2.9% ขณะที่ราคาขายที่อยู่อาศัยมือสองลดลง 5.6%
ในปี 2024 รายได้จากงบประมาณแผ่นดินของเมืองซีอานอยู่ที่ 100.237 พันล้านหยวน (ประมาณ 13.9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 5.3% จากปีก่อนหน้า โดยเป็นรายได้จากภาษี 71.496 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 3.9% ขณะที่รายจ่ายงบประมาณแผ่นดินอยู่ที่ 156.174 พันล้านหยวน ลดลง 9.8%
ในปี 2024 เมืองซีอานมีสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์มูลค่าสูง 42,899 รายการ เพิ่มขึ้น 19.5% จากปีก่อนหน้า โดยมีสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์มูลค่าสูง 33 รายการต่อประชากร 10,000 คน ในกลุ่มวิสาหกิจอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ มูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมการผลิตคอมพิวเตอร์ การสื่อสาร และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อื่นๆ เติบโต 6.9% ในกลุ่มวิสาหกิจบริการขนาดใหญ่ รายได้จากการวิจัยทางวิทยาศาสตร์และบริการทางเทคนิคเติบโต 6.3%
ในปี 2024 การลงทุนด้านการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีของวิสาหกิจอุตสาหกรรมในซีอานเติบโตขึ้น 37.5% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า ในกลุ่มวิสาหกิจอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ การผลิตรถยนต์พลังงานใหม่มีจำนวน 1,124,300 คัน เพิ่มขึ้น 14.3% การผลิตแท่นชาร์จมีจำนวน 628,300 หน่วย เพิ่มขึ้น 26.3% การผลิตเซลล์แสงอาทิตย์มีจำนวน 81.8011 ล้านกิโลวัตต์ เพิ่มขึ้น 61.4% การผลิตอุปกรณ์การพิมพ์ 3 มิติมีจำนวน 545 หน่วย เพิ่มขึ้น 41.9% การผลิตแผ่นเวเฟอร์วงจรรวมมีจำนวน 8.854 ล้านชิ้น เพิ่มขึ้น 36.7% ในกลุ่มวิสาหกิจ (หน่วย) ขนาดใหญ่ ยอดขายปลีกที่เกิดขึ้นผ่านเครือข่ายสาธารณะมีจำนวน 90.143 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 7.9%
ในปี 2024 รายได้สุทธิต่อหัวของเมืองซีอานอยู่ที่ 45,082 หยวน เพิ่มขึ้น 5.3% จากปีก่อนหน้า เมื่อแบ่งตามที่อยู่อาศัย รายได้สุทธิต่อหัวในเขตเมืองอยู่ที่ 53,678 หยวน เพิ่มขึ้น 4.9% และรายได้สุทธิต่อหัวในเขตชนบทอยู่ที่ 21,185 หยวน เพิ่มขึ้น 6.9% อัตราส่วนรายได้ระหว่างเมืองและชนบทอยู่ที่ 2.53 ลดลง 0.05 จากปีก่อนหน้า ค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพต่อหัวของเมืองอยู่ที่ 28,313.9 หยวน เพิ่มขึ้น 3.3% เมื่อแบ่งตามที่อยู่อาศัย ค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพต่อหัวในเขตเมืองอยู่ที่ 32,154.6 หยวน เพิ่มขึ้น 3.3% และค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพต่อหัวในเขตชนบทอยู่ที่ 17,637.1 หยวน เพิ่มขึ้น 2.4%
ในปี 2024 การลงทุนในสินทรัพย์ถาวรของเมืองซีอานเติบโตขึ้น 0.2% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ การลงทุนในภาคอุตสาหกรรมเติบโต 1.1% การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานลดลง 7.5% และการลงทุนด้านการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์เติบโต 8.5% มีการส่งเสริมการปรับปรุงอุปกรณ์ขนาดใหญ่อย่างแข็งขัน การลงทุนในการซื้ออุปกรณ์และเครื่องมือเติบโต 6.2% การลงทุนในการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีของวิสาหกิจอุตสาหกรรมเติบโต 37.5% คิดเป็น 6.9% ของการลงทุนในสินทรัพย์ถาวร เพิ่มขึ้น 1.9 จุดเปอร์เซ็นต์ การลงทุนในด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง การลงทุนในด้านการขนส่ง คลังสินค้า และบริการไปรษณีย์เติบโต 3.2% การลงทุนในการผลิตและจัดหาไฟฟ้า ความร้อน ก๊าซ และน้ำเติบโต 75.9% และการลงทุนด้านการศึกษาเติบโต 17.2%
ในปี 2025 ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของซีอานอยู่ที่ 1,390.267 พันล้านหยวน (ประมาณ 193.1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 4.7% จากปีก่อนหน้าในราคาคงที่ โดยมูลค่าเพิ่มของภาคอุตสาหกรรมหลักอยู่ที่ 33.280 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 3.6% ภาคอุตสาหกรรมรองอยู่ที่ 397.037 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.8% และภาคอุตสาหกรรมบริการอยู่ที่ 959.950 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.6% สามภาคอุตสาหกรรมนี้คิดเป็นสัดส่วน 2.39%, 28.56% และ 69.05% ของ GDP ระดับภูมิภาคตามลำดับ GDP ต่อหัวของภูมิภาคอยู่ที่ 105,308 หยวน เพิ่มขึ้น 4.1% มูลค่าเพิ่มของภาคเอกชนคิดเป็น 50.5% ของ GDP ระดับภูมิภาค
ในปี 2025 ดัชนีราคาผู้บริโภคของซีอานเพิ่มขึ้น 0.5% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยราคาสินค้าอุปโภคบริโภคลดลง 0.1% และราคาบริการเพิ่มขึ้น 1.3% ราคาขายที่อยู่อาศัยเชิงพาณิชย์ใหม่ลดลง 3.7% และราคาขายที่อยู่อาศัยมือสองลดลง 7.2%
อุตสาหกรรมหลัก
ในปี 2024 พื้นที่เพาะปลูกธัญพืชของเมืองซีอานอยู่ที่ 3.8536 ล้านหมู่ เพิ่มขึ้น 0.1% จากปีก่อนหน้า พื้นที่เพาะปลูกผักอยู่ที่ 1.1374 ล้านหมู่ เพิ่มขึ้น 2.5% พื้นที่ปลูกไม้ผลอยู่ที่ 709,500 หมู่ ลดลง 2.2% และพื้นที่เพาะปลูกพืชน้ำมันอยู่ที่ 62,900 หมู่ เพิ่มขึ้น 4.1% ผลผลิตธัญพืชประจำปีอยู่ที่ 1.433 ล้านตัน รักษาระดับสูงกว่า 1.4 ล้านตันติดต่อกันเป็นปีที่ 5 โดยในจำนวนนี้ ผลผลิตธัญพืชฤดูร้อนอยู่ที่ 717,200 ตัน และผลผลิตธัญพืชฤดูใบไม้ร่วงอยู่ที่ 715,800 ตัน ผลผลิตไม้ผลอยู่ที่ 1.1006 ล้านตัน เพิ่มขึ้น 4.8% ผลผลิตเนื้อสัตว์อยู่ที่ 53,300 ตัน เพิ่มขึ้น 3.2% ผลผลิตนมอยู่ที่ 70,100 ตัน ลดลง 15.5% และผลผลิตไข่ไก่มีปริมาณ 50,400 ตัน เพิ่มขึ้น 3.2%
ในปี 2025 พื้นที่เพาะปลูกธัญพืชของเมืองซีอานอยู่ที่ 3.8555 ล้านหมู่ เพิ่มขึ้น 0.1% จากปีก่อนหน้า พื้นที่เพาะปลูกผักอยู่ที่ 1.1725 ล้านหมู่ เพิ่มขึ้น 3.1% พื้นที่ปลูกไม้ผลอยู่ที่ 702,100 หมู่ ลดลง 1.0% และพื้นที่เพาะปลูกพืชน้ำมันอยู่ที่ 64,000 หมู่ เพิ่มขึ้น 1.8% ผลผลิตธัญพืชประจำปีอยู่ที่ 1.4151 ล้านตัน ยังคงสูงกว่า 1.4 ล้านตัน โดยในจำนวนนี้เป็นผลผลิตธัญพืชฤดูร้อน 699,300 ตัน และผลผลิตธัญพืชฤดูใบไม้ร่วง 715,800 ตัน ผลผลิตผักเพิ่มขึ้น 3.2% จากปีก่อนหน้า ผลผลิตไม้ผลเพิ่มขึ้น 1.7% ผลผลิตเนื้อสัตว์เพิ่มขึ้น 2.6% ผลผลิตนมลดลง 17.2% และผลผลิตไข่ไก่ลดลง 1.0%
อุตสาหกรรมรอง
เมืองซีอานมุ่งเน้นอุตสาหกรรมหลัก 6 ประเภทเป็นแกนหลักของการพัฒนาเศรษฐกิจอุตสาหกรรม ได้แก่ การผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และสารสนเทศ ยานยนต์ การบินและอวกาศ อุปกรณ์ไฮเอนด์ วัสดุใหม่และการผลิตพลังงานใหม่ อาหาร และชีวการแพทย์
ในปี 2024 มูลค่าเพิ่มภาคอุตสาหกรรมของเมืองซีอานที่มีขนาดใหญ่กว่าเกณฑ์มาตรฐานเติบโตขึ้น 6.5% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า วิสาหกิจที่มีมูลค่าผลผลิตเกิน 10,000 ล้านหยวนมีส่วนสำคัญอย่างยิ่ง วิสาหกิจ 15 แห่งที่มีผลผลิตเกิน 10,000 ล้านหยวน มีการเติบโตของผลผลิตรวมกัน 10.2% ส่งผลให้ผลผลิตภาคอุตสาหกรรมโดยรวมที่มีขนาดใหญ่กว่าเกณฑ์มาตรฐานเติบโตขึ้น 5.3 จุดเปอร์เซ็นต์ กว่า 60% ของอุตสาหกรรมมีการเติบโตของผลผลิต ในบรรดา 36 หมวดอุตสาหกรรมหลัก มี 22 อุตสาหกรรมที่มีการเติบโตของผลผลิตโดยรวมเป็นบวก คิดเป็นอัตราการเติบโต 61.1% อุตสาหกรรมการผลิตรถไฟ การต่อเรือ การบินและอวกาศ และอุปกรณ์ขนส่งอื่นๆ เติบโต 9.7% อุตสาหกรรมการผลิตคอมพิวเตอร์ การสื่อสาร และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อื่นๆ เติบโต 0.6% และอุตสาหกรรมการผลิตเครื่องจักรและอุปกรณ์ไฟฟ้าลดลง 1.7% พลังการผลิตที่มีคุณภาพใหม่ๆ เร่งตัวขึ้น บทบาทสนับสนุนของอุตสาหกรรมหลักแข็งแกร่งขึ้น โดยอุตสาหกรรมหลักทั้ง 6 ได้แก่ ยานยนต์ ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ อุปกรณ์ไฮเอนด์ อวกาศ วัสดุใหม่และพลังงานใหม่ อาหาร และชีวการแพทย์ มีอัตราการเติบโตของผลผลิตรวม 4.6% ซึ่งสูงกว่าอัตราการเติบโตของผลผลิตอุตสาหกรรมโดยรวมที่มีขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดไว้ 0.2 จุดเปอร์เซ็นต์ ผลิตภัณฑ์ที่แสดงถึงกำลังการผลิตคุณภาพใหม่เติบโตอย่างรวดเร็ว ได้แก่ การผลิตรถยนต์พลังงานใหม่เติบโต 14.3% โดรนพลเรือนเติบโต 2.9 เท่า แท่นชาร์จเติบโต 26.3% เซลล์แสงอาทิตย์เติบโต 61.4% อุปกรณ์การพิมพ์ 3 มิติเติบโต 41.9% และแผ่นเวเฟอร์วงจรรวมเติบโต 36.7% โดยรวมแล้ว มีวิสาหกิจอุตสาหกรรมขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดไว้เพิ่มขึ้น 406 แห่งในปีนี้
ในปี 2025 มูลค่าเพิ่มภาคอุตสาหกรรมของเมืองซีอานที่มีขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดไว้เติบโตขึ้น 5.7% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ การผลิตอุปกรณ์รถไฟ การต่อเรือ การบินและอวกาศ และอุปกรณ์ขนส่งอื่นๆ เติบโต 8.4% การผลิตอุปกรณ์พิเศษเติบโต 7.6% การผลิตอุปกรณ์ทั่วไปเติบโต 6.7% การผลิตและจัดหาไฟฟ้า ความร้อน และพลังงานเติบโต 4.4% และการผลิตยาเติบโต 0.6% มูลค่าเพิ่มรวมของอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าสามแสนล้านหยวน ได้แก่ การผลิตรถยนต์ การผลิตเครื่องจักรและอุปกรณ์ไฟฟ้า และการผลิตคอมพิวเตอร์ การสื่อสาร และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อื่นๆ เติบโต 6.6% และมูลค่าเพิ่มของการผลิตอุปกรณ์เติบโต 6.6%
อุตสาหกรรมบริการ
ภาคบริการของซีอานประกอบด้วยภาคบริการ การท่องเที่ยว การเงิน และภาคอื่นๆ ที่ให้บริการด้านการค้าปลีก การจัดเลี้ยง การขนส่ง อสังหาริมทรัพย์ การศึกษา การดูแลสุขภาพ วัฒนธรรม และความบันเทิง
ในปี 2024 มูลค่าเพิ่มของการค้าส่งและค้าปลีกในซีอานอยู่ที่ 108.436 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 3.8% จากปีก่อนหน้า มูลค่าเพิ่มของการขนส่ง คลังสินค้า และบริการไปรษณีย์อยู่ที่ 57.982 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 7.4% มูลค่าเพิ่มของที่พักและอาหารอยู่ที่ 26.104 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 2.9% มูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมการเงินอยู่ที่ 126.864 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 1.9% มูลค่าเพิ่มของอสังหาริมทรัพย์อยู่ที่ 114.959 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 1.5% และมูลค่าเพิ่มของบริการอื่นๆ อยู่ที่ 464.983 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 6.3% รายได้ประจำปีของวิสาหกิจบริการขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดอยู่ที่ 469.537 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 7.1% จากปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ บริการให้เช่าและบริการทางธุรกิจเติบโต 23.0% บริการอนุรักษ์น้ำ สิ่งแวดล้อม และการจัดการสิ่งอำนวยความสะดวกสาธารณะเติบโต 7.2% ภาคการส่งข้อมูล ซอฟต์แวร์ และบริการเทคโนโลยีสารสนเทศเติบโต 1.0% และภาควัฒนธรรม กีฬา และความบันเทิงเติบโต 1.7%
ในปี 2024 ยอดขายปลีกสินค้าอุปโภคบริโภครวมของเมืองซีอานอยู่ที่ 491.508 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 2.2% จากปีก่อนหน้า โดยยอดขายปลีกสินค้าอุปโภคบริโภคขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดอยู่ที่ 277.110 พันล้านหยวน ทรงตัวเมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า ขณะที่ยอดขายปลีกสินค้าที่จำหน่ายผ่านช่องทางสาธารณะขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดเติบโตขึ้น 7.9% นโยบายส่งเสริมการบริโภคจากต่างประเทศมีผลอย่างมาก ยอดขายปลีกรถยนต์พลังงานใหม่ สมาร์ทโฟน เครื่องใช้ไฟฟ้าในครัวเรือนประหยัดพลังงานระดับ 1 และ 2 และอุปกรณ์ภาพและเสียงขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดเติบโตขึ้น 27.0%, 78.2% และ 25.2% ตามลำดับ ความต้องการด้านสุขภาพและการบริโภคที่ยกระดับยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ยอดขายปลีกยาจีนและตะวันตก อุปกรณ์สื่อสาร สินค้ากีฬาและความบันเทิง และหนังสือ หนังสือพิมพ์ และนิตยสารขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดเติบโตขึ้น 17.2%, 30.4%, 13.0% และ 7.9% ตามลำดับ ในระหว่างปี มีการเพิ่มหน่วยซื้อขายใหม่ที่มีขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดไว้รวมทั้งสิ้น 1,655 หน่วย
ในปี 2024 ปริมาณธุรกิจไปรษณีย์รวมของเมืองซีอานอยู่ที่ 17.561 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 40.7% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า อุตสาหกรรมไปรษณีย์ได้ดำเนินการจัดส่งพัสดุ 1.733 พันล้านชิ้น เพิ่มขึ้น 42.8% โดยในจำนวนนี้เป็นการจัดส่งด่วน 1.519 พันล้านชิ้น เพิ่มขึ้น 49.5% เมื่อเทียบกับปีเดียวกัน ส่วนปริมาณธุรกิจโทรคมนาคมรวมอยู่ที่ 19.194 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 16.4% ณ สิ้นปี มีผู้ใช้โทรศัพท์มือถือ 19.1991 ล้านราย และผู้ใช้บริการอินเทอร์เน็ตบรอดแบนด์แบบประจำที่ 7.5978 ล้านราย
ในปี 2024 มูลค่าการนำเข้าและส่งออกรวมของเมืองซีอานอยู่ที่ 411.799 พันล้านหยวน (ประมาณ 57.2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 14.5% จากปีก่อนหน้า โดยมูลค่าการส่งออกอยู่ที่ 277.577 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 18.9% และมูลค่าการนำเข้าอยู่ที่ 134.223 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 6.2% ภูมิภาคการค้าต่างประเทศที่สำคัญแสดงให้เห็นถึงการเติบโตที่ดี การนำเข้าและส่งออกกับประเทศคู่ค้าในโครงการ Belt and Road Initiative เติบโต 23.6% คิดเป็น 58.1% ของมูลค่าการนำเข้าและส่งออกรวมทั้งหมด การนำเข้าและส่งออกกับเกาหลีใต้ ฮ่องกง (จีน) อาเซียน และประเทศสมาชิก RCEP เติบโต 25.1%, 24.6%, 11.8% และ 13.9% ตามลำดับ สินค้าการค้าต่างประเทศใหม่ๆ ก็เติบโตและขยายตัวเช่นกัน การส่งออกผลิตภัณฑ์เครื่องจักรกลและไฟฟ้าเติบโต 20.6% การส่งออกผลิตภัณฑ์ไฮเทคเติบโต 13.1% และการส่งออกรถยนต์นั่งส่วนบุคคลไฟฟ้าเติบโต 4.1 เท่า การก่อสร้างศูนย์กลางท่าเรือภายในประเทศเร่งตัวขึ้น รถไฟขนส่งสินค้าจีน-ยุโรป (ซีอาน) ให้บริการ 4,985 เที่ยว เพิ่มขึ้น 25.1% ขนส่งสินค้า 5.628 ล้านตัน เพิ่มขึ้น 21.1% ซึ่ง 2.3 ล้านตันเป็นสินค้าจากมณฑลฉานซี
ณ สิ้นปี 2024 สถาบันการเงินในซีอานมีเงินฝากสกุลเงินต่างประเทศและในประเทศคงเหลือ 3,688.647 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 8.1% จากสิ้นปีที่แล้ว โดยเป็นเงินฝากสกุลเงินหยวน 3,654.264 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 8.1% ส่วนยอดเงินกู้สกุลเงินต่างประเทศและในประเทศคงเหลือ 3,827.949 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 7.7% โดยเป็นเงินกู้สกุลเงินหยวน 3,811.669 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 7.7% ณ สิ้นปี 2024 มีบริษัทจดทะเบียนในประเทศ 63 บริษัท มีทุนจดทะเบียนรวม 91.184 พันล้านหุ้น และมูลค่าตลาดรวม 1,107.922 พันล้านหยวน ปริมาณการซื้อขายหลักทรัพย์รวมในตลาดหลักทรัพย์ต่อปีอยู่ที่ 11,529.634 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 17.7% จากปีที่แล้ว
ณ สิ้นปี 2024 เมืองซีอานมีสถาบันประกันภัย 71 แห่ง รายได้จากเบี้ยประกันภัยเดิมของอุตสาหกรรมประกันภัยอยู่ที่ 72.481 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 6.4% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ รายได้จากเบี้ยประกันภัยทรัพย์สินอยู่ที่ 14.726 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.3% และรายได้จากเบี้ยประกันภัยบุคคลอยู่ที่ 57.755 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 6.9% ส่วนการจ่ายค่าสินไหมทดแทนเดิมอยู่ที่ 27.315 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 15.6% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ การจ่ายค่าสินไหมทดแทนประกันภัยทรัพย์สินอยู่ที่ 9.465 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 3.6% และการจ่ายค่าสินไหมทดแทนประกันภัยบุคคลอยู่ที่ 17.849 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 23.2%
ในปี 2025 มูลค่าเพิ่มของการค้าส่งและค้าปลีกในซีอานอยู่ที่ 113.652 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.4% จากปีก่อนหน้า มูลค่าเพิ่มของการขนส่ง คลังสินค้า และบริการไปรษณีย์อยู่ที่ 60.900 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 6.2% มูลค่าเพิ่มของที่พักและอาหารอยู่ที่ 27.006 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 2.7% มูลค่าเพิ่มของอุตสาหกรรมการเงินอยู่ที่ 131.645 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 5.7% มูลค่าเพิ่มของอสังหาริมทรัพย์อยู่ที่ 115.213 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 2.1% และมูลค่าเพิ่มของบริการอื่นๆ อยู่ที่ 497.631 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 4.9% รายได้ประจำปีของวิสาหกิจบริการขนาดใหญ่อยู่ที่ 497.241 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 2.8% จากปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ บริการเช่าซื้อและบริการทางธุรกิจเติบโต 5.4% และบริการส่งข้อมูล ซอฟต์แวร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศเติบโต 1.7%
ในปี 2025 ยอดขายปลีกสินค้าอุปโภคบริโภครวมของเมืองซีอานอยู่ที่ 572.121 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 5.3% จากปีก่อนหน้า เมื่อแบ่งตามประเภทการบริโภค ยอดขายปลีกสินค้าทั่วไปอยู่ที่ 520.043 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 5.7% และรายได้จากธุรกิจร้านอาหารอยู่ที่ 52.078 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 1.2%
ในปี 2025 มูลค่าการนำเข้าและส่งออกรวมของเมืองซีอานอยู่ที่ 498.79 พันล้านหยวน (ประมาณ 69.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 21.1% จากปีก่อนหน้า ซึ่งสูงกว่าอัตราการเติบโตของการนำเข้าและส่งออกของประเทศถึง 17.3 จุดเปอร์เซ็นต์ โดยเป็นการส่งออกมูลค่า 349.26 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 25.8% และการนำเข้ามูลค่า 149.53 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 11.4% ทำให้มีดุลการค้าเกินดุล 199.73 พันล้านหยวน ซีอานรักษาความสัมพันธ์ทางการค้ากับกว่า 210 ประเทศและภูมิภาค โดยมีการเติบโตของการนำเข้าและส่งออกกับกว่า 150 ประเทศและภูมิภาค การนำเข้าและส่งออกกับประเทศคู่ค้าในโครงการหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (Belt and Road Initiative) มีมูลค่า 267.78 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 11.6% คิดเป็น 53.7% ของมูลค่าการนำเข้าและส่งออกรวมของเมือง แสดงให้เห็นถึงความมีชีวิตชีวาและความเปิดกว้างของเมืองที่เป็นจุดเริ่มต้นของเส้นทางสายไหม การส่งออกสินค้าไฮเทคมีมูลค่า 217.3 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 26.3% คิดเป็น 62.2% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด การส่งออกสินค้า "สามประเภทใหม่" มีมูลค่า 54.42 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 31.4% คิดเป็น 15.6% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด การนำเข้าสินค้าเครื่องจักรกลและไฟฟ้ามีมูลค่า 109.55 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 16.1% คิดเป็น 73.3% ของมูลค่าการนำเข้าทั้งหมดของเมือง บริษัทต่างชาติที่ลงทุนยังคงเป็น "เครื่องยนต์หลัก" ของการค้าต่างประเทศ โดยมีมูลค่าการนำเข้าและส่งออก 310.25 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 29.1% ทำให้ส่วนแบ่งเพิ่มขึ้นเป็น 62.2%
เขตเศรษฐกิจเชิงฟังก์ชัน
ณ สิ้นปี 2023 เมืองซีอานมีเขตพัฒนาสำคัญระดับชาติและระดับมณฑล 7 แห่ง ได้แก่ เขตพัฒนาอุตสาหกรรมไฮเทคซีอาน เขตพัฒนาเศรษฐกิจและเทคโนโลยี เขตใหม่ฉู่เจียง เขตนิเวศฉานปา ฐานอุตสาหกรรมการบินแห่งชาติเหยียนเหลียง ฐานอุตสาหกรรมการบินและอวกาศพลเรือนแห่งชาติ และเขตท่าเรือนานาชาติ และบริหารจัดการเขตพัฒนาใหม่ระดับชาติอีก 1 แห่ง คือ เขตพัฒนาใหม่ซีอาน
กิจกรรมเพื่อสังคม
การศึกษา
ณ สิ้นปี 2025 มีสถาบันอุดมศึกษาทั่วไป (ระดับปริญญาตรีและวิทยาลัย) จำนวน 63 แห่ง มีนักศึกษาลงทะเบียน 854,400 คน และสำเร็จการศึกษา 233,400 คน มีสถาบันฝึกอบรมระดับบัณฑิตศึกษา 43 แห่ง มีนักศึกษาลงทะเบียน 206,300 คน และสำเร็จการศึกษา 53,900 คน มีโรงเรียนมัธยมศึกษาทั่วไป 536 แห่ง มีนักเรียนลงทะเบียน 683,100 คน และสำเร็จการศึกษา 189,000 คน มีโรงเรียนอาชีวศึกษา 57 แห่ง มีนักเรียนลงทะเบียน 69,500 คน และสำเร็จการศึกษา 23,500 คน มีโรงเรียนประถมศึกษา 1,173 แห่ง มีนักเรียนลงทะเบียน 1,018,900 คน และสำเร็จการศึกษา 157,800 คน และมีเด็กที่อยู่ในระบบการศึกษาปฐมวัย 335,500 คน
การดูแลสุขภาพ
ณ สิ้นปี 2023 เมืองซีอานมีสถานพยาบาลและสถานบริการสุขภาพประเภทต่างๆ จำนวน 7,713 แห่ง เพิ่มขึ้น 301 แห่งจากสิ้นปีที่แล้ว ซึ่งรวมถึงโรงพยาบาล 395 แห่ง เพิ่มขึ้น 8 แห่ง มีบุคลากรทางการแพทย์ 141,100 คน เพิ่มขึ้น 8.2% ซึ่งรวมถึงแพทย์ผู้ช่วย 51,600 คน และพยาบาลวิชาชีพ 64,100 คน สถานพยาบาลและสถานบริการสุขภาพมีเตียง 89,600 เตียง เพิ่มขึ้น 10.4% ซึ่งรวมถึงเตียงในโรงพยาบาล 83,300 เตียง จำนวนผู้มาใช้บริการทางการแพทย์ทั้งหมดต่อปีอยู่ที่ 79.8502 ล้านคน
ณ สิ้นปี 2024 เมืองซีอานมีสถานพยาบาลและสถานบริการสุขภาพประเภทต่างๆ จำนวน 8,142 แห่ง เพิ่มขึ้น 429 แห่งจากสิ้นปีที่แล้ว ซึ่งรวมถึงโรงพยาบาล 390 แห่ง มีบุคลากรทางการแพทย์ 149,400 คน เพิ่มขึ้น 5.9% ซึ่งรวมถึงแพทย์ผู้ช่วย 55,700 คน และพยาบาลวิชาชีพ 67,400 คน สถานพยาบาลและสถานบริการสุขภาพมีเตียง 93,600 เตียง เพิ่มขึ้น 4.5% ซึ่งรวมถึงเตียงในโรงพยาบาล 86,900 เตียง จำนวนผู้มาใช้บริการทางการแพทย์ทั้งหมดต่อปีอยู่ที่ 83.4852 ล้านคน
ณ สิ้นปี 2568 เมืองซีอานมีสถานพยาบาลและสถานบริการสุขภาพประเภทต่างๆ จำนวน 8,302 แห่ง รวมถึงโรงพยาบาล 393 แห่ง มีบุคลากรทางการแพทย์ 152,000 คน เพิ่มขึ้น 1.5% จากสิ้นปีที่แล้ว ซึ่งรวมถึงแพทย์ผู้ช่วย 58,000 คน และพยาบาลวิชาชีพ 67,900 คน สถานพยาบาลและสถานบริการสุขภาพมีเตียงทั้งหมด 90,900 เตียง รวมถึงเตียงในโรงพยาบาล 84,400 เตียง จำนวนผู้มาใช้บริการทางการแพทย์ต่อปีรวมทั้งสิ้น 87.0164 ล้านคน
สื่อ
สื่อกระแสหลักของซีอาน ได้แก่ กลุ่มสื่อหนังสือพิมพ์ซีอาน (หนังสือพิมพ์ซีอานเดลี่) และสถานีโทรทัศน์และวิทยุซีอาน (กลุ่ม) ตั้งแต่ปี 2022 สถานีโทรทัศน์และวิทยุซีอานได้ดำเนินการปรับโฉมแบรนด์ช่องข่าวและรายการทั่วไป ช่องข่าวเมือง ช่องข้อมูลธุรกิจ ช่องภาพยนตร์ ช่องเส้นทางสายไหม รวมถึงวิทยุข่าว วิทยุเพลง วิทยุจราจรและท่องเที่ยว วิทยุข้อมูล และวิทยุวาไรตี้อย่างครอบคลุม โดยได้ปรับปรุงรายการ 37 รายการ และเปิดตัวรายการใหม่ 27 รายการ นอกจากนี้ยังได้เปิดตัวรายการเกี่ยวกับอาชีพที่สะท้อนการพัฒนาของซีอานและมุ่งเน้นชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คน เช่น "12345" "ชีวิตควรก้าวหน้า" และ "ชีวิตธุรกิจ" รวมถึงรายการวิทยุที่มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม เช่น "ซีอานฟังฉัน" "ฉางอานแห่งปัญญา" และ "เรื่องราวซีอาน" สถานีได้สร้างสรรค์รายการต่างๆ เช่น "วรรณกรรมและศิลปะเส้นทางสายไหม" "ภาพยนตร์สีสันสดใส" "กีฬาสำหรับแฟนกีฬา" และ "ชีวิตในฤดูใบไม้ร่วงสีทอง" รวมถึงออกอากาศละครโทรทัศน์และภาพยนตร์หลายเรื่อง เช่น "การแหกคุกสายกลางน้ำ" "ความรักแห่งภูเขาและทะเล" และ "การเดินทัพระยะยาว"
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ณ ปี 2023 เมืองซีอานมีศูนย์วิจัยเทคโนโลยีวิศวกรรมระดับชาติ 2 แห่ง ศูนย์บ่มเพาะธุรกิจเทคโนโลยีระดับชาติ 34 แห่ง และสถาบันวิจัยและพัฒนาประเภทใหม่ระดับเทศบาลขึ้นไป 39 แห่ง มีสมาชิกสภาวิชาการของสองสถาบัน (สภาวิทยาศาสตร์แห่งประเทศจีนและสภาวิศวกรรมแห่งประเทศจีน) รวม 69 คน ในปีเดียวกัน มีการรับรองบุคลากรที่มีความสามารถโดดเด่นระดับภูมิภาคและบุคลากรสำรองที่มีศักยภาพ 28,400 คน มีการรับรองและจดทะเบียนสัญญาเทคโนโลยีรวม 64,400 ฉบับ คิดเป็นมูลค่าธุรกรรมสัญญาเทคโนโลยี 390,005 ล้านหยวน ณ สิ้นปี มีวิสาหกิจไฮเทคระดับชาติ 12,500 แห่ง และวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมที่ใช้เทคโนโลยีเป็นฐาน 15,000 แห่ง การอนุมัติสิทธิบัตรประจำปีอยู่ที่ 51,145 รายการ รวมถึงการอนุมัติสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ 19,464 รายการ เพิ่มขึ้น 13.6% จากปีก่อนหน้า มีการยื่นขอรับสิทธิบัตร PCT จำนวน 509 ฉบับ ณ สิ้นปี มีสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ที่ถูกต้องจำนวน 92,080 ฉบับ เพิ่มขึ้น 24.3% จากสิ้นปีที่แล้ว และมีสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ที่ถูกต้อง 71.53 ฉบับต่อประชากร 10,000 คน เพิ่มขึ้น 25.1%
ในปี 2025 เมืองซีอานได้รับอนุมัติสิทธิบัตรจำนวน 45,387 รายการ ซึ่งรวมถึงการอนุมัติสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ 24,999 รายการ เพิ่มขึ้น 18.9% จากปีก่อนหน้า มีการรับคำขอสิทธิบัตร PCT จำนวน 455 รายการ ณ สิ้นปี มีสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ที่ยังไม่หมดอายุจำนวน 124,675 รายการ เพิ่มขึ้น 17.5% จากสิ้นปีก่อนหน้า มีการดำเนินโครงการตามแผนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของเทศบาลจำนวน 7,820 โครงการ เพิ่มขึ้น 2.7% จากปีก่อนหน้า ซึ่งในจำนวนนี้เป็นโครงการเทคโนโลยีขั้นสูง 4,328 โครงการ เพิ่มขึ้น 2.8% ณ สิ้นปี มีสมาชิกสภาวิชาการของทั้งสองสถาบันจำนวน 70 คน จำนวนบุคลากรระดับสูงของเทศบาลเพิ่มขึ้น 37.1% จากสิ้นปีก่อนหน้า
กิจกรรมทางวัฒนธรรม
ณ สิ้นปี 2568 เมืองซีอานมีพิพิธภัณฑ์ 139 แห่ง และแหล่งอนุรักษ์โบราณสถานทุกระดับ 428 แห่ง มีห้องสมุดสาธารณะ 16 แห่ง โดยมียอดเข้าชมรวมต่อปี 5.7011 ล้านครั้ง ณ สิ้นปี มีศูนย์ศิลปะมวลชน 1 แห่ง ศูนย์วัฒนธรรม 13 แห่ง และคณะการแสดงศิลปะ 16 แห่ง ตลอดทั้งปี มีการจัดกิจกรรมนิทรรศการและกิจกรรมต่างๆ 580 รายการ รวมถึงกิจกรรมระดับนานาชาติ 52 รายการ และระดับชาติ 126 รายการ มีผู้เข้าชมงานนิทรรศการและการประชุม 3.3954 ล้านคน เพิ่มขึ้น 8.8% รายได้ของวิสาหกิจด้านวัฒนธรรมและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องขนาดใหญ่กว่าที่กำหนดอยู่ที่ 85.188 พันล้านหยวน เพิ่มขึ้น 2.1%
กีฬา
ณ ปี 2023 เมืองซีอานมีสถานที่เล่นกีฬา 51 แห่ง เพิ่มขึ้น 18 แห่งจากสิ้นปีที่แล้ว พื้นที่สถานที่เล่นกีฬารวมทั้งหมด 1.3013 ล้านตารางเมตร ในปีนั้น นักกีฬาของซีอานได้รับเหรียญรางวัล 126 เหรียญจากการแข่งขันระดับนานาชาติและในประเทศต่างๆ มีการจัดกิจกรรมกีฬาระดับอำเภอขึ้นไปรวม 800 รายการ มีการสร้างเส้นทางออกกำลังกายแห่งชาติใหม่ (ปรับปรุงใหม่) 210 แห่ง มีครูฝึกกีฬาชุมชน 33,800 คน และสถานที่ออกกำลังกายช่วงเช้าและเย็น 1,902 แห่ง ณ สิ้นปี
เมื่อสิ้นปี 2024 เมืองซีอานมีสถานที่เล่นกีฬา 59 แห่ง เพิ่มขึ้น 8 แห่งจากสิ้นปีที่แล้ว ในระหว่างปี นักกีฬาของซีอานได้รับเหรียญรางวัล 122 เหรียญจากการแข่งขันระดับนานาชาติและในประเทศต่างๆ มีการสร้างเส้นทางออกกำลังกายแห่งชาติใหม่ (ปรับปรุงใหม่) 840 แห่ง เมื่อสิ้นปี มีผู้ฝึกสอนกีฬาชุมชน 36,900 คน และสถานที่ออกกำลังกายช่วงเช้าและเย็น 1,902 แห่ง
ณ สิ้นปี 2025 เมืองซีอานมีสถานที่เล่นกีฬา 65 แห่ง เพิ่มขึ้น 6 แห่งจากสิ้นปีที่แล้ว ในระหว่างปี นักกีฬาได้รับเหรียญรางวัล 138 เหรียญจากการแข่งขันระดับนานาชาติและในประเทศต่างๆ และ ณ สิ้นปี มีผู้ฝึกสอนกีฬาชุมชน 39,200 คน และสถานที่ออกกำลังกายช่วงเช้าและเย็น 1,903 แห่ง
การปกป้องสิ่งแวดล้อม
ในปี 2023 ดัชนีคุณภาพอากาศโดยรวมของซีอานอยู่ที่ 5.00 ความเข้มข้นเฉลี่ยรายปีของ PM2.5 ลดลง 6.5% และความเข้มข้นเฉลี่ยรายปีของไนโตรเจนไดออกไซด์ในอากาศลดลง 2.6% ระดับเสียงเทียบเท่าของเสียงรบกวนสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคอยู่ที่ 55.3 เดซิเบล เพิ่มขึ้น 0.9 เดซิเบล ระดับเสียงเทียบเท่าของเสียงรบกวนจากการจราจรบนท้องถนนอยู่ที่ 65.8 เดซิเบล ลดลง 0.2 เดซิเบล พื้นที่ประเมินระดับชาติทั้ง 6 แห่ง และพื้นที่ประเมินค่าชดเชยลุ่มน้ำระดับจังหวัดทั้ง 12 แห่งในซีอาน ผ่านเกณฑ์หรือเกินกว่าข้อกำหนดการประเมิน โดยแม่น้ำเหย่ที่ไหลลงสู่แม่น้ำเว่ยและปากแม่น้ำปา ซึ่งเป็นพื้นที่ประเมินระดับชาติ 2 แห่ง ผ่านมาตรฐานน้ำผิวดินระดับ 2 ติดต่อกัน 3 ปี แหล่งน้ำทั้ง 4 แห่งที่รวมอยู่ในการประเมินระดับชาติผ่านเกณฑ์การประเมิน และคุณภาพน้ำของแหล่งน้ำดื่มส่วนกลางในเมืองทั้งหมดผ่านเกณฑ์การประเมิน โดยมีอัตราการปฏิบัติตาม 100% อัตราการใช้ประโยชน์ที่ดินทำกินที่ปนเปื้อนอย่างปลอดภัยถึง 100% อัตราการลดความเข้มข้นของการปล่อยก๊าซคาร์บอนอยู่ที่ 4.87%
ในปี 2025 เมืองซีอานมีคุณภาพอากาศดี 274 วัน ความเข้มข้นเฉลี่ยรายปีของฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) ลดลง 7.9% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า และความเข้มข้นเฉลี่ยรายปีของไนโตรเจนไดออกไซด์ในอากาศลดลง 3.2% ระดับเสียงเทียบเท่าของเสียงรบกวนจากสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคอยู่ที่ 53.8 เดซิเบล ลดลง 0.1 เดซิเบล ระดับเสียงเทียบเท่าของเสียงรบกวนจากการจราจรบนท้องถนนอยู่ที่ 65.6 เดซิเบล อัตราการปฏิบัติตามมาตรฐานคุณภาพน้ำของแหล่งน้ำดื่มหลักของเมืองอยู่ที่ 100%
ประกันสังคม
ณ ปี 2023 เมืองซีอานมีผู้เข้าร่วมโครงการประกันบำนาญขั้นพื้นฐานจำนวน 9.5681 ล้านคน ในจำนวนนี้ 6.3163 ล้านคนเข้าร่วมโครงการประกันบำนาญขั้นพื้นฐานสำหรับพนักงานบริษัทในเมือง 3.0781 ล้านคนเข้าร่วมโครงการประกันการว่างงาน 3.4727 ล้านคนเข้าร่วมโครงการประกันอุบัติเหตุจากการทำงาน และ 10.7949 ล้านคนเข้าร่วมโครงการประกันสุขภาพขั้นพื้นฐาน ซึ่งรวมถึง 4.6160 ล้านคนเข้าร่วมโครงการประกันสุขภาพขั้นพื้นฐานสำหรับพนักงาน (รวมถึงประกันการคลอดบุตร) และ 6.1789 ล้านคนเข้าร่วมโครงการประกันสุขภาพขั้นพื้นฐานสำหรับผู้อยู่อาศัยในเมืองและชนบท มีสถานดูแลผู้สูงอายุ 184 แห่ง มีเตียง 29,600 เตียง รองรับผู้สูงอายุได้ 11,100 คน ผู้รับสวัสดิการการดำรงชีพขั้นต่ำในเมืองมีจำนวน 13,500 ครัวเรือน และ 18,300 คน โดยมีการแจกจ่ายเงินช่วยเหลือเพื่อการดำรงชีพขั้นต่ำไปแล้ว 210 ล้านหยวน ผู้รับการรับประกันการดำรงชีพขั้นต่ำในชนบทมีจำนวน 28,800 ครัวเรือน และ 71,600 คน โดยมีการแจกจ่ายเงินช่วยเหลือการดำรงชีพขั้นต่ำจำนวน 609 ล้านหยวน ส่วนผู้ได้รับความช่วยเหลือและการสนับสนุนด้านความยากจนขั้นรุนแรงในชนบทมีจำนวน 8,828 คน โดยมีการแจกจ่ายเงินสนับสนุนจำนวน 184 ล้านหยวน
ณ สิ้นปี 2024 เมืองซีอานมีผู้เข้าร่วมโครงการประกันบำนาญขั้นพื้นฐาน 9.8596 ล้านคน ซึ่งรวมถึงผู้เข้าร่วมโครงการประกันบำนาญขั้นพื้นฐานของพนักงานวิสาหกิจในเมือง 6.6187 ล้านคน มีผู้เข้าร่วมโครงการประกันการว่างงาน 3.3167 ล้านคน มีผู้เข้าร่วมโครงการประกันอุบัติเหตุจากการทำงาน 3.6638 ล้านคน มีผู้เข้าร่วมโครงการประกันสุขภาพขั้นพื้นฐาน 11.0736 ล้านคน ซึ่งรวมถึงผู้เข้าร่วมโครงการประกันสุขภาพขั้นพื้นฐานของพนักงาน (รวมถึงประกันการคลอดบุตร) 4.8629 ล้านคน และผู้เข้าร่วมโครงการประกันสุขภาพขั้นพื้นฐานของผู้อยู่อาศัยในเมืองและชนบท 6.2107 ล้านคน ณ สิ้นปี 2024 มีสถานดูแลผู้สูงอายุ 225 แห่ง มีเตียง 35,400 เตียง รองรับผู้สูงอายุ 13,300 คน ผู้รับเงินช่วยเหลือค่าครองชีพขั้นต่ำในเมืองมีจำนวน 13,300 ครัวเรือน และ 17,500 คน โดยมีการจ่ายเงินช่วยเหลือค่าครองชีพขั้นต่ำไปแล้ว 214 ล้านหยวน ผู้รับการรับประกันการดำรงชีพขั้นต่ำในชนบทมีจำนวน 28,900 ครัวเรือน และ 68,600 คน โดยมีการแจกจ่ายเงินช่วยเหลือการดำรงชีพขั้นต่ำจำนวน 610 ล้านหยวน ส่วนผู้ได้รับความช่วยเหลือและการสนับสนุนด้านความยากจนขั้นรุนแรงในชนบทมีจำนวน 9,227 คน โดยมีการแจกจ่ายเงินสนับสนุนจำนวน 194 ล้านหยวน
การขนส่ง
ภาพรวม
เมืองซีอานตั้งอยู่ใจกลางแผ่นดินของจีน และเป็นจุดเชื่อมต่อของสองภาคเศรษฐกิจหลัก คือ ภาคกลางและภาคตะวันตกของจีน ทำหน้าที่เป็นประตูจากภาคตะวันตกเฉียงเหนือสู่ที่ราบภาคกลาง ภาคเหนือ และภาคตะวันออกของจีน ในปี 2023 เมืองซีอานได้ลงทุนด้านการขนส่งรวมทั้งสิ้น 25.928 พันล้านหยวน ซึ่งเกินแผนการลงทุนประจำปีถึง 19.48% โครงการระดับชาติและระดับจังหวัด 9 โครงการ รวมถึงโครงการสนามบินระยะที่ 3 สถานีรถไฟซีอานตะวันออก โครงการซีอาน-ซือหยาน และโครงการซีอาน-เหยียนอัน ตลอดจนโครงการสำคัญของเทศบาลอีก 4 โครงการ ได้แก่ ทางหลวงหมายเลข 210 ถนนตงหลิน และถนนซีหู ได้รับการดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพ
ในปี 2024 ปริมาณการขนส่งสินค้าทั้งหมดของซีอานอยู่ที่ 305.5240 ล้านตัน เพิ่มขึ้น 2.7% จากปีก่อนหน้า ปริมาณการขนส่งสินค้าอยู่ที่ 60.356 พันล้านตัน-กิโลเมตร เพิ่มขึ้น 0.3% ปริมาณการขนส่งผู้โดยสารทั้งหมดอยู่ที่ 176.8373 ล้านเที่ยว เพิ่มขึ้น 16.4% ปริมาณการขนส่งผู้โดยสารอยู่ที่ 39.933 พันล้านกิโลเมตร เพิ่มขึ้น 21.5% ณ สิ้นปี จำนวนยานยนต์อยู่ที่ 5.7352 ล้านคัน เพิ่มขึ้น 437,900 คันจากสิ้นปีก่อนหน้า ซึ่งรวมถึงยานยนต์ส่วนบุคคล 5.2067 ล้านคัน
นับตั้งแต่ปี 2025 เป็นต้นมา ซีอานได้เปิดเส้นทางขนส่งสินค้าทางอากาศระหว่างประเทศใหม่ 4 เส้นทาง ได้แก่ มิลาน มาดริด ทบิลิซี และเดเบรเซน รวมเป็นเส้นทางขนส่งสินค้าทางอากาศทั้งหมด 52 เส้นทาง ครอบคลุม 47 เมืองศูนย์กลางใน 19 ประเทศทั่วโลก ศูนย์ประกอบรถไฟขนส่งสินค้าจีน-ยุโรป ซีอาน ได้เสริมสร้างศักยภาพในการจัดการขนส่งสินค้าภายในประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยเปิดสายการประกอบภายในประเทศ 26 สาย พร้อมด้วยระบบการประกอบ "+ยุโรปตะวันตก" ที่สร้างเป็นเครือข่าย กระบวนการเดินรถได้รับการปรับปรุงให้ดียิ่งขึ้น โดยลดระยะเวลาการประกอบและกระจายสินค้าจาก 8.5 วัน เหลือ 4.4 วัน และลดระยะเวลาการปฏิบัติงานในสถานีจาก 889 นาที เหลือ 302 นาที ซึ่งช่วยลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพของรถไฟขนส่งสินค้าจีน-ยุโรป (ซีอาน) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ทางหลวง
ณ ปี 2022 เมืองซีอานมีทางหลวงรวมทั้งสิ้น 13,474 กิโลเมตร ในปี 2023 ซีอานได้ดำเนินการโอนทางหลวงแผ่นดินสายใหม่เสร็จสมบูรณ์ 110 กิโลเมตร โดยดัชนีสภาพทางเทคนิคของผิวทางทางหลวงสายหลักทั่วไปอยู่ที่ 89.7 และอัตราถนนสภาพดีเยี่ยมอยู่ที่ 94.93% ซึ่งอยู่ในอันดับที่สามของมณฑลฉานซี การลงทุนประจำปีในโครงการบำรุงรักษาทางหลวงสายหลักอยู่ที่ 267 ล้านหยวน โดยมีอัตราการผ่านการตรวจสอบคุณภาพโดยรวมอยู่ที่ 97.4% โครงการทางหลวง G210 ช่วงภูเขาเฟิงหยูเสร็จสมบูรณ์แล้ว ระยะทางการตรวจจับสภาพทางเทคนิคของผิวทางถนนชนบทอัตโนมัติเพิ่มขึ้นจาก 4,777 กิโลเมตรในปี 2022 เป็น 8,050 กิโลเมตร โดยมีอัตราการตรวจจับอยู่ที่ 75% ถนนฉางอานและถนนกานเฉาได้รับการคัดเลือกให้เป็น "สิบถนนชนบทที่สวยที่สุดในมณฑลฉานซี" อำเภอเหยียนเหลียงผ่านการประเมินระดับจังหวัดให้เป็นอำเภอต้นแบบ "ถนนชนบทสี่ด้านที่ดี" และอำเภอโจวจือผ่านการจัดตั้งเป็นอำเภอต้นแบบ "ถนนชนบทสี่ด้านที่ดี" ระดับชาติ ขณะเดียวกัน สำนักงานทางหลวงซีอานได้เปิดจุดบริการ (ที่จอดรถ) 12 แห่ง และสถานีตรวจสอบน้ำหนักเกิน 6 แห่ง โดยให้บริการพื้นที่ตากเมล็ดพืชและเติมน้ำสำหรับยานพาหนะโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย บนทางหลวงซีอาน
ทางรถไฟ
ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 13 เครือข่ายรถไฟของซีอานมีระยะทางรวม 601 กิโลเมตร รวมถึงรถไฟความเร็วสูง 224 กิโลเมตร เครือข่ายรถไฟความเร็วสูงที่มีตัวอักษร "mi" เริ่มเป็นรูปเป็นร่างขึ้น โดยมีการเปิดให้บริการรถไฟความเร็วสูงสายซีอาน-เฉิงตู และซีอาน-หยินฉวน ทำให้มีการเชื่อมต่อโดยตรงระหว่างซีอานกับหยินฉวน หลานโจว เฉิงตู และเมืองอื่นๆ โครงการรถไฟจากซีอานไปยังเหวยหนาน อันคัง ยู่หลิน เชินมู่ และฮั่นเฉิง ก็เสร็จสมบูรณ์แล้ว ในปี 2022 การขนส่งผู้โดยสารทางรถไฟประจำปีของซีอานอยู่ที่ 25.69 ล้านเที่ยว และการขนส่งสินค้าทางรถไฟประจำปีเพิ่มขึ้นสวนทางกับแนวโน้มเป็น 6.451 ล้านตัน ตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2566 สถานีรถไฟ 3 แห่งภายใต้การบริหารงานของกลุ่มสำนักงานการรถไฟจีนประจำเมืองซีอาน ได้เปลี่ยนชื่ออย่างเป็นทางการ โดยสถานี "ซีอานตะวันตก" เดิม เปลี่ยนชื่อเป็น "สถานีเหลียนหู" สถานี "พระราชวังเอปัง" เดิม เปลี่ยนชื่อเป็น "สถานีซีอานตะวันตก" และสถานี "ซีอานใต้" เปลี่ยนชื่อเป็น "สถานีหยินเจิ้น"
สถานีรถไฟซีอานก่อตั้งขึ้นในปี 1934 และได้ทำการขยายครั้งแรกเสร็จสมบูรณ์ในปี 1986 สถานีรถไฟซีอานในปี 1986 มีพื้นที่อาคาร 32,982 ตารางเมตร พื้นที่รอผู้โดยสารจริง 7,900 ตารางเมตร และสามารถรองรับผู้โดยสารได้ 7,000 คน เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2021 โครงการขยายสถานีรถไฟซีอานครั้งที่สองได้เสร็จสมบูรณ์และเปิดใช้งาน สถานีได้ขยายจาก 6 ชานชาลาและ 11 ราง เป็น 9 ชานชาลาและ 18 ราง โดยมีพื้นที่อาคาร 322,000 ตารางเมตร เพิ่มขึ้นเกือบสิบเท่า พื้นที่รอผู้โดยสารอยู่ที่ 24,969 ตารางเมตร สามารถรองรับผู้โดยสารได้ 16,000 คน หรือมากถึง 49,000 คนในกรณีฉุกเฉิน และมีศักยภาพในการรองรับผู้โดยสารได้ 48 ล้านคนต่อปี สถานีรถไฟซีอาน
สถานีซีอานเหนือเป็นสถานีศูนย์กลางสำคัญในโครงข่ายรถไฟความเร็วสูงของจีน ซึ่งวางแผนไว้เป็น "แปดแนวตั้ง แปดแนวนอน" มีชานชาลาหมายเลขที่ใหญ่ที่สุดในจีน และใช้รูปแบบการจัดสรรผู้โดยสารแบบ "ทางเข้าด้านบน ทางออกด้านล่าง และที่จอดรอแบบยกระดับ" ตั้งอยู่บริเวณจุดตัดของเส้นทางหลักสายเหนือ-ใต้และตะวันออก-ตะวันตกของโครงข่ายรถไฟจีน ทำหน้าที่ขนส่งผู้โดยสารสำหรับเส้นทางรถไฟความเร็วสูงเจิ้งโจว-ซีอาน, ต้าถง-ซีอาน, ซีอาน-เฉิงตู และหยินฉวน-ซีอาน
เมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2022 สถานีรถไฟซีอานตะวันออกได้เริ่มการก่อสร้างอย่างเป็นทางการ สถานีรถไฟซีอานตะวันออกตั้งอยู่ในย่านธุรกิจใจกลางเมืองซีอาน ซึ่งเป็นเมืองรถไฟความเร็วสูงฝั่งตะวันออก และเป็นศูนย์กลางการคมนาคมแบบครบวงจรที่ผสานรวมรถไฟความเร็วสูง รถไฟธรรมดา รถไฟใต้ดิน และรถโดยสารประจำทาง สถานีแห่งนี้มีชานชาลาทั้งหมด 13 แห่ง และรางรถไฟ 27 ราง ประกอบด้วย ชานชาลา 5 แห่ง และรางรถไฟ 9 ราง สำหรับเส้นทางรถไฟความเร็วสูงซีอาน-ฉงชิ่ง ชานชาลา 4 แห่ง และรางรถไฟ 8 ราง สำหรับเส้นทางรถไฟความเร็วสูงซีอาน-อู่ฮั่น และชานชาลา 4 แห่ง และรางรถไฟ 10 ราง สำหรับเส้นทางรถไฟธรรมดาซีอาน-อันคัง นอกจากนี้ยังมีส่วนสำหรับรถไฟระหว่างเมืองโดยเฉพาะ และสิ่งอำนวยความสะดวกสนับสนุน ได้แก่ โรงจอดรถไฟ EMU รางเดินรถ และลานจอดรถไฟธรรมดา พื้นที่ก่อสร้างทั้งหมดของสถานีรถไฟซีอานตะวันออกคือ 394,000 ตารางเมตร ประกอบด้วยอาคารสถานีขนาด 100,000 ตารางเมตร โดยมีหลังคาออกแบบเป็นรูปทรงเพชรที่โค้งมนและสลับซับซ้อน และด้านหน้าอาคารใช้เส้นโค้งที่ดูมีชีวิตชีวา สถานที่ก่อสร้างสถานีรถไฟซีอานตะวันออก
สถานีซีอานตะวันตก หรือชื่อเดิมสถานีพระราชวังเอปัง ตั้งอยู่ในหมู่บ้านหนานเทาจวง เมืองเฟิงตงใหม่ เขตซีเซียนใหม่ มณฑลฉานซี ทางด้านตะวันตกของเขตเมือง ห่างจากหอระฆังใจกลางเมืองซีอานประมาณ 18 กิโลเมตร และห่างจากขอบด้านตะวันตกสุดของเขตเมือง (เขตแดนด้านตะวันตกของเมืองเฟิงซีใหม่ เขตซีเซียนใหม่) ประมาณ 10 กิโลเมตร สถานีนี้ทำหน้าที่เป็น "สถานีเสริม" ในบรรดาศูนย์กลางการขนส่งผู้โดยสารแบบ "สี่สถานีหลัก หนึ่งสถานีเสริม" ของศูนย์กลางการรถไฟซีอาน
การบิน
ซีอานเป็นที่ตั้งของหนึ่งในสี่ของศักยภาพด้านการวิจัยและการผลิตด้านการบินภายในประเทศของจีน ฐานการบินซีอานเหยียนเหลียง ซึ่งเป็นศูนย์กลางของกลุ่มอุตสาหกรรมการบินของซีอาน เป็นที่รู้จักในนาม "เมืองการบินของจีน" และมีทรัพยากรด้านการบินที่เข้มข้นที่สุดในจีน โดยมีห่วงโซ่อุตสาหกรรมการบินที่ครบวงจรเพียงแห่งเดียวในประเทศ มูลค่าผลผลิตของอุตสาหกรรมการบินเติบโตเฉลี่ยปีละ 20% โดยแตะระดับ 35.8 พันล้านหยวนในปี 2023 ตามแผนงาน ภายในสิ้นสุดแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 14 ขนาดของอุตสาหกรรมการบินและอวกาศของซีอานจะสูงถึง 280 พันล้านหยวน ณ ปี 2023 ซีอานมีเส้นทางบินระหว่างประเทศ 108 เส้นทาง จำนวนเที่ยวบินระหว่างประเทศต่อปีอยู่ที่ 6,389 เที่ยวบิน สนามบินนานาชาติซีอานเซียนหยาง
สนามบินนานาชาติซีอานเซียนหยางเป็นสนามบินหลักของกลุ่มสนามบินตะวันตก เป็นสนามบินประจำเมืองหลวงของมณฑลฉานซี และเป็นสนามบินพลเรือนที่สำคัญในภาคตะวันตกของจีน สนามบินแห่งนี้อยู่ห่างจากใจกลางเมืองซีอาน 47 กิโลเมตร และเป็นสนามบินพลเรือนระดับ 4F ณ เดือนมิถุนายน 2567 มีอาคารผู้โดยสาร 3 หลัง รวมพื้นที่กว่า 400,000 ตารางเมตร และรันเวย์คู่ขนาน 2 แห่ง ซึ่งสามารถรองรับเครื่องบินโดยสารขนาดใหญ่ที่สุดในโลกอย่าง A380 ได้ นอกจากนี้ยังมีสนามบินฐานการบินและอวกาศซีอานอีกด้วย
ระบบขนส่งสาธารณะ
บริษัท ซีอาน เรล ทรานสิต กรุ๊ป จำกัด ก่อตั้งขึ้นในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2548 ในฐานะรัฐวิสาหกิจภายใต้การกำกับดูแลโดยตรงของรัฐบาลเทศบาลเมืองซีอาน รับผิดชอบการก่อสร้าง การบริหารจัดการ การพัฒนาทรัพยากร การลงทุน และการจัดหาเงินทุนของระบบขนส่งทางรางในเมืองซีอาน ณ เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2567 บริษัทมี 12 แผนก 1 ศูนย์ และ 7 บริษัทในเครือ โดยมีพนักงาน 15,000 คน
ซีอานเป็นเมืองแรกในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีนและเป็นเมืองที่ 14 ของประเทศที่ได้รับการอนุมัติแผนการก่อสร้างระบบขนส่งทางรางในเมือง และเป็นเมืองที่ 13 ที่เริ่มการก่อสร้างและเปิดให้บริการระบบขนส่งทางราง ณ เดือนธันวาคม 2025 มีการอนุมัติแผนการก่อสร้างไปแล้วทั้งหมด 3 รอบ ครอบคลุม 12 สาย ระยะทาง 422.21 กิโลเมตร ปัจจุบันมีการก่อสร้างและเปิดให้บริการแล้ว 12 สาย รวมระยะทาง 422 กิโลเมตร โดยมีจำนวนผู้โดยสารสูงสุดต่อวันอยู่ที่ 4.917 ล้านคน (ณ วันที่ 30 เมษายน 2024) ดูแผนที่เครือข่ายระบบขนส่งทางรางของซีอาน
ในปี 2023 เมืองซีอานได้เปิดและปรับปรุงเส้นทางรถโดยสารประจำทางใหม่ 51 เส้นทาง รวมถึงเส้นทางรถโดยสารชุมชนใหม่ 9 เส้นทาง ทำให้มีเส้นทางรวมทั้งสิ้น 21 เส้นทาง ตอบสนองความต้องการการเดินทางระหว่างรถโดยสารและรถไฟฟ้าใต้ดินของผู้อยู่อาศัยกว่า 10,000 คนใน 243 ชุมชน นอกจากนี้ยังเปิดเส้นทางรถโดยสารเฉพาะกลุ่มกว่า 60 เส้นทาง ซึ่งเชื่อมต่อพื้นที่ใจกลางเมืองกับพื้นที่ทางเหนือของแม่น้ำเว่ยและเขตซีเซียนหยาง ส่งเสริมการใช้บัตรโดยสารร่วมกันและการได้รับสิทธิพิเศษในการเดินทางระหว่างซีอานและเซียนหยาง
ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม
ภาพรวม
ซีอานเคยเป็นเมืองหลวงของ 13 ราชวงศ์ เริ่มตั้งแต่ราชวงศ์โจวตะวันตก ขนบธรรมเนียมประเพณีของซีอานได้ซึมซับวัฒนธรรมจากภูมิภาคอื่นๆ และแม้กระทั่งต่างแดนอย่างกว้างขวาง ขณะเดียวกันก็มีอิทธิพลและแพร่กระจายไปยังภูมิภาคที่กว้างขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซีอานได้สร้างลักษณะเฉพาะทางวัฒนธรรมที่ไม่เหมือนใครในด้านอาหาร ขนบธรรมเนียม และศิลปะ ในแง่ของอาหารนั้น ส่วนใหญ่ประกอบด้วยก๋วยเตี๋ยว ซาลาเปา และอื่นๆ ขนบธรรมเนียมประเพณีของซีอานเป็นหนึ่งในแหล่งที่มาของขนบธรรมเนียมประเพณีของจีน ซีอานยังเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดที่สำคัญของวรรณกรรมและศิลปะจีนอีกด้วย
อาหาร
อาหารประจำวันของชาวซีอานส่วนใหญ่ประกอบด้วยก๋วยเตี๋ยว ซาลาเปา โจ๊ก ข้าวโพดบด และซุป ในเมืองนี้ยังมีผู้คนจากมณฑลเหอหนานและจีนตอนใต้จำนวนมาก ดังนั้นอาหารประเภทตุ๋น ซุปเผ็ด ข้าว อาหารผัด และเนื้อสัตว์ต่างๆ เช่น สัตว์ปีก ปลา และเนื้อ จึงเป็นอาหารที่รับประทานกันทั่วไป ก๋วยเตี๋ยวที่รับประทานกันทั่วไปมีมากกว่า 20 ชนิด เช่น ก๋วยเตี๋ยวผัดน้ำมัน ก๋วยเตี๋ยวผัดซอส ก๋วยเตี๋ยวหลี่ซุย ก๋วยเตี๋ยวเส้นใหญ่ ก๋วยเตี๋ยวตุ๋น และก๋วยเตี๋ยวผัด ซาลาเปาก็เป็นอาหารหลักประจำวันของชาวซีอานเช่นกัน และขึ้นอยู่กับวิธีการปรุงหรือส่วนผสมเพิ่มเติม สามารถทำเป็นซาลาเปาได้มากกว่า 10 ชนิด เช่น ซาลาเปาไส้น้ำมัน ซาลาเปาไส้น้ำมัน ซาลาเปาไส้ดอกพุทรา และซาลาเปาไส้ผัก ไม่ว่าจะอยู่ในเมืองหรือชนบท ชาวซีอานมักรับประทานโจ๊กเป็นประจำ ซึ่งส่วนใหญ่ได้แก่ โจ๊กข้าว โจ๊กข้าวฟ่าง และโจ๊กข้าวฟาง ชาวซีอานยังนำเมล็ดข้าวโพดมาบดละเอียดเป็นข้าวโพดบด นำไปเคี่ยวไฟอ่อนๆ จนเป็นสีเหลืองทองน่ารับประทาน แม้ไม่มีเครื่องเคียงก็ตาม
อาหารขึ้นชื่อของซีอาน ได้แก่ เนื้อรมควันในซาลาเปา (โร่วเจียโม) ซุปเลือดแกะ เค้กลูกพลับหอมกลิ่นดอกหอมหมื่นลี้ และเนื้อแกะตุ๋นน้ำ
ศุลกากร
สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่เอื้ออำนวย การผสมผสานทางชาติพันธุ์ที่หลากหลาย และมรดกทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอันลึกซึ้งของซีอาน ได้หล่อหลอมให้เกิดขนบธรรมเนียมประเพณีพื้นบ้านอันอุดมสมบูรณ์ ซึ่งมีลักษณะเฉพาะที่โดดเด่นทั้งในด้านความทันสมัย ความเป็นภูมิภาค และการสืบทอด ขนบธรรมเนียมประเพณีพื้นบ้านของซีอานเริ่มปรากฏขึ้นตั้งแต่ 5,000 ปีก่อน ในยุควัฒนธรรมหยางเสาหรือยุคบันโป ในแง่หนึ่ง ขนบธรรมเนียมประเพณีพื้นบ้านของซีอานจึงเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดของขนบธรรมเนียมประเพณีพื้นบ้านของจีน ขนบธรรมเนียมการผลิตทางวัตถุและขนบธรรมเนียมการดำเนินชีวิตทางสังคม รวมถึงเครื่องแต่งกาย อาหาร ที่อยู่อาศัย และการคมนาคม ครอบครัว สังคม พิธีกรรมในชีวิต ความเชื่อทางศาสนา และการเฉลิมฉลองเทศกาลต่างๆ ตั้งแต่สมัยโจว ฉิน ฮั่น และถัง ได้รับการสืบทอดและส่งต่อมาผ่านการเปลี่ยนแปลงมากมายตามการพัฒนาทางสังคม
มีสุภาษิตพื้นบ้านกล่าวว่า "เชอฮั่วให้ความบันเทิงแก่เทพเจ้า ธูปให้ความบันเทิงแก่ผู้คน" ขบวนแห่เชอฮั่วประจำปีในช่วงเทศกาลต้อนรับและขอบคุณพระเจ้าในซีอานมีที่มาจากประเพณีโบราณในการขับไล่โรคระบาด ขอพร ขอโชคลาภ และต้อนรับฤดูใบไม้ผลิและเทพเจ้า บันทึกทางประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่ากิจกรรมเชอฮั่วเป็นที่นิยมในซีอานในช่วงสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก ราชวงศ์สุย ราชวงศ์ถัง และราชวงศ์ซ่ง-หมิง การวาดภาพบนใบหน้า ทำนอง เนื้อเพลง และรูปแบบการแสดงของเชอฮั่วที่สืบทอดมาจนถึงปัจจุบันส่วนใหญ่มาจากราชวงศ์หมิงและชิง เชอฮั่วในเขตซีอานจะกระจุกตัวอยู่ในช่วงเทศกาลโคมไฟในวันที่ 15 ของเดือนแรกตามปฏิทินจันทรคติ วัดเทพเจ้าประจำเมืองซีอาน วัดตงเยว่ วัดกษัตริย์ยา พระราชวังโฮ่วตู และวัดเทพเจ้าแห่งดิน วัดเทพเจ้าประจำเมือง วัดเทพเจ้าแห่งภูเขา วัดราชามังกร วัดเทพเจ้าแห่งไฟ และวัดเทพธิดาในอำเภอต่างๆ ก็มีการแสดงเชอฮั่วในช่วงงานวัดเช่นกัน การแสดงเชฮั่วสามารถแบ่งตามเวลาได้เป็น "เชฮั่วกลางวัน" และ "เชฮั่วกลางคืน" โดยบางการแสดงเหมาะสำหรับทั้งกลางวันและกลางคืน การแสดงเชฮั่ว
ศิลปะ
ซีอานเป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดที่สำคัญของวรรณกรรมและศิลปะจีน ย้อนกลับไปในยุคหินใหม่เมื่อ 6,000 ถึง 7,000 ปีก่อน ชาวปันโปได้สร้างสรรค์อ่างดินเผาที่วาดลวดลายอย่างประณีตงดงาม โดยมีรูปหน้าคนและปลา แสดงให้เห็นถึงศิลปะการแกะสลักและการวาดภาพที่ยอดเยี่ยม การก่อตั้งเมืองหลวงของราชวงศ์โจวตะวันตกที่เฟิงฮ่าวได้ก่อให้เกิดวัฒนธรรมสำริดอันรุ่งเรือง โดยมีวรรณกรรม ดนตรี การเต้นรำ และประติมากรรมที่แสดงถึงความสำเร็จสูงสุดของวัฒนธรรมและศิลปะของสังคมทาสจีน
ประวัติศาสตร์การสร้างสรรค์วรรณกรรมของซีอานนั้นยาวนาน ส่วน "เอกสารราชวงศ์โจว" ใน "หนังสือเอกสาร" ซึ่งเป็นตำราการเมืองที่เก่าแก่ที่สุดของจีน และบทกวีส่วนใหญ่ใน "คัมภีร์กวีนิพนธ์" ซึ่งเป็นหนังสือรวมบทกวีที่เก่าแก่ที่สุดของจีน ล้วนถือกำเนิดขึ้นในเมืองหลวงเฟิงห่าวหรือเขตเมืองหลวงของราชวงศ์โจวตะวันตก ในสมัยราชวงศ์ชุนชุมและราชวงศ์สงคราม ส่วน "ยุทธศาสตร์ราชวงศ์ฉิน" ใน "ยุทธศาสตร์ราชวงศ์สงคราม" เป็นผลงานชิ้นเอกของร้อยแก้วก่อนสมัยราชวงศ์ฉิน ในสมัยราชวงศ์สุยและถัง การสร้างสรรค์วรรณกรรมเฟื่องฟู มีผลงานที่มีชื่อเสียงมากมายทั้งบทกวี ร้อยแก้ว และนวนิยาย ในสมัยราชวงศ์ซ่ง หยวน หมิง และชิง ซีอานก็ผลิตร้อยแก้วและบทกวีที่โดดเด่นเช่นกัน ในสมัยสาธารณรัฐจีน วรรณกรรมพื้นบ้านได้ถือกำเนิดขึ้นในซีอาน หลังจากก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน เมืองซีอานประสบความสำเร็จอย่างมากในด้านนวนิยาย ร้อยแก้ว บทกวี รายงานข่าว และวิจารณ์วรรณกรรม
ตลอดระยะเวลากว่า 2,000 ปี ตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 11 ก่อนคริสต์ศักราช จนถึงต้นศตวรรษที่ 10 หลังคริสต์ศักราช ศิลปะดนตรีและการเต้นรำของซีอานนั้นรุ่งเรืองอย่างยิ่ง ถือเป็นความสำเร็จสูงสุดของศิลปะทั้งสองแขนงนี้ในประเทศจีนในยุคนั้น ในช่วงเวลากว่า 1,000 ปีหลังจากที่ซีอานสูญเสียสถานะเมืองหลวงไป ดนตรีโบราณของฉางอานยังคงเฟื่องฟูอยู่บ้าง ในขณะที่ศิลปะการเต้นรำแทบจะไม่มีอยู่แล้ว หลังจากที่สาธารณรัฐประชาชนจีนก่อตั้งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากการปฏิรูปและการเปิดประเทศ ศิลปะดนตรีและการเต้นรำของซีอานได้สืบทอดประเพณีทางวัฒนธรรมโบราณ ผสมผสานกับจิตวิญญาณแห่งยุคสมัยและลมหายใจแห่งชีวิต กลับมาเฟื่องฟูอีกครั้งอย่างงดงาม กลายเป็นหนึ่งในรูปแบบศิลปะที่มีชีวิตชีวาและน่าดึงดูดใจที่สุด
ซีอานมีชื่อเสียงว่าเป็น "เมืองแห่งละคร" ในสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก ซีอานเคยมีการแข่งขันมวยปล้ำและการแสดงตัวตลกมาแล้ว หลังจากก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน ซีอานได้เพิ่มประเภทละครใหม่ๆ เข้ามา เช่น งิ้วเย่ว์ ละครพูด ละครเด็ก งิ้ว และละครรำ ประเภทละครท้องถิ่นและที่นำเข้าจากต่างประเทศในซีอานผสมผสานและส่งเสริมซึ่งกันและกัน โดยมีการแสดงทั้งละครดั้งเดิมและการสร้าง ดัดแปลง และแสดงละครสมัยใหม่ ทำให้เวทีละครของซีอานมีชีวิตชีวา ในปี 1984 ซีอานได้จัดเทศกาลละครครั้งแรก ในปี 1990 ซีอานมีคณะละครระดับจังหวัดและเทศบาล 14 คณะ โดยมีผู้กำกับ นักแสดง นักดนตรี และบุคลากรด้านการออกแบบฉากกว่า 2,500 คน ตั้งแต่ปี 1950 ถึงปี 1990 คณะละครของเมืองซีอานได้เข้าร่วมการแสดงต่างๆ ทั้งในระดับชาติและระดับมณฑลฉานซี โดยมีละคร 35 เรื่องที่ได้รับรางวัล
สัญลักษณ์ประจำเมือง
ต้นไม้ประจำเมืองซีอานคือต้นโซโฟรา จาโปนิกา (Sophora japonica) เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม 1986 รัฐบาลประชาชนเทศบาลเมืองซีอานได้ประกาศอย่างเป็นทางการให้ต้นโซโฟรา จาโปนิกาเป็นต้นไม้ประจำเมือง และกำหนดให้วันที่ 4-10 พฤษภาคมของทุกปีเป็นสัปดาห์ดูแลต้นไม้และดอกไม้ประจำเมือง ต้นไม้ประจำเมืองซีอาน ต้นโซโฟรา จาโปนิกา
ดอกไม้ประจำเมืองซีอานคือดอกทับทิม หรือที่รู้จักกันในชื่ออื่นๆ เช่น อันซือหลิว ทูลิน เทียนเจียง รัวหลิว ตานรัว และซานหลี่เย่ ดอกทับทิมเชื่อกันว่านำมาซึ่งโชคลาภ อายุยืน และความเจริญรุ่งเรือง เนื่องจากมีเมล็ดจำนวนมาก จึงเป็นสัญลักษณ์ของครอบครัวที่เจริญรุ่งเรืองและประเทศชาติที่มั่งคั่ง สามารถชื่นชมได้ทั้งดอกและผลทับทิม มีกลีบดอก 5-7 กลีบ อาจเป็นกลีบเดี่ยวหรือกลีบซ้อน ดอกที่สมบูรณ์จะมีรูปร่างคล้ายน้ำเต้าหรือทรงกระบอก ส่วนดอกที่ไม่สมบูรณ์จะมีรูปร่างคล้ายแตร ดอกไม้ประจำเมืองซีอานคือดอกทับทิม
หน่วยอนุรักษ์โบราณวัตถุ
มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้
ในฐานะที่เป็นหนึ่งในแหล่งกำเนิดที่สำคัญของอารยธรรมจีน ณ วันที่ 6 พฤษภาคม 2567 ซีอานมีมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับโลก 1 รายการ มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับชาติ 12 รายการ มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับมณฑล 123 รายการ และมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ระดับเทศบาล 229 รายการ
ดนตรีกลองซีอาน หรือที่เรียกว่า ดนตรีโบราณซีอาน ดนตรีโบราณฉางอาน หรือดนตรีกลองฉางอาน (เรียกว่า "เซียงฮุย" ในอำเภอโจวจือ) เป็นที่นิยมในเขตเมืองและชนบทของเมืองหลวงเก่าซีอาน โดยครอบคลุมพื้นที่เมืองซีอาน ฉางอาน โจวจือ และสถานที่อื่นๆ ดนตรีกลองซีอานแบ่งออกเป็นสามสำนัก ได้แก่ สำนักพุทธ สำนักเต๋า และสำนักฆราวาส สำนักพุทธเล่นในระดับเสียงสูง โดยมีสมาคมดนตรีที่เป็นตัวแทน ได้แก่ วัดเซียนหมี่ ตงชาง ซีชาง และต้าจี้ฉาง และศิลปินที่มีชื่อเสียง ได้แก่ เฉิงจินหลิน เฉิงเทียนเซียง เหลียงเจิ้นหยวน จ้าวเกิงเฉิน และหยางเจียเจิ้น ส่วนสำนักเต๋าเล่นในระดับเสียงต่ำและเน้นการตกแต่งทางเทคนิค โดยมีสมาคมดนตรีที่เป็นตัวแทน ได้แก่ วัดเจ้าเมืองและวัดอิงเซียง และศิลปินที่มีชื่อเสียง ได้แก่ อันไหลซูและเมิ่งชิงเจิ้น ดนตรีกลองซีอานเป็นดนตรีพื้นบ้านที่เน้นความมีชีวิตชีวา พลัง และความเร่าร้อน มีสีสันของดนตรีพื้นบ้านที่หลากหลาย โดยมีสมาคมดนตรีที่เป็นตัวแทน เช่น หมู่บ้านเหอเจียหยิงในอำเภอฉางอาน และหมู่บ้านจี้เซียนตะวันออกและใต้ในอำเภอโจวจือ และมีศิลปินที่มีชื่อเสียง เช่น เหวินหมิง หวังซุนถัง จางโย่วหมิง เหอหย่งเจิ้น และเหอเซิงเจ๋อ ในปี 2012 ดนตรีกลองซีอานเป็นหนึ่งในประเภทดนตรีพื้นบ้านขนาดใหญ่ที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างสมบูรณ์ที่สุดในประเทศจีน ในเดือนพฤษภาคม 2006 ดนตรีกลองซีอานได้รับการบรรจุอยู่ในรายชื่อมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ชุดแรกของประเทศ และในเดือนกันยายน 2009 ได้รับการขึ้นทะเบียนในรายชื่อตัวแทนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ
Lantian Puhua Water Assembly Music
ดนตรีบรรเลงน้ำหลานเทียนปูฮวา เป็นดนตรีพื้นบ้านประเภทเครื่องเป่าและเครื่องกระทบที่สืบทอดกันมานานกว่าพันปีในเขตเมืองปูฮวา อำเภอหลานเทียน เมืองซีอาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งใช้ในพิธีกรรมทางพุทธศาสนา งานการกุศล และพิธีกรรมบูชายัญ ดนตรีบรรเลงน้ำมีต้นกำเนิดในสมัยราชวงศ์สุ่ยและเจริญรุ่งเรืองในสมัยราชวงศ์ถัง เป็นประเภทดนตรีพื้นบ้านที่พัฒนาขึ้นเมื่อดนตรีในราชสำนักราชวงศ์ถังถูกถ่ายทอดไปยังสามัญชนและผสมผสานกับดนตรีพื้นบ้าน โดยมีลักษณะเฉพาะของราชวงศ์ถัง โดยแบ่งตามเนื้อหาและรูปแบบการแสดงเป็นดนตรีขบวนแห่ (เล่นขณะเคลื่อนที่) และดนตรีแบบนั่ง (เล่นระหว่างการสวดมนต์ในร่ม) ณ เดือนตุลาคม 2560 อำเภอหลานเทียนมีวงออร์เคสตราดนตรีบรรเลงน้ำสองวงที่มีผู้แสดงมากกว่า 100 คน ประกอบด้วยสมาชิกผู้สูงอายุ วัยกลางคน และวัยหนุ่มสาว รวมถึงศิลปินอาวุโสที่มีอายุมากกว่า 60 ปี และวัยรุ่นอายุน้อยที่สุดเพียง 12 ปี เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2549 ดนตรีชุมนุมน้ำหลานเทียนปูฮวาได้รับการอนุมัติจากคณะรัฐมนตรีให้บรรจุอยู่ในรายชื่อมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ชุดแรกของประเทศ
งานฝีมือกระดาษหมู่บ้านโจวจือ ชีเหลียง
การทำกระดาษของหมู่บ้านฉีเหลียงมีต้นกำเนิดในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออก และเจริญรุ่งเรืองในสมัยราชวงศ์จินตะวันตกและจินตะวันออก ในเวลานั้น หมู่บ้านฉีเหลียงตั้งอยู่ในพระราชวังอู๋จู่ของสวนฮั่นซ่างหลิน และทำหน้าที่เป็นโรงงานกระดาษของราชสำนัก วัตถุดิบที่ใช้ในการทำกระดาษทั้งหมดคือเปลือกของต้นหม่อนกระดาษ (ชื่อวิทยาศาสตร์: Broussonetia kazinoki) จากเทือกเขาฉินหลิง กระบวนการผลิตกระดาษประกอบด้วยขั้นตอนหลัก 36 ขั้นตอน และขั้นตอนย่อย 72 ขั้นตอน รวมถึงการลอกเปลือก การแช่น้ำ การแช่น้ำปูน การนึ่งเปลือก การล้าง การลอกเปลือกออก การเหยียบเปลือก การเขย่าเปลือก การมัดเปลือก การแช่น้ำ การล้าง การเหยียบ การตัด การตำ การทำเยื่อกระดาษ การตักกระดาษ การกด การตากแดด การเก็บรักษาน้ำ และการลอกกระดาษ เครื่องมือในการทำกระดาษมีมากมายและหลากหลาย ตัวอย่างเช่น ตะแกรงไม้ไผ่ที่ใช้สำหรับตักกระดาษเพียงอย่างเดียวต้องผ่านขั้นตอนมากกว่าสิบขั้นตอนในการทำ วัสดุที่ใช้ทำตะแกรงต้องเป็นไม้ไผ่เนื้อแข็ง ดึงให้หนาครึ่งมิลลิเมตร นำไปทอดในน้ำมันพืช แล้วเชื่อมต่อด้วยเส้นใยขนม้า ดินเหนียวสีเหลืองใช้สำหรับถ่วงน้ำหนัก โครงต้องทำจากไม้แห้งในฤดูใบไม้ร่วง มิฉะนั้นกระดาษที่ตักออกมาจะบกพร่อง หินกดกระดาษและหินเรียงกระดาษต้องแกะสลักอย่างประณีตโดยช่างหิน ในปี 2554 งานฝีมือการทำกระดาษของหมู่บ้านฉีเหลียงได้รับการขึ้นทะเบียนในรายชื่อมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ชุดที่ 3 ของมณฑลฉานซี ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป "กระดาษแพนด้า" ของหมู่บ้านฉีเหลียง
พิพิธภัณฑ์
ข้อมูล ณ เดือนมิถุนายน ปี 2024 เมืองซีอานมีพิพิธภัณฑ์จำนวน 132 แห่ง
จุดชมวิว
ภาพรวม
ในปี 2023 เมืองซีอานต้อนรับนักท่องเที่ยวทั้งในและต่างประเทศ 278 ล้านคน เพิ่มขึ้น 33.1% จากปีก่อนหน้า และมีรายได้จากการท่องเที่ยวรวม 335.039 พันล้านหยวน (ประมาณ 46.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) เพิ่มขึ้น 65.0% ณ เดือนมกราคม 2024 เมืองซีอานมีสถานที่ท่องเที่ยวระดับ A จำนวน 91 แห่ง ซึ่งรวมถึงระดับ AAAAA 5 แห่ง ระดับ AAAA 27 แห่ง ระดับ AAA 48 แห่ง และระดับ AA 11 แห่ง
ซีอานเป็นหนึ่งในเมืองท่องเที่ยวดีเด่นกลุ่มแรกของจีน มรดกทางวัฒนธรรมของเมืองนี้โดดเด่นด้วยความหนาแน่นของทรัพยากรสูง การอนุรักษ์ที่ดี และแหล่งท่องเที่ยวคุณภาพสูง จากประเภททรัพยากรการท่องเที่ยวพื้นฐาน 155 ประเภทในการสำรวจทรัพยากรการท่องเที่ยวของจีน ซีอานมีทรัพยากรการท่องเที่ยวคิดเป็น 89 ประเภท มีสุสานจักรพรรดิ 72 แห่งรอบซีอาน รวมถึงสุสานของ "จักรพรรดิองค์แรกตลอดกาล" ฉินซีฮวง ซากปรักหักพังของเมืองหลวงที่ยิ่งใหญ่สี่แห่งของราชวงศ์โจว ฉิน ฮั่น และถัง สุสานจักรพรรดิฮั่นตะวันตก 11 แห่ง และสุสานจักรพรรดิราชวงศ์ถัง 18 แห่ง และอาคารโบราณกว่า 700 แห่ง รวมถึงเจดีย์ห่านป่าใหญ่และเล็ก หอระฆังและหอกลอง และกำแพงเมืองโบราณ
ณ เดือนมีนาคม 2023 เมืองซีอานมีสถานที่ 2 แห่งและ 6 แห่งที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ได้แก่ กองทัพทหารดินเผาแห่งสุสานจักรพรรดิฉินองค์แรก เจดีย์ห่านป่าใหญ่ เจดีย์ห่านป่าเล็ก พระราชวังต้าหมิงแห่งเมืองถังฉางอาน พระราชวังเว่ยหยางแห่งเมืองฮั่นฉางอาน และเจดีย์วัดซิงเจียว
สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ
การแลกเปลี่ยนภายนอก
สถาบันกงสุล
เมืองพี่น้อง
ณ เดือนกรกฎาคม 2567 ซีอานได้สถาปนาความสัมพันธ์เมืองพี่เมืองน้องกับ 40 เมืองใน 33 ประเทศ
พันธมิตรความร่วมมือ
เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม 2020 ซีอานกลายเป็นหนึ่งในเมืองแรกๆ ของจีนที่เข้าร่วมเป็นพันธมิตรความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวระหว่างเมืองในลุ่มแม่น้ำล้านช้างและแม่น้ำโขง
บุคคลสำคัญ
เกียรติยศที่สำคัญ
ซีอานตั้งอยู่ใจกลางที่ราบกวนจง เป็นมหานครระดับนานาชาติและเมืองศูนย์กลางระดับชาติที่รัฐกำหนดให้เป็นพื้นที่พัฒนาโดยเฉพาะ ได้รับรางวัลมากมาย เช่น เมืองสุขอนามัยแห่งชาติ เมืองสวนแห่งชาติ เมืองภาพลักษณ์ดีที่สุดในจีน เมืองภาพลักษณ์นานาชาติดีที่สุดในจีน เมืองที่มีความสุขที่สุดในจีน และเมืองที่มีอารยธรรมแห่งชาติ
ข้อมูลการเดินทางอาจมีการเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจสอบเวลาเปิดทำการ การสำรองที่นั่ง และข้อกำหนดในการเข้าประเทศก่อนเดินทาง




พูดคุยเรื่องเที่ยว
เริ่มต้นบทสนทนาด้วยเคล็ดลับที่เป็นประโยชน์หรือคำถาม